گفت‌وگو با محمدجواد حقشناس
ظریف و جهانگیری هم می‌توانند همراه روحانی نامزد شوند
از سه جریان حامی دولت یعنی اصلاح‌طلبان، اعتدالیون و اصولگرایان میانه‌رو سه نامزد در قد و قواره ریاست‌جمهوری وارد صحنه شوند تا همچون گارد محافظ نگذارند نامزدهای جریان رقیب روحانی را تنها گیر بیاورند
اصلاح‌طلبان در انتخابات ریاست‌جمهوری چگونه ورود می‌کنند و چه تاکتیکی را به اجرا در‌می‌آورند؟
اصلاح‌طلبان باتوجه به تجربه‌ای که در حوزه مدیریت افکارعمومی داشتند می‌کوشند با جمع کردن تجربیات و افزودن عمق و گستره حوزه نفوذ، کاهش اشتباهات و افزایش نقاط قوت در حرکت سیاسی و دعوت جامعه به کنش سیاسی با نگاه به آینده و تاکید بر حفظ منافع ملی و توجه به ارزش‌های مدنظر جناح اصلاحات حرکت کنند و به نتیجه برسند. در این چارچوب به نظر می‌رسد جریان اصلاح‌طلب بعد از وقایع 88 و همین طور توجه به رویکرد انتخاباتی که در سال 84 از خود نشان داد و تجربیاتی که در سال 76 و 80 اندوخت، کنش سیاسی خود را در سال 92 تنظیم کرد و به نظر می‌رسد نشان داد از رشد و بلوغ لازم برخوردار شده و با اتخاذ رویکرد راهبردی و گذشتن از منافع جناحی و جریانی و اولویت‌دادن به منافع ملی به یک پیروزی چشمگیر در انتخابات ریاست‌جمهوری برسد. این روند در انتخابات مجلس شورای اسلامی و انتخابات خبرگان سال 94 به‌خصوص در شهرهای بزرگی همچون تهران، اهواز و شیراز ادامه یافت. پس به نظر می‌رسد این جریان همچنان امید دارد که گام سوم خودش را در همان راستا محکم و دقیق‌تر و کم‌اشتباه‌تر به پیش بردارد.
نامزد مورد حمایت این جریان در انتخابات ریاست‌جمهوری سال 96 چه کسی خواهد بود؟ آقای روحانی تک نامزد اصلاح‌طلبان خواهد بود یا گزینه‌های دیگری هم در دست بررسی هستند؟
کنش سیاسی در صحنه انتخاباتی فقط براساس عملکرد یک بازیگر رقم نمی‌خورد. انتخابات مثل کوهنوردی نیست که یک نفر استارت بزند یا یک گروه بدون هیچ رقیبی هدف را قله بگذارند و با برنامه‌ریزی دقیق و محاسبه عوامل جوی و طبیعی به سمت قله صعود کنند. از آنجا که برنده انتخابات یک نفر یا نامزد یک جریان بیشتر نیست، طبعا باید برای رقیب یا رقبا در صحنه انتخابات جایگاه قائل شد و بتوان با ارزیابی و محاسبه توان حریف، حرکات او را پیش‌بینی کرد. کنش سیاسی در انتخابات ریاست‌جمهوری در ایران عملا حرکت در دو جاده در مقاطعی است که نهایت در روز انتخابات این دو جاده به هم می‌رسند. مردمی‌که پای صندوق‌های رای می‌آیند جمهوریت نظام را نمایش می‌دهند و حاکمیت نیز تلاش می‌کند اسلامیت نظام را نمایندگی کند، در نتیجه انطباق این دو حرکت فردی که قرار است به پاستور برود مشخص می‌شود. البته ضلع سومی هم وجود دارد که احزاب و جریانات سیاسی هستند که به رقابت می‌پردازند و تلاش می‌کنند دو سر ضلع یادشده را به هم وصل و نمایندگی کنند. در این حوزه جریان اصلاح‌طلب خیلی درگیر افراد نیست و به نظر می‌رسد به آن بالندگی رسیده که بتواند فضای سیاسی و رقابت‌های مبتنی بر
مشارکت‌های حداکثری را به‌گونه‌ای نمایندگی کند که کشور بتواند از چالش‌هایی که درگیرش است به سلامت خروج داشته باشد، از بحران‌هایی که ما از سال 84 تا سال 92 با آن درگیر بودیم، به خاطر ناکارآمدی و سوءتدبیری که در کشور به اوج خود رسید. بنابراین شاهد بودیم جریان اصلاح‌طلب به خوبی توانست با عبور از خودش و اجرای پروژه خودانصرافی عملا فرصتی را ایجاد کند که کشور بتواند به نقطه مطلوب در حوزه منافع ملی برسد. این رویکرد در تاریخ جریان اصلاح‌طلبی طی 100 سال اخیر کم‌نظیر یا بی‌سابقه بود. به نظر می‌رسد باتوجه به این درجه رشد و عقلانیت جریان اصلاح‌طلب همچنان تلاش دارد و خواهد داشت که به سمت گزینه‌ای برود که کمترین هزینه را برای کشور دارد. گزینه‌ای که بیشترین سهم را از نمایندگی مردم بتواند در اختیار بگیرد و بیشترین قدرت تفاهم و همزبانی را با حاکمیت و مردم نشان دهد. این ویژگی‌ها در چهره حسن روحانی است که می‌تواند با مختصری تعدیل و جابه‌جایی که ممکن است او در تیم یا رویکردش در دوره آینده ریاست‌جمهوری انجام دهد به آن خواسته اصلاح‌طلبان نزدیک شود و مجددا این شانس را داشته باشد که نامزد نهایی اصلاح‌طلبان لقب گیرد اما این به
معنی آن نیست که جریان اصلاح‌طلب درباره کنش‌های سیاسی که شاید غیرمترقبه رخ دهد یا حوادثی که در عرصه سیاست ایران کم پیش نیامده، بخواهد دست بسته باشد و نخواهد وضعیت را پیش‌بینی کند و بخواهد با چشمان بسته و از روی سپردن فضا به قضا و قدر الهی از عرصه کنش سیاسی خارج شود.
بررسی مواضع اصلاح‌طلبان نشان می‌دهد که آنها در اتخاذ مکانیزم انتخاباتی برای ریاست‌جمهوری دیدگاه‌های متفاوت دارد، برخی می‌گویند همچون سال 92 نامزد در سایه برای آقای روحانی در نظر خواهیم گرفت و این نامزد در سایه آقای روحانی را تا روزهای آخر مشایعت می‌کند و وقتی مطمئن شد او در صحنه است و اتفاقی برایش نمی‌افتد کنار می‌رود، در مقابل برخی دیگر گزینه معرفی نامزد دوم یا در سایه را منتفی اعلام می‌کنند و به‌طور قطع و یقین می‌گویند فقط یک نامزد و آن هم آقای روحانی در انتخابات نام‌نویسی خواهد کرد، نظر شما چیست؟
برای پاسخ به این سوال باید تمام گزینه‌های روی میز یا سناریوهای ممکن جریان تمامیت‌خواه را مدنظر قرار داد. کمتر از 6 ماه تا انتخابات ریاست‌جمهوری سال ٩٦ فرصت باقی مانده است. شاید خالی از لطف نباشد که نگاهی به صحنه انتخابات سال ٩٢ بیندازیم؛ در آن انتخابات حسن روحانی با حمایت احزاب و شخصیت‌هاى اصلاح‌طلب و میانه‌رو توانست بر همه رقیبان اصولگرایش پیروز شود، در این میان «تک‌دوره‌ای» بودن دولت حسن روحانی واکنشی بود که از سوی رفقای دیروز و رقبای امروز او بارها مطرح شد. این امر نشان می‌دهد که جریان رقیب حسن روحانی در سه سال گذشته برای رسیدن به پاستور حداکثر تلاش خود را برای انسجام درونی نیروهای اصولگرا که در انتخابات سال ٩٢ به‌شدت دچار تفرقه و واگرایی شده بودند، به کاربسته است. اما باتوجه به اینکه این تلاش دست‌کم تا امروز به نتیجه مطلوب آنان نرسیده، بنا براین راهبرد بزرگنمایی و متمرکز شدن بر نقاط ضعف دولت روحانی در دستورکار این گروه قرار گرفته است. آنها خود به خوبی می‌دانند نقاط ضعفی که روی آن دست گذاشته‌اند، عمدتا میراثی است که از دوره حضور هشت ساله احمدی‌نژاد در پاستور به جاى مانده است. مشکلاتی که به تبع آن در
حوزه‌های اقتصادی و بین‌المللی گریبانگیر ایران شد، نتیجه عملکرد یکجانبه‌گرایانه همراه با سوءتدبیری بوده است که منجر به شکل گرفتن اجماع جهانی علیه جمهوری اسلامی ایران در عرصه بین‌المللی و صدور قطعنامه‌های پیاپی توسط شورای امنیت سازمان ملل و تحریم‌های گسترده به ویژه در حوزه صدور نفت و خدمات پولى و ارزى یا سوئیفت شد. اینک که کمتر از 6 ماه به انتخابات ریاست‌جمهورى و شوراها مانده است، این ذهنیت در آنها بیش از پیش گسترش یافته است که دولت روحانى و تیم سیاست خارجی‌اش توانسته ماموریت محوله را در خصوص حل‌وفصل پرونده هسته‌اى پس از ١١ سال به سرانجام برساند و کارى را که احمدی‌نژاد در دوره حاکمیت تمام‌عیار هشت ساله بر قوه مجریه و دیگر قوا نتوانست به سرانجام برساند با کمترین هزینه ممکن در یک ماراتن نفسگیر مذاکراتى عملیاتى سازند.
حال براى ادامه ماجرا دیگر چه نیازى به این دولت؟ و لزوم تحمل‌شان براى یک دوره چهار ساله دیگر؟ به ویژه آنکه در برخى حوزه‌ها هم از هماهنگى یا به عبارت بهتر پیروى بى‌چون و چرا خبرى نیست. با این مقدمه به نظر می‌رسد جریان رقیب در حال بازنویسى سناریوهاى انتخاباتى براى رسیدن به وضع دلخواه است. البته در این میان اشتباهات راهبردى همکاران و نزدیکان روحانى در برخى موارد نیز فرصت مناسب را در اختیار آنها گذاشته تا افکار عمومى را در این ماجرا تحت تاثیر خود قرار دهند. ماجراى فیش‌هاى حقوقى یا عملکردهاى مالى برخى از موسسات دولتى و هجمه گسترده رسانه‌اى، بخش‌هایى از این طراحى‌ها شمرده مى‌شوند. سناریوی نخست جریان رقیب، خود‌انصرافى روحانى است، در این ایده هدفى که نشانه‌گذارى شده آن است که حسن روحانى خود به نقطه‌اى برسد و به صورت داوطلبانه یا از سر ناچارى از نامزدى در دوره دوم ریاست‌جمهورى کناره‌گیرى کند. سناریوی دوم تنگ‌کردن فیلتر تایید صلاحیت‌ها توسط نهاد نظارتى شورای نگهبان است. این سناریو گرچه در وادی امر دور از دسترس و بسیار پرهزینه است اما باید اعتراف کرد که باورمندان این جریان براى رسیدن به اهداف آنى خیلى به فکر قضاوت
عامه و انطباق آن با قواعد شناخته‌شده حقوقى نیستند. رد‌صلاحیت رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام براى ریاست‌جمهورى یا آیت‌الله سیدحسن خمینى در مجلس خبرگان می‌تواند شاهد مثالى باشد که طرفداران این سناریو شاید براى کم‌‌هزینه جلوه دادن این ایده به آن استناد کنند. سناریوی سوم پروژه تضعیف دولت با تقویت رقیب احتمالى است. این پروژه با بزرگنمایى نقاط ضعف دولت و به هیچ انگاشتن دستاوردهاى سه ساله به ویژه در عرصه‌هاى اقتصاد، امور بین‌الملل و مبارزه با فساد و قانون‌گرایى تلاش می‌کند تا در صورت به وقوع نپیوستن گزینه‌هاى یک و دو و حضور روحانى در صحنه انتخابات ٩٦ به سراغ گزینه دیگرى رفته و شانس خود را در این زمینه بیازمایند اما به نظر مى‌رسد توفیق در این سناریو به عوامل دیگرى هم بستگى دارد که جریان تمامیت‌خواه در دو انتخابات پیشین از آن کمتر بهره برده است.
مهم‌ترین چالش پیش رو در این سناریو براى آنها ناتوانى بسیج آرای عمومى است، در این حوزه اصولگرایان تاکنون نتوانسته‌اند یک رقیب تمام‌عیار و واجد شرایط و در عین حال راى‌آور را روانه میدان رقابت کنند. نهایتا سناریوی چهارم و رویکردی که ممکن است از احتمال وقوع قابل توجهی برخوردار باشد پذیرش ادامه وضع موجود و تن دادن به دو دوره‌اى شدن ریاست‌جمهورى حسن روحانى است اما حسن روحانی که خسته و ضعیف شده است. به‌نظر می‌رسد جریان رقیب دارد تدارک می‌بیند که حداقل با 7 تا 8 رقیب احتمالی با سوهای کارکردی، منطقه‌ای، قومی‌یا قبیله‌ای مقابل روحانی وارد میدان شود، بنابراین تمام کسانی که نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری می‌شوند یک هدف بیشتر ندارند و آن حمله به آقای روحانی و تضعیف اوست. جریان رقیب می‌خواهد انتخابات را به مرحله دوم ببرد. در انتخابات ریاست‌جمهوری سال 80 شاهد بودیم که رقیب 9 نامزد را مقابل آقای خاتمی وارد صحنه کرد تا بتوانند آرای او را مورد تهاجم قرار دهند، حتی شاهد بودیم که دو نفر از وزرای دولت اول آقای خاتمی را نیز به صحنه آوردند.
نکته بعدی در این رویکرد آنکه علی‌القاعده جریانی حامی آقای روحانی در سال 92 یعنی اصلاح‌طلبان، میانه و اصولگرای خردورز می‌توانند در این حوزه مواظبت بیشتری کنند و با آوردن چهره‌هایی از نامزدهایی که امکان عبور از فیلتر شورای نگهبان را دارند و گذاشتن آنها در کنار آقای روحانی نقش گروه محافظ را برای او ایفا کنند. یعنی در مقابل تهاجمی که صورت می‌گیرد، سپر محافظتی مناسبی را فراهم بکنند. در آن صورت طبیعتا تصمیم‌گیری و حرکت نمی‌تواند فقط در اختیار جریان رقیب باشد و ما هم می‌توانیم به‌عنوان یک جریان فعال وارد صحنه انتخابات شویم نه آنکه نقش یک جریان منفعل را بخواهیم ایفا کنیم. پس روندی که جریان رقیب تدارک دیده راهبردی از انتخابات سال 80 و سال 84 است. انبوهی از نامزدها و کشاندن انتخابات به مرحله دوم، همان واقعه‌ای که در سال 84 اتفاق افتاد. آن سال در مرحله اول آقای هاشمی بیشترین رای را کسب کرد اما زیر حدنصاب بود، بنابراین انتخابات به مرحله دوم کشید. در مرحله دوم پیش‌بینی می‌شد به دلیل تخریب گسترده‌ای که صورت گرفت رقیب آقای هاشمی در مرحله دوم شانس بیشتری داشته باشد. به نظر می‌رسد انتخابات 80 و 84 در یک راهبرد دارد
بازتکرار می‌شود که می‌تواند یک عامل تهدیدی برای آقای روحانی باشد. اگر مواظبت نشود و در فرصت باقیمانده آقای روحانی نتواند از فضای تخریبی و تله‌هایی که برای دولت طراحی شده به سلامت عبور کند، قطعا ما انتخابات پرچالش و پردردسری را ممکن است تجربه کنیم.
چه کسانی در جریان اصلاح‌طلب یا اعتدال می‌توانند نقش گارد حفاظتی را برای آقای روحانی در انتخابات ریاست‌جمهوری سال 96 ایفا کنند؟
جریان‌های اصلاحات، میانه و اصولگرایان خردورز می‌توانند بدون تکیه بر نفر اما با تاکید بر برنامه و جریان و منافع ملی طوری حرکت کنند که همچنان بازیگر اصلی میدان باشند.
مصادیق هر جریان را هم می‌فرمایید که بهتر می‌توانند در این قالب ایفای نقش داشته باشند؟
چهره‌هایی که مطرحند کم نیستند. مثلا در جریان اصلاح‌طلب می‌توان چهره‌ای مثل آقای عارف را نام برد که در انتخابات مجلس شورای اسلامی نیز نشان داد از پایه رای خوبی برخوردار است. در جریان دولت و کارگزاران قبلا روی آقای ظریف کار شده بود، حتی از آقای جهانگیری نامبرده می‌شد. در جریان اصولگرا نیز من همچنان معتقدم آقای ناطق از چهره‌های جدی است که می‌تواند مورد توجه باشد.
یعنی آقایان عارف، جهانگیری و ناطق همزمان با آقای روحانی در انتخابات ریاست‌جمهوری سال 96 نام‌نویسی کنند همراه او باشند، در مقابل نقدهای نامزدهای رقیب طرح دیدگاه کنند و نهایتا چند روز مانده به 29 اردیبهشت کنار بکشند؟
این چهره‌ها هستند که می‌توانند در واقع اعلام حضور کنند، با هم یک تیم تعریف کنند و نهایتا با رویکردی که یک بخش مذاکره و گفت‌وگو با حاکمیت است و یک بخش دیگر آن داشتن وزن و رای لازم نزد افکار عمومی و غاطبه رای‌دهندگان، طرف مقابل را به رقابت سالم متمایل کنند. یعنی طرف مقابل احساس نکند که دست ما خالی است و بخواهد سراغ سناریوهای یک و دو برود تا به هر حال تحرکات در چارچوب یک رقابت سالم و منطقی و قانونی دنبال شود.
یعنی در نهایت یک نفر و آن هم آقای روحانی در صحنه خواهد ماند و بقیه به نفع او کنار می‌روند؟
از الان نمی‌شود درباره تاکتیک‌ها حرف زد، معمولا وقتی راجع به راهبرد صحبت می‌شود افق بلندمدت را می‌بینیم و زمانی که وارد عرصه انتخاب تاکتیک می‌شویم باید در هفته‌های قبل از مسابقه و براساس آنالیز بازی‌های رقیب دست به انتخاب تاکتیک مناسب زد. به نظرم در این مرحله حداکثر می‌توانیم درباره راهبردها سخن بگوییم، درباره تاکتیک مناسب باید بگذاریم به زمان مناسبش که می‌تواند در اسفند یا حوالی انتخابات باشد به بحث و اظهارنظر بپردازیم.
دیدگاه تان را بنویسید