تردیدهای نواصلاح‌طلبی

پدیده محمود صادقی را چگونه می‌توان تحلیل کرد؟ آیا او نشانه‌ای از بازگشت اصلاح‌طلبان تندرو به سیاست ایران است یا نه، باید او را به عنوان یک پدیده فردی تفسیر کرد. پاسخ به این سوالات می‌تواند تصویری دقیق‌تر از شرایط موجود را پیش روی ما بگذارد و البته می‌تواند روشن سازد که چگونه باید با این پدیده مواجه شد.

محمود صادقی کیست؟
محمود صادقی دانشیار رشته حقوق در دانشگاه تربیت مدرس، وکیل پایه یک دادگستری، دبیر کمیسیون انجمن‌های علمی ‌ایران، رئیس هیات‌مدیره موسسه دارایی‌های فکری و فناوری مدرس، نایب‌رئیس انجمن علمی ‌حقوق مالکیت فکری ایران و عضو حقوقدان کمیته نظارت بر نشریات دانشگاهی و عضو کمیته اخلاق پزشکی چند موسسه ‌است. محمود صادقی پیش از این معمم بوده و یک بار دیگر هم در انتخابات مجلس ششم در انتخابات شرکت کرده بود اما نتوانست وارد مجلس شود. صادقی آن زمان از حوزه دورود و ازنا کاندیدای انتخابات شده بود و قرار بود در لیست مجمع روحانیون قرار بگیرد اما شرایط این طور پیش نرفت. خودش می‌گوید: «قرار بود در لیست مجمع روحانیون باشم. من در منطقه مشغول فعالیت بودم و دنبال لابی‌کردن برای لیست نبودم، فکر می‌کردم به‌طور طبیعی در لیست قرار می‌گیرم. اما نماینده وقت با لابی خیلی فشرده در لیست قرار گرفت. مجمع روحانیون برای مرحله اول کاندیدا معرفی نکرد و قرار شد اگر به دور دوم بروم حمایت کنند.» با این وجود او به صورت مستقل در انتخابات حاضر ماند. انتخابات دورود و ازنا به مرحله دوم کشیده نشد و صادقی هم نماینده نشد. دو سال بعد و در خرداد سال ٨٠ اتفاقی رخ می‌دهد که به‌دنبال آن صادقی ‌ترجیح می‌دهد لباس روحانیت را کنار بگذارد. خودش ماجرا را این گونه تفسیر می‌کند: «خرداد ٨٠ دچار یک عارضه مغزی شدم که احتمالا به دلیل سوابق مجروحیت در ناحیه جمجمه‌ام بود. مدتی به سختی با واکر ‌تردد می‌کردم. مدتی هم ذوحیاتین! یا دوزیست! بودم. بعد به علت اینکه در شرایطی نبودم که بتوانم وظایف خاص روحانیت را که وعظ و خطابه است، انجام بدهم از پوشیدن لباس خودداری کردم. معتقدم لباس روحانیت قداست و مسئولیت بالایی دارد که خودم را شایسته آن نمی‌دانم.» نکته دیگر این است که پدر محمود صادقی هم روحانی و نماینده مجلس بوده است. محمد‌حسین صادقی از اعضای حزب جمهوری بود که در دور اول مجلس از حوزه انتخابیه دورود و ازنا راهی مجلس می‌شود. او هفتم تیر ماه سال 6٠ در انفجار دفتر حزب جمهوری به شهادت رسید.
همه جنجال‌های یک نماینده
محمود صاقی از همان ابتدا که به مجلس راه یافت اظهارات تند و تیزش را آغاز کرد. او از همان ابتدا کنش‌هایی ایجاد می‌کرد تا واکنش برانگیزد. آخرین جنجال او همین ماجرای ادعای او درباره حساب‌های قوه قضاییه بود. در آبان ماه، صادقی در نطقی در مجلس از مقامات خواست در خصوص شایعات موجود درباره واریز میلیاردها تومان از وجوه قوه قضاییه به حساب‌های شخصی رئیس این قوه توضیح بدهند. این اتفاق بعد از آن رخ داد که یک سایت اپوزیسیون که به صورت مشکوکی از خارج از کشور اداره می‌شود با درج یک خبر نادرست ادعاهایی را در این مورد مطرح کرده بود.
مساله‌ای که علی طیب‌نیا ، وزیر امور اقتصادی و دارایی ضمن رد بروز تخلف گفته بود: «از ۲۰ سال پیش با هماهنگی خزانه کل کشور و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مجموعه مبالغی با رعایت حدود قانونی و موازین شرعی برای قوه قضاییه به صورت سپرده در سیستم بانکی کشور قرار گرفته است... به این مبالغ سودهایی نیز تعلق گرفته که البته از اصل پول‌ها به هیچ وجه استفاده نشده... سود حاصله از مبالغ مذکور، صرفا برای برخی هزینه‌های معین در قوه قضاییه صرف شده است.» صادقی در نطقی در صحن علنی مجلس از لاریجانی درخواست کرده بود «برای جلوگیری از ادامه سوءاستفاده بیگانگان و به‌منظور شفاف‌سازی» گزارشی از عملکرد حساب‌های مربوطه منتشر کند. او یک جنجال خبری گسترده به راه انداخت و اختلافاتی میان برخی مسئولان به رسانه‌ها بروز کرد تا آنجا که آیت‌الله آملی‌لاریجانی در واکنشی، از رئیس مجلس و رئیس‌جمهور انتقاد کرد که چرا در برابر این تهمت‌ها از رئیس قوه‌قضاییه حمایت نکرده‌اند. دادستان تهران نیز در توضیح این حساب‌ها گفت که از سال ۱۳۷۳ و در دوره ریاست محمد یزدی بر این قوه حساب‌هایی با اخذ مجوزهای لازم به نام قوه‌قضاییه افتتاح شده و مسئولان ارشد نظام از آنها مطلع بوده‌اند.
اندکی بعد از این اظهارات وقتی پرونده‌های دیگری از محمود صادقی در قوه قضاییه مطرح شد، او با حکم بازداشت مواجه شد. در هشتم آذر‌ماه سال ۱۳۹۵ مأموران دادستانی برای دستگیری صادقی به منزل او مراجعه کردند. این اتفاق بلافاصله توسط محمود صادقی به یک پروژه خبری و تبلیغاتی دیگر تبدیل شد و مأموران با پیگیری برخی مسئولان از دستگیری وی منصرف شدند. محمود صادقی در تاریخ ۴ خرداد ماه ۱۳۹۵ و قبل از افتتاح مجلس دهم با اتهام به دانشجویان بورسیه گفته بود: «نظر حقوقی بنده در این خصوص این است که تمام بورسیه‌ها غیرقانونی بود. بی‌بروبرگرد تمام ۳ هزار و ۷۰۰ و خرده‌ای بورس خلاف قانون بوده است.» به‌دنبال این اظهارنظر وی، تعدادی از دانشجویان بورسیه با شکایت به قوه قضاییه ادعای وی را اتهام ‌بی‌اساس خوانده و درخواست رسیدگی دادند.
پیرو شکایت خصوصی دانشجویان بورسیه از محمود صادقی و چهار ماه عدم مراجعه وی به دادسرا، لزوم حضور محمود صادقی در دادسرا توسط قوه قضاییه به علی لاریجانی -ریاست مجلس شورای اسلامی- نیز اطلاع‌رسانی می‌شود اما وی همچنان از حضور و پاسخگویی در خصوص ادعای مذکور خودداری می‌کند، در نتیجه سرانجام در تاریخ هشتم آذرماه حکم جلب سیار وی صادر می‌شود که مجدد محمود صادقی از همراهی مأمورین خودداری می‌کند. در این خصوص دادستان تهران عنوان کرده است که اقدامات محمود صادقی در مقاومت در قبال مأمورین و تحریک افراد برای حضور و اجتماع در مقابل منزل وی، اخلال در نظم عمومی، جرم محسوب و بر اتهامات قبلی وی افزوده خواهد شد و نامبرده باید به آن پاسخگو باشد.
با این وجود محمود صادقی که در دادسرای فرهنگ و رسانه حضور یافته بود، تایید کرد که یکی از موارد اتهامی ‌او طرح سوال درباره حساب‌های بانکی رئیس قوه‌قضاییه بوده است. در تاریخ نهم آذر محمود صادقی با مراجعه به دادسرای فرهنگ و رسانه و پس از انجام تحقیقات در مورد اتهامات مطروحه توسط بازپرس پرونده و صدور قرار تأمین کفالت و با معرفی کفیل آزاد شد. در تحولی دیگر در این مورد در جلسه فوق‌العاده‌ای که هیات نظارت بر رفتار نمایندگان برای موضوع محمود صادقی در تاریخ یکشنبه ۱۴ آذر برگزار کرد اعلام کرد که برخی اظهارات وی در راستای ایفای نقش نمایندگی نبوده است.
رخدادی که در واکنشی نسبت به آن علی لاریجانی در صحن علنی مجلس گفت: «درباره آن مطلبی که فرمودید و تذکری که در مجلس دادید که احساس می‌کنید حق‌تان پایمال شده است، من گفتم مطالبی را که شما گفته‌اید، آوردند و دیدم؛ گفتید خطاب‌تان به وزیر اقتصاد بود که بر‌اساس کدام ماده قانونی این دخل و خرج‌ها را قانونی اعلام کرده‌اید؟ اما شما یک چیزی اضافه کرده‌اید و گفته‌اید بر‌اساس کدام قانون این مبالغ به یک حساب شخصی داده می‌شود؟ اینجا نقطه اتهام است؛ وقتی وزیر اقتصاد می‌گوید آن سایت ضدانقلاب دروغ گفته است و این پول‌ها که در قوه‌قضائیه است به نام قوه‌قضائیه است، از برادر عزیزمان آقای دکتر صادقی فرزند شهید صادقی عزیز، نماینده مجلس انتظار نبود که آن را تائید کند. ضمنا به خاطر دارید شما به همراه آقای مازنی و آقای رحیمی ‌نماینده تهران تشریف آوردید من خدمت‌ شما عرض کردم این حرف نادرست است و این پول‌ها به نام قوه قضائیه است و به نام شخص نیست؛ چرا اصلاح نکردید؟ ما مفتخریم که در مجلس مدرس هستیم که از حق باید دفاع کنیم نه از حرف ناحق؛ وقتی شما آبروی مسلمان و تشکیلاتی را می‌ریزید، شمایی که خود یک روحانی بوده‌اید و آخوندی کرده‌اید مگر در روایات نداریم که حرمت مومن مانند حرمت کعبه است؟ این‌گونه ما حرمت مومن را حفظ می‌کنیم؟ انتظار من از شما که فرد فرهیخته‌ای هستید این بود پس از آنکه من به شما گفتم با اطلاع به شما می‌گویم که حرف وزیر اقتصاد درست است، سخن خود را اصلاح می‌کردید اما اصلاح نکردید.» همچنین پس از بررسی پرونده محمود صادقی در هیات نظارت بر رفتار نمایندگان مجلس شورای اسلامی، نایب‌رئیس این هیات نظارت گفت: «پرونده شکایت قاضی یاشار سلطانی از محمود صادقی در این هیات، بررسی و اظهارات نماینده تهران درباره قاضی این پرونده در راستای ایفای وظایف نمایندگی دانسته نشد. از سوی دیگر اظهارنظرهای محمود صادقی در مورد موضوع دانشجویان بورسیه در راستای ایفای وظایف نمایندگی وی نیست و قوه قضائیه به موضوع رسیدگی کند.»

پشت‌پرده‌های یک نماینده
حالا که این مواضع و رفتار سیاسی او مرور شده می‌توان این سوال را مطرح کرد که محمود صادقی چه پازلی را چیده است؟ اگر قرار بر مقایسه او با مصادیق مشابه باشد آیا می‌توان گفت که محمود صادقی بازتولیدی از علی مطهری است؟ به یک معنا آیا پشت اقداماتش حمایت جناح را دارد و بر‌اساس یک طرح از پی نوشته شده رفتار می‌کند؟ شواهد می‌گوید محمود صادقی اگر چه ابزاری برای برخی نقشه‌پردازان اصلاح‌طلب شده اما مطلوب کل جناح نیست. شاید این یک گمانه باشد اما در فضای ژورنالیستی شاید بتوان این حدس را زد که او توسط برخی افراد اداره شده است‌.
چه اینکه او بلافاصله بعد از اظهارات و کارهای جنجالی‌اش حرف‌های متناقضی را بیان کرده و از حرف‌هایی که زده عقب‌نشینی‌ کرده است. نمونه‌اش حضور در دادسرا و بعد از آن عذرخواهی از سخنان تندی که در یک سخنرانی مطرح کرده است. او در برخی حوزه‌ها حتی از علی مطهری هم عبور کرده و در حال ایجاد یک کاراکتر سیاسی برای خود است. کاراکتری که شاید برای روز مهمی‌ آماده خواهد شد.
باز تولید مجلس ششم؟
در این میان اما برخی دیگر می‌گویند جریانی که محمود صادقی از سوی آنها حمایت می‌شود، در پی بازگشت به مجلس ششم است. اما آیا مجلس دهم استعداد تبدیل به این پارلمان خاص دهه هفتاد را دارد؟ به نظر می‌رسد پاسخ این سوال منفی است. این پاسخ دو دلیل قوی دارد: «اول اینکه به فرض حمایت همه اصلاح‌طلبان مجلس از چنین دگردیسی‌ای، این مجلس مانند مجلس ششم نیست که اکثریت آن را اصلاح‌طلبان تشکیل داده باشند. در این مجلس نیروهای موثر اصولگرا حضور دارند که جلوی اجرای چنین پروژه‌ای را خواهند گرفت. دوم اینکه به نظر می‌رسد خود اصلاح‌طلبان و حامیان آنها هم می‌دانند از رادیکالیسم دهه هفتاد و هشتاد چه لطمه‌ای خورده‌اند. آنها که دوباره و البته به سختی به قدرت رسیده‌اند نمی‌خواهند عنان کار را به رادیکال‌ها بسپارند. نگاهی به اظهارات برخی چهره‌های اصلاح‌طلب نشان می‌دهد که نسبت آنها با مجلس ششم
چیست.»
برای مثال محمدرضا عارف در پاسخ این سوال که آیا تحصن مجلس ششم یک اشتباه استراتژیک از سوی اصلاح‌طلبان بود، تندروی را تخطئه کرده می‌گوید: «بله، قطعا باید جلوی چنین رویکرد و اتفاقاتی را بگیریم، باید درون نظام و با ساز و کارهایی که درون نظام اندیشیده و طراحی شده عمل کنیم. من مطمئنم با بهره‌گیری از این رفتار در هیچ موردی به بن‌بست نمی‌رسیم. من از رقیب گله نمی‌کنم، مساله اصلی تک‌روی‌های داخل جناح اصلاح‌طلب است و من بیشتر نگران آن هستم... مانیفست شفاف و جامعی برای اصلاحات ارائه نشده و این موضوع ضربه‌های مختلفی زده است... ما هیچ‌گاه شرایط مناسب برای تدوین مانیفست در بنیاد باران نداشته‌ایم.» یا در اظهارنظری دیگر مجید انصاری گفته است: «[در مجلس ششم] تندروی‌هایی مثل جریان تحصن‌ها صورت گرفت که از دید من زیبنده نبود.»
هاشمی‌رفسنجانی هم گفته است: «مجلس ششم یک مقدار از اعتدال خارج شد. واقعیت کشور را در نظر نگرفت، شاید به زعم خودشان، کارهایشان با سوء‌نیت نبود، ولی با روحیه کلی جامعه سازگار نبود و نوعی تندروی بود. همین‌ها باعث شدند که در مقابل‌شان گروه‌هایی شکل گرفتند و افرادی که افکار آن گونه داشتند، با برنامه‌ریزی آمدند.»
یا در واکنشی دیگر حسین مرعشی می‌گوید: «مجلس ششم، تجربه خوش‌سرانجامی‌ نبود. ما در آن زمان مسیری را طی کردیم که نهایتا کار را به آقای احمدی‌نژاد واگذار کردیم.
واقعیت این است که افکار عمومی هنوز فراموش نکرده‌اند که در مجلس ششم نیز به جای پرداختن به مشکلات کشور و رسیدگی به حال محرومان و مستضعفان، رو به سوی تصویب لوایح یا طرح‌هایی آوردند که نه‌تنها مشکل جامعه نبود، بلکه می‌توانست حاکمیت را هم در هر دوره‌ای وارد بحران و چالش کند، به‌عنوان نمونه مجلس ششم با در دستورکار قرار دادن طرح یا لوایحی‌ نظیر «لغو قانون گزینش‌ها»، «اصلاح قانون انتخابات»، «اصلاح قانون مطبوعات»، «افزایش اختیارات رئیس‌جمهور» و «پیوستن ایران به کمیسیون حقوق زنان» تلاش کرد تا آرام‌آرام نظام جمهوری اسلامی را وارد بحران‌های دست‌ساز کند.»
در این کانتکس می‌توان گفت محمود صادقی پدیده‌ای است که نباید در زمین‌اش بازی کرد؛ حالا او چه پدیده فردی باشد چه فرد حمایت‌شده از سمت یک تشکیلات یا جریان، باید با تدبیر از کنار او گذشت.