حسن روحانی در سفر به نیویورک به صراحت از غرب انتقادکرد
پایان خوش‌بینی
حسن روحانی در سفر خود به نیویورک انتقادهای بی‌سابقه‌ای از عملکرد دولت اوباما در اجرای برجام به‌عمل آورد. به اعتقاد او ایالات متحده آمریکا در مسیر همکاری بانک‌های بزرگ و کمپانی‌های مطرح بین‌المللی با ایران سنگ‌اندازی می‌کند
«انتقاد به غرب و آمریکا» این یک رویداد نه چندان پیش‌بینی شده بود که از سوی حسن روحانی در آخرین سفرش به نیویورک صورت گرفت.
حسن روحانی از همان ابتدا که راهی دفتر رئیس‌جمهوری شد،مهمترین بنای دولتش را بر تغییرات سیاست خارجی گذاشت. او می‌گفت: «کاهش تنش با غرب از اهداف سیاست خارجی دولت است» و البته
پیش‌رو‌تر از آن از تمایلش برای ایجاد رابطه با آمریکا سخن می‌گفت. او در همان سال ابتدایی صدارتش گفته بود: «اراده دولت من بر این است که سطح تخاصم و تنش را پایین بیاوریم و شرایط را برای اینکه دو ملت بتوانند به هم نزدیک‌تر شوند، فراهم کنیم. به اعتقاد من ملت ایران یک ملت بسیار بزرگ با سابقه تمدن بسیار عظیم است و امروز مردم آمریکا هم مردمی فعال در صحنه علمی، فرهنگی و اقتصادی هستند. رابطه نزدیک این دو ملت می‌تواند خیلی از مشکلات را حل بکند. رابطه نزدیک‌تر می‌تواند راه‌های جدیدی را پیش روی سیاستمداران آمریکا بگذارد. به هر حال معتقدم به آینده باید بیشتر نگاه کنیم تا گذشته.» روحانی در پاسخ به این پرسش که می‌توانید پیش‌بینی کنید رئیس‌جمهور آمریکا به ایران سفر کند، اظهار داشت: «به‌هر‌حال این عدم رابطه و شرایط ایران و آمریکا تا قیامت که نخواهد بود. به هر حال زمانی در یک شرایط مناسبی، در دوره این دولت یا دولت بعدی یا بعد از آن، مساله ایران و آمریکا حل خواهد شد و این گونه نیست که ۱۰۰ سال دیگر هم همین‌طور باشد.»
او تمام تلاشش را برای این اتفاقات انجام داد. ابتدا یک قبح‌شکنی آشکار کرد و با باراک اوباما به گفت‌وگوی تلفنی پرداخت. در ساعات پایانی روز ۵ مهر ۱۳۹۲ در حالی که رئیس‌جمهور و هیات ایرانی شرکت‌کننده در شصت و هشتمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد از فرودگاه جان اف کندی قصد بازگشت به ایران را داشتند، حسن روحانی به‌عنوان رئیس‌جمهور ایران برای اولین بار در تاریخ انقلاب اسلامی با رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، باراک اوباما، به صورت مستقیم و از طریق مکالمه تلفنی گفت‌وگو کرد و دو طرف بر اراده سیاسی برای حل سریع مساله هسته‌ای تاکید کرده و زمینه را برای حل موضوعات دیگر و همکاری در مسائل منطقه‌ای مورد توجه قرار دادند.
حسن روحانی در رابطه با دیدار با باراک اوباما در نیویورک گفت:« بین ما و آمریکا مسائل بسیاری از ۶۰ سال گذشته وجود داشته است. آمریکا با ایران قبل و بعد از انقلاب تنش‌هایی داشته، مسائل مهمی در منطقه نسبت به ایران بوده است، اینکه ملاقاتی در سطح دو رئیس‌جمهور بعد از ۳۵ سال انجام شود نیاز به مقدماتی داشت، این کار نارس بود، به همین دلیل این ملاقات انجام نشد.»
او درباره مباحث مطرح‌شده در گفت‌وگوی تلفنی گفت:« بحثی که با اوباما داشتیم عمدتا مساله هسته‌ای بود، گفتیم این مساله نه تنها حق مردم ایران است، بلکه غرور ملی ملت ایران است که رئیس‌جمهور آمریکا هم عنوان کرد ما به حقوق هسته‌ای ملت ایران اذعان داریم. درباره ۱+۵ گفتم با دریچه‌ای که از سوی ملت ایران ایجاد شده باید از این فرصت استفاده و در این مساله تسریع کرد که رئیس‌جمهور آمریکا گفت که «من به وزیر خارجه دستور می‌دهم که در این امر تسریع داشته باشد؛ عمده بحث ما این بود که در بحث هسته‌ای با سرعت بیشتری عمل کنیم.»
حسن روحانی با این قبح شکنی نوع نگاهش به غرب و آمریکا را به نشان داد.
بعد از آن پایه‌های رسیدن به تواق هسته‌ای را استوار کرد و تمام تلاشش را کرد تا از همین راستا رابطه‌اش با غرب را نیز بهبود بخشد. از دید او بخش اعظمی از مشکلات و چالش‌ها با کنار آمدن با غرب و ایالات متحده قابل حل بود. از آن زمان سه سال گذشته و برجام به نتیجه رسیده اما همچنان مشکلات و چالش‌ها پا برجست. سطح این ماجرا به‌گونه‌ای است که حسن روحانی به صورت غیر‌منتظره‌ای غرب و ایالاتمتحده را به باد انتقاد گرفته است.
حمله به غرب
او که تا همین چندی پیش در اولین ردیف صف موافقان برجام قرار داشت و هرگونه اعتراض و انتقاد به آن را بر‌نمی‌تابید، حالا در صحن عمومی سازمان ملل و در دیدارهایش با سران کشورها، غرب و آمریکا را به جهت بدعهدی در اجرای برجام به باد انتقاد گرفته است. روحانی در این سخنرانی گفت: «ایالاتمتحده، به خوبی می‌داند که برجام، اکنون یک سند پذیرفته شده چندجانبه است و اهمال نسبت به اجرای آن از سوی آمریکا، تخلفی بین‌المللی تلقی خواهد شد و اعتراض جامعه جهانی را برخواهد انگیخت. هرگونه بدعهدی در اجرای برجام، به بی‌اعتباری بیشتر ایالاتمتحده در سطح جهان می‌انجامد.
تعلل ایالات متحده در اجرای تعهدات قانونی‌اش در ماه‌های گذشته اشتباهی راهبردی است که باید فورا جبران شود. متاسفانه این‌گونه اقدامات غیرقانونی مسبوق به سابقه است و آخرین نمونه آن رای دیوان عالی آمریکا در تایید دست‌اندازی به میلیاردها دلار اموال ملت ایران در سال‌های گذشته است. این تجربه به دنیا نشان داد که گروه‌های فشار صهیونیستی می‌توانند از طریق مصوبات غیرقابل دفاع کنگره، حتی عالی‌ترین نهاد حقوقی و قضایی آمریکا را به نقض بدیهی‌ترین اصول آمره حقوق بین‌الملل عرفی و قراردادی وادارند.» این سخنان او نشانه‌ای تازه بود از نگاه جدید او به سیاست خارجی. این موضع البته در دیدارهای او تکرار شد. چنان که در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در دیدار با رئیس‌جمهور فرانسه و نخست‌وزیران انگلیس و ایتالیا ضمن اعتراض به عدم پایبندی غربی‌ها به تعهدات برجام گفت: «مشکلات بانکی و بیمه‌ای باید حل شود.» روحانی در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در دیدار فرانسوا اولاند، گفت: «نباید اجازه داد دستاوردهای برجام تضعیف شود و همه طرفین علاوه بر پایبندی، اعضا را به اجرای کامل تعهدات خود یادآور شوند.» روحانی با تاکید بر اینکه ایفای
تعهدات موجب پایداری توافق خواهد بود، اظهارداشت: «اینکه در مسیر اجرای توافق، کشوری بخواهد با ایجاد محدودیت‌های غیر‌سازنده در مسیر اجرای توافقات، خواسته‌های خود را فرامرزی کند، قابل قبول نیست. رئیس‌جمهوری با بیان اینکه پس از دوران طولانی‌مدت مذاکره، ملت‌ها و شرکت‌های ما و منطقه باید از فواید برجام منتفع شوند، گفت: «در این مسیر رهبران اروپا باید به بانک‌ها و بیمه‌ها برای همکاری مالی تضمین و اطمینان دهند.» روحانی در دیدار نخست‌وزیر انگلیس نیز که بامداد چهارشنبه به وقت تهران و در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد انجام شد، تصریح کرد: «ایران به‌طور کامل به تعهدات خود عمل کرده و تا زمانی که طرف مقابل به تعهداتش پایبند باشد، ما هم پایبند خواهیم بود.» روحانی، بهره‌مندی ایران از فضای مثبت اقتصادی را جزو تعهدات برجام برشمرد و اظهارداشت: «تا برخی مشکلات فنی در زمینه بانک و بیمه حل نشود، تعهدات طرف مقابل به انجام نرسیده و دولت‌های اروپایی باید به بانک‌های بزرگ برای همکاری با ایران اطمینان دهند و لندن می‌تواند قدم اصلی را در این زمینه بردارد.» وی برجام را تحولی بزرگ، نمادی برای حل اختلافات و پایه‌ای برای همکاری‌ها
دانست و تاکید کرد: «همه طرف‌ها باید به اجرای دقیق و بهنگام تعهدات خود در برجام، پایبند باشند.»
روحانی در نشست خبری خود در پایان سفرش به نیویورک در پاسخ به این سوال که در رابطه با برجام چه انتظاری از آمریکا دارد و اگر انتظارات برآورده نشود چه برخوردی خواهد داشت،تصریح کرد: «گله‌ای که ما از ایالات متحده آمریکا در نحوه اجرای برجام داریم، در طول 8 ماه گذشته این است که در اجرای تعهدات خود در برخی از موارد ما شاهد تاخیر هستیم و در برخی از موارد هم شاهد اهمال و همچنین نبود شفافیت هستیم. مثلا طبق برجام پس از اجرایی‌شدن آن باید فروش هواپیماهای مسافربری به ایران آزاد باشد و تحریم و ممنوعیت در این زمینه برداشته شود. معنای این، آن بود که از همان روز اول همه مجوزها برای فروش هواپیما داده شود اما شما می‌بینید در این روزهای اخیر است که خبرهایی راجع به فروش هواپیماهایی مثل ایرباس و بوئینگ اعلام می‌شود، گله ما از تاخیر است چون از زمانی که برجام امضا شد تا زمانی که اجرایی شد، فرصت کافی برای تدوین همه آیین‌نامه‌ها و مقررات در هر دو طرف داشتیم. ما به همه تعهدات‌مان عمل کردیم اما طرف مقابل ما مثل این موردی که گفتم تاخیر دارد، البته طرف مقابلی که می‌گویم عمدتا ایالاتمتحده آمریکاست و بقیه کشورها تلاش می‌کنند که برجام
اجرایی و عملیاتی شود. آمریکایی‌ها در مساله بانک‌ها طبق آنچه بانک‌های بزرگ به ما می‌گویند به صورت شفاف صحبت نمی‌کنند که یک بار به صراحت بگویند شما آزاد هستید که با ایران کار کنید و مانعی پیش روی شما نیست. گاهی با لحنی صحبت می‌کنند که طرف را دچار شک و تردید می‌کنند. مثلا می‌گویند بله، تحریم برداشته شده ولی تحریم هسته‌ای برداشته شده و حواس‌تان باشد که تحریم‌های اولیه هست و باید آنها را مراعات کنید. یا بانک‌های بزرگ را نسبت به‌شدت عمل خزانه‌داری آمریکا می‌ترسانند. این موردی است که ما نسبت به آن اعتراض داریم. ساز و کاری برای این اعتراض وجود دارد که ما در حال طی‌کردن آن هستیم.»
بازگشت به شرق؟
حسن روحانی در آخرین سال از دور اول ریاست‌جمهوری‌اش از غرب ناامید شده. او انتظار داشت بتواند میوه برجام را در ماه‌های آخر ریاست‌جمهوری‌اش چیده و با خیالی راحت وارد انتخابات ریاست‌جمهوری شود. او اما حالا نافرجام از غرب باز به شرق بازگشته است. رابرت فیسک تحلیلگر انگلیسی در یادداشتی در این مورد نوشته است:«حسن روحانی نباید به آمریکا اعتماد می‌کرد و با برداشته نشدن موانع سرمایه‌گذاری خارجی در ایران، توافق هسته‌ای به سمت نابودی پیش می‌رود. او مانند یک فریب‌خورده به نظر می‌رسد.»
فیسک با بیان اینکه به نظر می‌رسد همه کسانی که مخالف توافق بودند درست می‌گفتند، تصریح کرد: «تحریم‌ها [روی کاغذ] برداشته شدند اما در واقع برداشته نشدند. با وجود تمام وعده‌ها، سرمایه‌گذاران غربی به داخل ایران هجوم نبردند، زیرا بانک‌های این کشورها (خصوصا بانک‌های اروپایی) به‌شدت از نقض باقیمانده‌های تحریم‌های آمریکا درخصوص منع تجارت با جمهوری اسلامی هراسانند. «واشنگتن می‌دهد و پس می‌گیرد» شعاری است که هر رئیس‌جمهور ایرانی باید آن را یاد بگیرد.»
این تحلیلگر انگلیسی با انتقاد از کسانی که سران ایران را خواهان سلاح هسته‌ای می‌نامیدند، ادعا کرد که روحانی - کسی که آمریکا می‌توانست با او تجارت انجام دهد- اکنون انتخابات سال بعد را از دست داده است زیرا او نیز یک شعار مهم را فراموش کرد. شعاری که می‌گوید «به آمریکا اعتماد نکن!»
در ادامه یادداشت ایندیپندنت با اشاره به اینکه ایران هنوز به سیستم اقتصادی جهانی وارد نشده، آمده است: «این اتفاق هم نخواهد افتاد. به گفته رهبر ایران، بانک‌های خارجی از آمریکایی که به تعهدات خود عمل نکرده و تحریم‌ها را فقط روی کاغذ حذف کرده، می‌ترسند. او درست می‌گوید.»
این روزنامه انگلیسی اذعان کرد بسیاری از بانک‌های اروپایی به دلیل ترس از نقض تحریم‌های آمریکا - که هیچ ربطی به توافق هسته‌ای ندارند - از تجارت با ایران خودداری می‌کنند. بانک فرانسوی BNP چند سال قبل به خاطر معامله با ایران 3/6 میلیارد دلار جریمه شد که این مبلغ به همراه جریمه‌های دو بانک «استن چارت» و HSBC به میزان گزاف 10.7 میلیارد دلار رسید.
حالا اما حسن روحانی با یک مشکل اساسی مواجه است. او به غرب بی اعتماد شده اما جریان حامی او همچنان چشم شان به غرب است. جریان غربگرا تاکید دارد که نگاه به شرق نمی‌تواند مسائل کشور را حل کند و همچنان باید چشم انتظار غرب و آمریکا بود. آیا حسن روحانی از این جریان غربگرا ناامید خواهد شد؟
دیدگاه تان را بنویسید