دیپلمات در دانشگاه

علی‌اکبر ولایتی یکی از چهره‌های سال 95 بوده است. او پس از درگذشت آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی با حکم رهبر معظم انقلاب ‌رئیس هیات امنای دانشگاه آزاد شد‌؛ یک خبر بسیار مهم آن هم در شرایطی که گمانه‌زنی‌های زیادی در‌خصوص جایگزین آیت‌الله هاشمی رفسنجانی در این پست مهم مطرح بود. در حکم رهبر معظم انقلاب خطاب به او آمده بود

اعضای محترم هیأت موسس دانشگاه آزاد اسلامی

با عنایت به فقدان تأثرانگیز رئیس محترم هیأت موسس و هیأت امنای دانشگاه و سکوت اساسنامه مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی در چگونگی انتخاب رئیس هیأت موسس و ضرورت تسریع در انتخاب فرد عهده‌دار این مسئولیت، جناب آقای دکتر علی‌اکبر ولایتی از اعضای آن هیأت را به‌عنوان رئیس هیأت موسس منصوب می‌کنم تا هیچ‌گونه وقفه‌ای در تمشیت قانونی امور آن دانشگاه ‌- که نقش موثری در امر آموزش‌عالی کشور دارد- به‌وجود نیاید. همکاری اعضای محترم هیأت موسس و هیأت امناء و شورای عالی انقلاب فرهنگی در تکمیل اعضای هیأت موسس و هیأت امناء مورد انتظار جدی اینجانب است.»

به فاصله اندکی بعد از اعلام حکم رهبر معظم انقلاب خطاب به دکتر ولایتی و پیرو حکم ایشان مبنی بر تکمیل اعضای هیات موسس و هیات امنای دانشگاه آزاد اسلامی توسط هیات موسس و هیات امنا، جلسه هیات موسس این دانشگاه با حضور اعضا به ریاست دکتر علی‌اکبر ولایتی و در محل دفتر هیات موسس دانشگاه تشکیل شد.

بنابر اعلام حمید میرزاده - رئیس دانشگاه آزاد اسلامی و عضو هیات موسس و هیات امنای این دانشگاه - در این جلسه ضمن گرامیداشت یاد و خاطره حضرت آیت‌الله هاشمی‌‌‌رفسنجانی‌‌(ره)، بنیانگذار دانشگاه آزاد اسلامی و تجلیل از خدمات برجسته و موثر ایشان قبل و بعد از انقلاب اسلامی، به استناد بند ۲ ماده ۱۰ اساسنامه دانشگاه و به اتفاق آراء، دکتر علی‌اکبر ولایتی به‌عنوان عضو هیات امنای دانشگاه آزاد‌اسلامی انتخاب شد. همچنین در این جلسه مقرر شد، جلسه هیات امنای دانشگاه روز سیزدهم بهمن‌ماه در محل دفتر هیات امنا تشکیل و نسبت به تعیین رئیس هیات امنا بر‌اساس تبصره یک ماده ۱۰ اساسنامه و نیز سایر موارد مربوط به هیات امنا تصمیم‌گیری شود. بر این اساس اسامی ‌‌اعضای هیات موسس دانشگاه آزاد اسلامی عبارت است از: دکتر‌علی‌اکبر ولایتی، دکتر حمید میرزاده، حجت‌الاسلام‌والمسلمین‌دکتر‌قمی، حجت‌الاسلام والمسلمین سید‌حسن خمینی، دکتر عبدالله جاسبی و حجت‌الاسلام والمسلمین ناطق نوری.

پزشک اهل شمیران

علی‌اکبر ولایتی در سال ٢4 در رستم‌آباد شمیران به دنیا آمد. پدرش کارمند و مادرش خانه‌دار بود. در دانشگاه تهران پزشکی خواند. ٢4 ساله بود که با خانم مریم خوشنویسان، نوه محمدحسین خوشنویسان، از استادان بنام ازدواج کرد. همسرش خانه‌دار بود، اما او همچنان به تحصیل ادامه داد و در دوره تخصصش- اطفال- شاگرد محمد قریب شد. بعد هم برای اخذ فوق‌تخصص بیماری‌های عفونی راهی دانشگاه جان‌ هاپکینز آمریکا شد. همسر اولش سال ٨٣ فوت کرد و او سه سال بعد با لیلا عنایت ازدواج کرد. همسر دوم ولایتی نیز خانه‌دار است. ولایتی شش فرزند دارد؛ دو دختر و چهار پسر. یک پسرش پزشک است. سه پسر دیگرش مهندس و یکی از دخترها هم در رشته ریاضی و یکی هم در رشته روان‌شناسی تحصیل کرده‌اند. سال 6٠ زمانی که برای نخستین‌بار به وزارت امور خارجه رسید، نماینده تهران در مجلس اول بود، البته این اولین سمت رسمی‌اش نبود. او در آغاز انقلاب معاون وزارت بهداری بود، همان ایام بود که حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، رئیس‌جمهور وقت، او را به‌عنوان نخست‌وزیر به مجلس شورای اسلامی که ریاستش برعهده اکبر هاشمی‌رفسنجانی بود، معرفی کردند، اما مجلس به او برای نخست‌وزیری رای نداد. بعد از ناکامی ‌‌در نخست‌وزیری، ولایتی در دولت سوم در سال‌های جنگ وزیر امور خارجه شد و وزارتش تا پایان دولت هاشمی استمرار یافت. در کارزار رقابت‌های انتخاباتی هفتمین دوره ریاست‌جمهوری او به اردوگاه علی‌اکبر ناطق‌نوری پیوست. با تشکیل دولت اصلاحات، وزارت او هم پایان یافت و کمال‌خرازی وزیر امور‌خارجه شد.

با وزارت خرازی، او مشاور امور بین‌الملل مقام‌معظم‌رهبری شد و از همان ایام تاکنون عهده‌دار این سمت است؛ یعنی ١٩ سال است که در بیت‌رهبری در امور دیپلماسی کشور همچنان صاحب‌نظر و صاحب راهبرد است. به‌همین ‌دلیل هم هست که رسانه‌های معتبر بین‌المللی مثل روزنامه النهار همواره به نقش و تاثیرگذاری او در امور مربوط به سوریه و حزب‌الله اشاره می‌کنند و از او سخن می‌گویند. ولایتی دو بار سودای ریاست‌جمهوری را در سر پرورانده؛ اولین‌بار در سال ٨4 بود که او تصمیم به اعلام نامزدی گرفت، اما به محض نامزدشدن اکبر هاشمی‌رفسنجانی، او به‌نفعش کناره‌گیری کرد. دومین‌بار هم سه سال پیش و در یازدهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری بود که در قالب ائتلاف ١+٢ با غلامعلی حدادعادل و محمدباقر قالیباف به میدان رقابت‌های انتخاباتی آمد و تا آخر هم در عرصه باقی ماند.

مناظره غیر‌منتظره

اما علی‌اکبر ولایتی از مناظره سال 92 به یکباره چهره تازه‌ای در محافل سیاسی پیدا کرد. دیپلماتی که حالا در عرصه سیاست داخلی به یکباره در مواجهه با چهره‌های سیاسی وجهه دیگری از شخصیت خود را نمایان کرد.

همه چیز هم در چند دقیقه و در همان مناظره معروف سال 92 اتفاق افتاد؛ آنهم درست زمانی که حرف‌های دکتر ولایتی تمام شده بود و نوبت برای طرح پرسش به سعید جلیلی رسید. شاید هیچ کس فکر نمی‌کرد که سعید جلیلی حتی برای علی‌اکبر ولایتی هم عریضه آماده کرده باشد. جلیلی برای اولین بار سطح مجادله در حوزه سیاست خارجی را بسیار بالا برد. او به سیاست‌های وزیر اسبق امور خارجه به‌شدت تاخت و تلاشش را کرد تا به او و البته همه کسانی که آن مناظره را دنبال می‌کردند بگوید حاصل جمع دوران وزارت ولایتی آنچنان هم که می‌گویند مثبت نبوده است.حرف‌هایش که تمام شد اما ولایتی هم برخورد خاص خود را در این زمینه داشت. حالا نوبت سعید جلیلی بود که پاسخ‌های دکتر ولایتی را گوش کند. او به دکتر ولایتی نگاه و واکنش او را نظاره می‌کرد. وزیر خارجه اسبق ایران به او گفت: «دیپلماسی این نیست که انسان برود مقابل کشورهای دیگر خطابه بخواند. دیپلماسی این نیست که ما در یک طرف بنشینیم و آنها در طرف مقابل بنشینند و ما حرف مشخصی را بزنیم بدون آنکه اقدامات دیگری در خارج از آن انجام دهیم.» دکتر ولایتی حالا زمان مناسبی یافته بود که به همه بگوید در مورد سیاست خارجی سعید جلیلی نقد دارد. او شهادت سید‌عباس عراقچی را سند حرف‌هایش کرد و گفت: «در آخرین دوری که در آلماتی آقای دکتر جلیلی داشت، آنها پیشنهادهایی به ایران کردند که بر‌اساس آن می‌شد کارها را مقداری جلو ببریم و آن پیشنهاد این بود که طرف مقابل 1+5 گفت غنی‌سازی 20 درصد را متوقف کنید و در کارهای فردو هم مقداری کندی ایجاد شود.آنها اعلام کردند این سه تحریم را بر‌می‌داریم و ما در پاسخ گفتیم که این کار را می‌کنیم، شما کل تحریم‌ها را بردارید، که به شهادت معاون امور‌خارجه که در جلسه بوده است این مسائل را مطرح می‌کنم. وقتی طرف مقابل حاضر است چند قدم بردارد، باید ما هم انعطاف داشته باشیم و هنر دیپلماسی این است که از این فرصت‌ها استفاده کند و اصولگرایی به این معنی است که انعطاف‌پذیر هم باشد، نباید در داخل کشور طوری وا‌نمود کنیم که اصولگرا هستیم و انعطاف‌پذیر نباشیم، ما مصالح ملی را در دیپلماسی باید به‌طور بهتر تأمین کنیم، باید از دیپلماسی به نفع مصالح ملی استفاده کنیم، دیپلماسی فقط خشونت و سرسختی نشان دادن نیست.» بعد از آن انتخابات حسن روحانی که در پاستور مستقر شد، با حکم هاشمی‌رفسنجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، ولایتی جایگزین او در مرکز تحقیقات استراتژیک نظام شد.

از برجام تا دانشگاه آزاد

دولت حسن روحانی که کار خود را آغاز کرد، محور فعالیت‌های اصلی خود را دستیابی به توافق هسته‌ای انتخاب کرد. از اینجاست که به یکباره علی‌اکبر ولایتی نقش مهمی ‌‌در سیاست ایران بازی می‌کند. او از مدافعین تیم مذاکره‌کننده می‌شود و به‌رغم انتقادات فراوان کمک شایانی در به نتیجه رسیدن برجام انجام می‌دهد. علی‌اکبر ولایتی درباره نفر اول تیم مذاکره‌کننده گفته بود: «محمدجواد ظریف نشان داده به هر آنچه در حوزه وزارت‌خارجه باید انجام گیرد و مورد نظر رهبر معظم انقلاب است، پایبند است.» او در اظهار‌نظری دیگر در این مورد گفته بود:«‌این تخریب‌ها درست نیست و باید حمایت کرد چرا‌که معتقدم کسانی که در صحنه سیاسی وارد مذاکره می‌شوند، مانند سربازی هستند که به جبهه فرستاده می‌شوند و همه باید از آنها حمایت کنند. این سربازان ما در صحنه مبارزه و گفت‌و‌گو با طرف مقابل، نباید احساس کنند عده‌ای از پشت سر آنها را تضعیف می‌کنند. این خلاف مصلحت کشور است و تیم مذاکره‌کننده هم در چارچوب‌‌ ترسیم شده کشور حرکت می‌کند تا بتواند بر مشکلات پیچیده عرصه خارجی غلبه کند. روند کاری دوستان ما در وزارت‌خارجه نباید با اظهار‌نظرهای مغایر متوقف شود. زمانی هم که بنده در وزارت‌خارجه بودم، همه افراد صاحب‌نظر با همه کارهایی که ما در سیاست خارجی انجام می‌دادیم، موافق نبودند. ما که نباید فعالیت‌های دیپلماتیک را به این منوط کنیم که هیچ حرف مخالفی زده نشود. این اختلافات در همه کشورهای دنیا وجود دارد. وزیر خارجه از سوی رئیس‌جمهوری معرفی شده و از مجلس رای گرفته و برای اجرای سیاست خارجی مسئولیت قانونی دارد. ممکن است برخی نه از روی غرض‌ورزی اما بر حسب سلایق متفاوتی که دارند با بعضی از حرکت‌های دیپلماتیک مخالف باشند اما این نباید مانع فعالیت وزارت‌خارجه باشد.»