روابط پرتنش

سمیه نوظهوری// کارشناس‌ارشد روابط بین‌الملل

این روزها نام ترکیه با بحران‏های داخلی گره خورده است؛ پس از کودتای نافرجام 15 ژوئیه، خبر تعطیلی سفارتخانه‎های انگلیس، آلمان و فرانسه در ترکیه به‌دنبال ناآرامی‎های اخیر بار دیگر نگاه‏ها را به سمت دولت رجب‌طیب اردوغان و سیاست داخلی و خارجی او معطوف کرده است.
دولت انگلیس در پایگاه اینترنتی خود از شهروندانش خواسته تا از سفر به شهر کردنشین دیاربکر در جنوب شرق ترکیه بپرهیزند و تا 10 کیلومتری مرزهای ترکیه با سوریه نیز نزدیک نشوند. بسته‌شدن سفارت انگلیس در آنکارا یک روز پس از تعطیلی سفارتخانه آلمان و تمامی ‌کنسولگری‌های این کشور در ترکیه صورت گرفت. همچنین روزنامه پرتیراژ بیلد آلمانی مدعی شده دولت آلمان بعد از دریافت اطلاعاتی مبنی بر احتمال حمله تروریستی در ترکیه، سفارتش در این کشور را تعطیل کرده است. فرانسه نیز با اعلام دلایل امنیتی سفارت خود را در این کشور به حالت تعطیل درآورد. پیش‌تر ترکیه در چندین‌ماه گذشته شاهد چندین انفجار و حمله تروریستی بوده که غالبا داعش مسئولیت آنها را برعهده گرفته اما نیروهای پ.ک.ک نیز که علیه دولت آنکارا می‌جنگند تاکنون و پس از شکست دور اخیر مذاکرات صلح میان دو طرف، بارها با ارتش و نیروهای نظامی ترکیه درگیر شده‌اند. ترکیه همچنین هم‌اکنون در حال انجام عملیاتی در خاک سوریه است.
برداشت و تفکر اردوغان و همفکرانش در حزب عدالت و توسعه درباره قدرت ترکیه و اهمیت و جایگاه و قدرت این کشور در منطقه و جهان گاهی بسیار ایده‌آلیستی و بلندپروازانه است. با روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه در ترکیه از سال 2002، یکی از مهمترین اهداف آنکارا بهبود جایگاه منطقه‌ای و جهانی این کشور بوده است. ترکیه با این رویکرد دست به اقداماتی زده که در زمینه سیاست خارجی خود بتواند بازیگر تاثیرگذار و مهمی باشد، اما شاید همین رویکرد منجر به مشکلات داخلی بی‌شمار در این کشور شده است. مهمترین بحران داخلی که ترکیه اکنون با آن دست و پنجه نرم می‌کند بحران امنیت است؛ جنگ داخلی، بمب‌گذاری، ورشکستگی اقتصادی به‌خاطر عدم‌استقبال توریسم که درآمد اصلی کشور ترکیه بود، ناامنی، اغتشاش و رودررویی ناسیونالیسم ترکیه با افراط‌گران مذهبی.
تمام درآمد ترکیه در سال حدود ۳۰ میلیارد دلار از صنعت توریسم بود؛ بیش از هر کشوری در کنار سه دریای مرمره و بالکان و مدیترانه هتل ساخته بود، بسیاری از سرمایه‌گذاران خارجی در ترکیه برای صنعت توریسم سرمایه‌گذاری کرده بودند، میلیون‌ها نفر در ترکیه در این صنعت مشغول به کار بودند و در حدود 8 درصد از فرصت‌های شغلی کل کشور را به خود اختصاص داده بود. امروز خود مردم ترکیه احساس ناامنی و خطر می‌کنند. توریسم پا در کشوری که امنیت ندارد نمی‌گذارد.
بعد از حضور داعش در عراق و سوریه که به کمک اردوغان و سیاست غلط ترکیه شکل گرفت ترکیه در مرز مشترک خود با عراق و سوریه احساس ناامنی کرد. جدا از اینکه ۹میلیون کرد مسلمان در جنوب‌شرقی ترکیه اسکان دارند که با کردهای عراق و سوریه مناسبات کاری بازرگانی و فرهنگی دارند امروز مشکل ترکیه دیگر کردهای داخل کشور نیست، بلکه کردهای عراق و سوریه هم به آنها اضافه شده است. این مشکل در نقطه‌ای که بحران سوریه به روزهای سرنوشت‌ساز خود نزدیک می‌شود برای ترکیه اهمیت ویژه‌ای می‌یابد و این کشور تصمیم می‌گیرد تا کردهای سوریه را در شرق نگاه دارد. این موضوع سبب شد تا ترکیه عملیات جربلس را برای تحقق این خواسته خود ترتیب دهد. به نظر می‌رسد این ناامنی می‌تواند نقاط بحرانی در ترکیه یعنی مناطق کردنشین این کشور را بار دیگر فعال سازد و عملیات‌های تروریستی در شهرهای آنکارا و استانبول را بار دیگر شدت بخشد. از این روست که کشورهای اروپایی از جمله انگلیس و آلمان و فرانسه تصمیم می‌گیرند تا برای مدتی سفارتخانه‌های خود را در ترکیه به حالت تعطیل درآورند.
روابط پرتنش این روزهای میان ترکیه و اتحادیه اروپا متاثر از سیاست‌های متفاوت رجب‌طیب اردوغان و همفکرانش در حزب عدالت و توسعه بوده است. یکی از مهمترین مسائل مناقشه، بر سر مساله آزادی ویزا برای شهروندان ترک در قبال توافق در ارتباط با مساله پناهندگان و هجوم آنان به سمت اروپا از مسیر ترکیه بوده است. گفتنی است، ترکیه و اتحادیه اروپا در ماه مارس سال جاری میلادی به توافقی رسیدند که بر‌اساس آن ترکیه متعهد شد تمام آوارگان به ثبت‌نرسیده‌ای که به کشورهای اتحادیه اروپا وارد شده‌اند را به صورت یک به یک در ازای اسکان آوارگان سوری در ترکیه بازگرداند. در عوض، این اتحادیه نیز وعده داده بود که فرآیند عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا را تسریع و نیز نظام لغو روادید برای شهروندان ترکیه را به انجام برساند.
یکی از مسائل مهم در سیاست خارجی ترکیه که همواره مطرح بوده تلاش این کشور برای پیوستن به اتحادیه اروپا بوده است؛ اما به نظر می‌رسد باتوجه به سیر تحولات در ترکیه و با اتفاقات اخیر، این کشور برای پیوستن به اتحادیه اروپا هنوز راهی طولانی در پیش داشته باشد. با روندی که ترکیه در پیش گرفته و باتوجه به شرایط جاری بعید است که این امر به‌زودی محقق شود؛‌ چنانکه ژان کلود یونکر، رئیس کمیسیون اروپا هم از عدم‌پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا تا ۱۰ سال آینده خبر داد.
همچنین به نظر می‌رسد که ترکیه باتوجه به سیاست‌هایی که در پیش گرفته در آینده نزدیک، بحران اقتصادی بزرگی را تجربه کند و هیچ شانسی برای خروج از این بحران به‌وجود آمده با تداوم سیاست‌های اخیرش نخواهد داشت. ناامنی در ترکیه تا کوتاه‌مدت ادامه خواهد داشت و تا زمانی که امنیت کافی در این کشور برقرار نگردد سفارت‌های اروپایی درب‌های خود را در این کشور نخواهند گشود.