قالیباف و رئیسی نباید انصراف دهند

شورای نگهبان قانون اساسی روز 31 فروردین نام آقایان روحانی، جهانگیری، رئیسی، قالیباف، میرسلیم و هاشمی‌طبا را به‌عنوان نامزدهای احراز صلاحیت‌شده اعلام کرد و عملا با این اعلام نظر انتخابات ریاست‌جمهوری دوازدهم وارد مرحله اصلی خود شد، هم‌اکنون در اردوگاه اصولگرایان چگونگی تقویت پایگاه اجتماعی این جریان در روز 29 اردیبهشت محل بحث و تحلیل است، برخی می‌گویند آقایان رئیسی و قالیباف یک پایگاه اجتماعی و سیاسی دارند اما برخی معتقدند سبدهای رای این دو نامزد اصولگرا با یکدیگر متفاوت است و هر یک می‌توانند نظر اقشار خاصی از جامعه را به سمت خود جلب کنند، نظر شما چیست؟
اولا بخشی از پایگاه‌های اجتماعی کاندیداها با شروع آغاز تبلیغات انتخابات ریاست‌جمهوری شکل می‌گیرد و سامان پیدا می‌کند و این موضوع منحصر به آقای قالیباف و آقای رئیسی نیست، بلکه همواره در ادوار گذشته انتخابات این طور بوده است. ‌بنابراین نوع تبلیغات به ویژه مناظره‌های تلویزیونی در شکل‌گیری افکار عمومی و حتی ایجاد پایگاه رای برای نامزدها خیلی موثر است. در ادوار گذشته شاهد بودیم برخی کاندیداها پیش از مناظرات انتخاباتی پایگاه اجتماعی محسوسی نداشتند اما بعد مناظرات پایگاه اجتماعی آنها به سرعت شکل گرفت‌، کما‌اینکه در انتخابات سال‌های 76، 84 و حتی 92 این اتفاق افتاد. پس از الان نمی‌توان درباره پایگاه اجتماعی هیچ کدام از نامزدها سخن گفت ولی آنچه الان می‌توان درباره پایگاه سیاسی و اجتماعی آقایان قالیباف و رئیسی صحبت کرد، آن است که پایگاه سیاسی و اجتماعی آنها همپوشانی‌ها و افتراق‌هایی با هم دارد؛ یعنی برخی از کسانی که به آقای رئیسی رای می‌دهند ممکن است به آقای قالیباف رای ندهند و برخی کسانی که به آقای قالیباف رای می‌دهند ممکن است به آقای رئیسی رای ندهند. البته شاید درصد این نوع رای‌ها خیلی قابل توجه نباشد ولی بالاخره واقعیتی است که وجود دارد. یعنی این طور نیست که فرض کنیم آقای قالیباف 25درصد آرا و آقای رئیسی نیز 25 درصد آرا را دارد، اگر یکی از این دو انصراف دهد و از صحنه انتخابات کناره‌گیری کند طرف دیگر فقط 25 درصد رای خود را خواهد داشت و رایی به سبد او اضافه نمی‌شود، قطعا آرای نامزدی که در صحنه می‌ماند بالاتر می‌رود اما حالا این سوال مطرح می‌شود که آیا آرای او به 50 درصد رای‌دهندگان می‌رسد؟ خیر، همه آرای نامزد کنار رفته از صحنه انتخابات به سبد نامزد حاضر در صحنه انتخابات منتقل نمی‌شود اما بیشتر آرای آنها تجمیع خواهد شد.
این تحلیل مطرح است که سبد رای آقای قالیباف بیشتر از اقشار متوسط، دانشگاهی و تکنوکرات جامعه پر می‌شود و آقای رئیسی بیشتر از آرای اقشار محروم، مستضعف و پایگاه رای تشکیلاتی اصولگرایان بهره‌مند می‌شود، کما‌اینکه وزرای دولت نهم و دهم، جبهه پایداری، جامعه روحانیت مبارز، جبهه پیروان خط‌امام و رهبری از آقای رئیسی حمایت کردند و حتی موتلفه گفت اگر نامزد حزبی‌اش کنار برود این کناره‌گیری را به نفع آقای رئیسی انجام خواهد داد، این تحلیل را چقدر قرین به واقع می‌دانید؟
پایگاه سیاسی آقای رئیسی به خاطر سیادت، روحانیت و تولیت آستان قدس رضوی بودن بین اصولگرایان سنتی و متدین قاعدتا بیشتر است. به نظرم مردم طبقات محروم نیز بیشتر به آقای رئیسی اقبال بکنند به خاطر اینکه او در یک سال گذشته کارهای خوبی برای کمک به این اقشار در خراسان‌رضوی انجام داده است. از طرفی آقای قالیباف امکان جذب آرای خاکستری، اقشار دیگری از پایگاه رای اصولگرایان و حتی غیر اصولگرایان را دارد. البته همان‌طور که گفتم آقایان رئیسی و قالیباف همپوشانی‌هایی نیز به لحاظ سبد رای با همدیگر دارند، به‌طوری که اگر یکی نباشد کسانی که می‌خواستند به او رای بدهند می‌روند به نفر مانده در صحنه انتخابات رای می‌دهند. گرچه با هم افتراق پایگاه رای هم دارند و به همین دلیل است که برخی معتقدند این دو نفر حتما باید تا روز رای‌گیری در صحنه انتخابات بمانند.
برخی می‌گویند اگر آقای قالیباف کنار برود بیشتر به نفع آقای روحانی می‌شود و اگر آقای رئیسی از ادامه حضور در انتخابات ریاست‌جمهوری اعلام انصراف کند یک‌سری از آرای او به سمت آقای قالیباف نمی‌رود چون همواره منتقد عملکرد شهردار تهران بودند، به‌طور مشخص آرایی که آقای جلیلی دارد و امروز پشت سر آقای رئیسی قرار گرفته، قطعا پایگاه اجتماعی‌اش نیز وقتی پای صندوق‌های رای بروند نام آقای رئیسی را روی برگه می‌نویسند و داخل صندوق‌ها می‌اندازند. حالا اگر آقای رئیسی نباشد این سبد رای به سمت آقای قالیباف نمی‌رود یا رای سفید می‌دهند یا سعی می‌کنند آقای میرسلیم را تقویت کنند، نظر شما چیست؟
الان در مرحله‌ای قرار داریم که اگر نامزدهای اصولگرا حتی یک درصد رای هم بیشتر بیاروند، مهم است. یعنی آقایان قالیباف، رئیسی و میرسلیم با برنامه تبلیغاتی که دنبال می‌کنند اگر تا آخر در صحنه انتخابات بمانند -که به نظر من منطقی هم آن است که همین اتفاق بیفتد- و بتوانند یک درصد آرا را بیشتر جذب کنند خوب است چون همین یک درصد امکان دارد انتخابات را به مرحله دوم بکشاند و مانع از آن شود که نتیجه قطعی در مرحله نخست رقم بخورد. معتقدم آرای آقای روحانی کاملا شکننده و در بهترین حالت وضعیت او مثل سال 92 است که حتی من با احتمال قوی می‌گویم وضعیتش از سال 92 بدتر است. یعنی آرایی در جامعه ندارد که به‌طور قطع به یقین بگوییم آقای روحانی می‌تواند در مرحله اول انتخابات کار را تمام کند و رئیس‌جمهور شود. در واقع شرایطش مثل دور دوم ریاست‌جمهوری آقای هاشمی یا آقای خاتمی نیست، آن زمان می‌شد این طور گمان کرد که آقای خاتمی و آقای هاشمی قطعا در دور دوم هم رای می‌آورند و رئیس‌جمهور دو دوره‌ای لقب می‌گیرند اما این وضعیت برای آقای روحانی به چشم نمی‌خورد‌، بنابراین می‌شود این احتمال و تحلیل را داشت که انتخابات در مرحله اول تمام نشود. هر کدام از آقایان قالیباف، میرسلیم و رئیسی اقشاری از جامعه را به سمت خود جذب می‌کنند، حالا اینکه هر کدام از چه اقشاری سبد رای خود را شکل می‌دهند بحث دیگری است و ‌هر کدام پایگاه رایی خواهند داشت‌. خیلی از مردم هم شاید برای‌شان فرقی نکند به رئیسی رای بدهند یا قالیباف، به هر کس رای بدهند در این مرحله مهم نیست. فقط باید آرا را طوری هدایت کرد که به سمت آقای روحانی نرود و بعد که انتخابات به مرحله دوم کشید کار برای اینکه رئیس‌جمهور تغییر کند خیلی ساده‌تر می‌شود.
براساس استدلالی که آوردید، ادبیات انتخاباتی را که آقایان رئیسی و قالیباف برای خود برگزیدند چطور ارزیابی می‌کنید؟
من ادبیات چند هفته گذشته و روز ثبت‌نام آقایان رئیسی و قالیباف را می‌خواهم مقایسه کنم. در این مدت آقای قالیباف خیلی صریح و ‌بی‌پرده وارد عرصه انتقادهای تند به آقای روحانی و دولت یازدهم شده است که منظورم از ‌بی‌پرده و تند این نیست که روش او درست نیست، بلکه می‌گویم چنین روشی را دنبال می‌کند. اتفاقا آقای روحانی نیز همین روش انتقادی را نسبت به دولت گذشته و منتقدان دولت یازدهم در پیش گرفته است اما آقای رئیسی روش دیگری دارد؛ او می‌خواهد به افکار عمومی بگوید ایران کشوری با امکانات، منابع و فرصت‌های زیاد است اما ادامه شرایط موجود اعم از بیکاری، عدم رشد اقتصادی و... که منحصرا به عملکرد دولت یازدهم مربوط نمی‌شود، زیبنده ما نیست. باید این وضعیت را درست کرد.
آیا به همین‌خاطر است که آقای قالیباف و آقای رئیسی با هم تقسیم کار کردند، به این معنی که آقای قالیباف آرای سلبی روحانی را تقویت و آقای رئیسی برنامه‌های ایجابی اصولگرایان را تشریح کند؟
خیر، وقتی مواضع آقای قالیباف در شش ماه گذشته را می‌بینیم او همین روش کنونی را در نقد دولت یازدهم به کار می‌برد. یعنی زمانی که اصلا نام آقای رئیسی به‌عنوان نامزد احتمالی انتخابات ریاست‌جمهوری نیز مطرح نبود، آقای قالیباف ادبیات صریح و ‌بی‌پرده‌ای را در انتقاد به دولت آقای روحانی داشت. در مجموع روش آقای رئیسی بیشتر جواب می‌دهد. البته آقای رئیسی در زمان مناظره‌ها مجبور است وارد یک‌سری آمارها بشود و به نوعی عملکرد دولت یازدهم را مستقیم و غیرمستقیم نقد کند.
سال 84 شاهد بودیم وقتی آقای هاشمی به همراه آقای احمدی‌نژاد در مرحله دوم حاضر شد فارغ از آرای مهرعلیزاده که جنس منطقه‌ای داشت، آرای آقایان کروبی و معین به سبد رای آقای هاشمی‌رفسنجانی منتقل نشد، این نشان می‌دهد وقتی سبد رای یک کاندیدا شکل می‌گیرد، اگر کنار برود تمامی ‌آرایش به سمت نامزد همسو نخواهد رفت، به نظر شما اگر انتخابات ریاست‌جمهوری سال 96 نیز به مرحله دوم برسد کدام‌ یک از نامزدهای اصولگرا شانس بیشتری دارد که همراه آقای روحانی در آن مرحله حاضر باشد و آن نامزد چقدر قابلیت این را دارا خواهد بود که اکثریت قریب به اتفاق آرای نامزدهای هم‌جناحی خود را کسب کند؟
معتقدم درباره ادوار انتخابات ریاست‌جمهوری که رئیس‌جمهور مستقر یکی از نامزدهای حاضر در صحنه است، یک سلطه فکری در ذهن مردم به‌طور طبیعی و کاملا قابل فهم وجود دارد که رئیس‌جمهور مستقر قطعا رای می‌آورد اما وقتی انتخابات به دور دوم بکشد، این تفکر شکسته می‌شود. یعنی آن کسانی که به همین دلیل رفتند به رئیس‌جمهور مستقر یا فرد مشهور مثل سال 84 رای دادند وقتی انتخابات به دور دوم بکشد، آنها به این نتیجه می‌رسند که حتما ذهنیت آنها قطعیتی ندارد و می‌تواند آقای هاشمی هم رای نیاورد، بنابراین آن موقع تعداد آرایی که به دلیل یادشده به سمت فرد مشهور یا رئیس‌جمهور مستقر رفتند ممکن است دیگر در دور دوم به او رای ندهند، همین کافی است تا رقیب او شانس بیشتری برای پیروزی پیدا کند چون در انتخابات ریاست‌جمهوری سال 84 نیز همین اتفاق افتاد و عده‌ای در دور اول معتقد بودند آقای هاشمی حتما رای می‌آورد به او رای دادند اما وقتی انتخابات به دور دوم کشیده شد دیگر به او رای ندادند بلکه آرای خود را به نفع احمدی‌نژاد در صندوق‌های رای انداختند. از طرفی آن کسانی که اختصاصا در انتخابات نمی‌خواستند مثلا به آقای قالیباف رای بدهند و در‌ دور اول رفتند و به آقای رئیسی رای دادند یا نمی‌خواستند به آقای رئیسی رای بدهند و رفتند به آقای قالیباف رای دادند، در دور دوم انتخابات وقتی می‌بینند رقابت بین آقای روحانی با آقای رئیسی است یا رقابت بین آقای روحانی با آقای قالیباف است دیگر قطعا از آن ایده‌شان تنازل می‌کنند، مسلما نمی‌روند به آقای روحانی رای بدهند چون اهم و مهم می‌کنند و قطعا به اهم رای خواهند داد. با توضیحی که دادم عموم آرای نامزد راه نیافته اصولگرا به مرحله دوم به سبد رای نامزد راه یافته منتقل خواهد شد.
به نظر شما آقای قالیباف در صحنه بماند بهتر می‌تواند آرا را جذب کند یا آقای رئیسی؟
در دور اول هدف باید این باشد که انتخابات ریاست‌جمهوری به مرحله دوم بکشد، بنابراین هر سه کاندیدای اصولگرا باید بمانند. در دور دوم باید دید کدام یک از نامزدهای اصولگرا به آن مرحله راه پیدا می‌کند، آن وقت می‌توان گفت که چقدر قابلیت جذب آرای بیشتر را دارد.
الان تلاشی که اصلاح‌طلبان دارند انجام می‌دهند این است که دو‌قطبی انتخاباتی بین آقای رئیسی و آقای روحانی شکل بگیرد، به نظر شما هدف آنها چیست؟ آیا دوقطبی روحانی - قالیباف را تهدید می‌دانند؟
بله، آنها بیشترین تهدید را از ناحیه آقای رئیسی نمی‌دانند بلکه از ناحیه آقای قالیباف احساس می‌کنند. برخی از شعارهایی هم که آقای روحانی دارد می‌دهد ناظر به همین موضوع است. مثلا آقای روحانی موضوع جنگ را مطرح می‌کند و می‌گوید اگر من نباشم دوباره خطر وقوع جنگ متوجه کشور می‌شود. این شعار آقای روحانی که مرتب دارد تکرار می‌کند دو هدف دارد؛ نخست اینکه برخی اقشار خاکستری و مرفه را که بالاخره مساله جنگ برای آنها خیلی مهم است تحت تاثیر قرار دهد و این پیام را در ذهن آنها حک کند که اگر آقای روحانی نبود و برجام اجرایی نمی‌شد جنگ رخ می‌داد و الان هم که اگر آقای روحانی رای نیاورد جنگ خواهد شد. هدف دیگر آن است که رئیس‌جمهور شدن کاندیداهای اصولگرا به‌طور مشخص آقای قالیباف را که سابقه در جنگ و خدمت در سپاه پاسداران دارد تهدید نشان دهد به آن معنا که بگویند اگر او رئیس‌جمهور شود کشور به نوعی در معرض جنگ قرار می‌گیرد. جمله من یک حقوقدانم، سرهنگ نیستم، با همین هدف بیان شد. حال آنکه این طور نیست و مردم نیز تحت تاثیر این القائات انتخاباتی قرار نمی‌گیرند.
به نظر شما نسبت آرا در مرحله نخست انتخابات ریاست‌جمهوری به چه صورت خواهد شد؟
پیش‌بینی نمی‌توانم بکنم و به نظر من نیز اهمیتی ندارد که نسبت آرا به چه صورت می‌شود یا چه کسی در چه رتبه‌ای قرار می‌گیرد. به فرض نفر اول 49درصد رای بیاورد و سایر نامزدها هر کدام 10 درصد آرای مأخوذه را به دست بیاورند، در واقع این اتفاق مهم است که انتخابات در دور اول به پایان نرسد.