مصطفی صادقی لحظههای مهم مذاکرات را روایت کرده است
ماراتن کوبورگ
شاید از طنز دنیای سیاست باشد که توافق‌نامه‌ای که اسرائیل به آن بد و بیراه می‌گوید در هتلی واقع در پایتخت اتریش آماده شود که نام «تئودور هرتزل» بنیانگذار مکتب صهیونیسم و پدر معنوی رژیم اشغالگر اسرائیل بر خیابان آن نقش بسته باشد.
کوبورگ هتل لوکس وین است، جایی در نزدیکی کلیسای سوخته و منطقه رینگ.
همان منطقه‌ای که هیتلر بعد از فتح اتریش روی بالکن یکی از ساختمان‌های آن رفت و در حالی که اشک می‌ریخت برای طرفدارانش سخنرانی کرد.
اینجا در وین، روزنامه‌نگاران و خبرنگاران مهمی از سراسر دنیا جمع شده‌اند، غول‌های رسانه‌ای به بهترین کارمندان‌شان ماموریت داده‌اند که هر روز صبح تا حوالی غروب مقابل یک چادر نسبتا بزرگ جمع شوند و چشمشان را به آن سوی خیابان یعنی جایی که مذاکره‌کنندگان دیدارهای متوالی برگزار می‌کنند بدوزند تا مهمترین توافق قرن را گزارش کنند.
پیام ظریف
زمان نگارش این گزارش پنج‌شنبه ساعت 8 و30 دقیقه صبح به وقت وین است. از تهران خبر آمده که یوکیا آمانو هم‌اکنون مشغول مذاکره با شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی است تا شاید گره PMD باز شود، اینجا اما در وین فعلا سکوت مطلق حاکم است. گویا قرار است تا ساعاتی دیگر محمدجواد ظریف با همتایان آلمانی، انگلیسی و چینی خود گفت‌وگو کند.
در تمام این چند روز شاید مهمترین تحول رفتن ظریف به تهران و بازگشت او به وین باشد. رسانه‌ها می‌گویند او برای مشورت رفته اما اعضای تیم می‌گویند از اول هم قرار بوده ظریف یک شب در وین بماند و بعد به تهران برود. اما خیلی‌ها اینجا می‌گویند که سفر محمدجواد ظریف توانسته برای پرونده هسته‌ای راهگشا باشد.
شاهدشان هم این گفته جان کری، وزیر خارجه آمریکاست که بلافاصله پس از دیدار با محمدجواد ظریف گفته: دلگرم شده است.
میهمانان جدید کوبورگ
اما در همان طبقه‌ای که برای تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای ایران اتاق رزرو شده حالا دو عضو جدید هم برای خود اتاق گرفته‌اند؛ علی‌اکبر صالحی و حسین فریدون.
آنها به همراه محمدجواد ظریف به وین آمده‌اند، با یک پرواز اختصاصی. حضور علی‌اکبر صالحی برای کسانی که مذاکرات را از نگاه فنی دنبال می‌کنند بسیار پر اهمیت است چرا که می‌گویند در لوزان، یعنی جایی که چارچوب توافق نهایی نوشته بود این صالحی و مونیز بودند که توانستند قفل و بن‌بست مذاکرات پیرامون ماجرای اراک را باز کنند. آنها در سوئیس به مدلی از توافق دو‌جانبه فنی برای بازطراحی رآکتور اراک رسیدند. حالا صالحی که به تازگی از بستر بیماری برخاسته به تیم مذاکره‌کننده اضافه شده تا برای تصمیم نهایی بتواند بار دیگر راهگشا باشد.
اما در این میان یک انتقاد عجیب هم نسبت به رئیس سازمان انرژی اتمی ایران مطرح شده، از تهران و درست در شرایطی که صالحی تازه به کوبورگ رسیده بود.
محمد اسماعیل کوثری که از نمایندگان منتقد تیم مذاکره‌کننده است در گفت وگو با یکی از خبرگزاری‌های ایرانی اظهار داشت: «ما به این نتیجه رسیده‌ایم که صالحی نتوانسته است آنطور که باید و شاید به تیم مذاکره‌کننده کمک کند، البته آقای صالحی در این زمینه متخصص است اما باید با تیم مذاکره کننده کسانی همراه شوند که در برابر طرف مقابل خصوصا آمریکایی‌ها، دیپلماسی تهاجمی پیش بگیرند نه اینکه دیپلماسی ما تدافعی و تابع خواسته آنها باشد، بنابراین اگر افرادی هم به تیم مذاکره‌کننده اضافه می‌شوند باید این نگاه را داشته باشند که طرف مقابل با زیاده‌خواهی و زورگویی می‌خواهد به اهدافش برسد، بنابراین تیم مذاکره‌کننده ما باید مقابل این زورگویی‌ها محکم بایستند.»
او در عین حال گفته بود که اگر صالحی در سفر لوزان حضور نداشت، تیم ایرانی امتیازات کمتری به غرب واگذار می‌کرد!
این اظهارات البته برای علی‌اکبر صالحی که طبعی آرام و خاص دارد حتما ناراحت‌کننده بوده است.
خروج از وین، ورود به تهران
سفر آمانو هم به تهران حتما اهمیت زیادی همچون سفر یک روزه ظریف به پایتخت ایران دارد. این سفر که گویا به دعوت تیم ایرانی انجام شده، از نظر افراد حاضر در وین می‌تواند تاثیر فراوانی در مذاکرات داشته باشد. صرف‌نظر از اینکه به لحاظ فنی چه تصمیماتی در این سفر گرفته خواهد شد، بعد سیاسی این سفر نیز پر اهمیت است.
به یک معنا می‌توان ماجرا را از این دید هم بررسی کرد: «در حالی که اعضای بلند‌پایه تیم مذاکره‌کننده همگی در وین حضور دارند و حتی همتای فنی آمانو هم در اتریش است، سفر مدیرکل آژانس به تهران و دیدار او با شمخانی در راستای چه رویکردی است؟»
واقعیت این است که ماجرای PMD اکنون به مهمترین مساله پرونده هسته‌ای ایران تبدیل شده است. آنها «دسترسی» می‌خواهند؛ به افراد، اسناد و اماکن نظامی.
این نکته‌ای است که اکنون از سوی ایران به یک خط قرمز تبدیل شده است. اما در این میان گویا دو طرف به مدلی از توافق در مورد PMD دست یافته‌اند، مدلی که ترجیح داده شده با دبیر شورای عالی امنیت ملی نهایی شود. این می‌تواند برای تیم مذاکره‌کننده کمک بزرگی باشد. آنها می‌دانند حتی در صورت توافق با غرب با انتقادهای زیادی از سوی مخالفانشان در ایران مواجه خواهند شد و حتما یکی از محورهای محل انتقاد همین پذیرش احتمالی PMD است.
توافق بر سر مدل PMD آن‌هم در شورای عالی امنیت‌ملی اما معنای دیگری دارد و می‌تواند بار سنگینی را از دوش مذاکره‌کنندگان بردارد.
اما درست همان صبحی که آمانو به تهران رسید، روزنامه کیهان تیتر نخست خود را این‌گونه انتخاب کرد: «گزارش مستند کیهان از عهدشکنی‌های آژانس؛ چرا رهبر انقلاب به آژانس اعتماد ندارند» و البته در این مطلب خود تاریخچه‌ای از همکاری‌های ایران از جمله در بخش نظامی را منتشر کرد.
سخنرانی با عصا
کوبورگ یک میهمان مهم دیگر هم دارد؛ جان کری. او در ادوار قبلی وقتی به وین می‌آمد در هتل دیگری غیر از محل اقامت محمدجواد ظریف شب را به صبح می‌رساند اما این‌بار عدم خروج او از هتل شاید به آن معنا باشد که او در طبقه‌ای از این ساختمان لوکس برای خودش و همراهانش جایی رزرو کرده است.
او حالا ساکت‌تر از همیشه است. فقط یک بار به میان خبرنگاران آمده آن‌هم با دو عصا در دستانش. او مقابل دوربین‌های رسانه‌ها قرار گرفت اما بیشتر در مورد کوبا سخن گفت.
کری که ایستادن برایش سخت بود زمانی که بیانیه‌اش در مورد کوبا را خواند با سوالات متعدد خبرنگاران در مورد مذاکرات مواجه شد. وزیر خارجه آمریکا در این مورد تنها گفت: «ما بسیار بسیار سخت مشغول کار هستیم و برخی مسائل بسیار دشوار وجود دارد اما گمان می‌کنیم رو به پیشرفت قرار داریم و به همین منظور قصد داریم به تلاش ادامه دهیم.»
ظریف جدید
محمدجواد ظریف حالا در مهمترین ساعت‌های زندگی‌اش به سر می‌برد. او پس از ماه‌ها مذاکره اکنون در طبقه میانی هتل کوبورگ رایزنی نهایی برای رسیدن به توافق جامع را انجام می‌دهد. او اکنون چشم انتظار نتیجه جلسه با آمانو و البته بازگشت وزرای اروپایی به وین است. او هر قدر دیروز را آرام پشت سر گذاشت اما امروز روز پرکاری خواهد داشت. ظریف امیدوار است که بتواند طرفین ماجرا را به جایی برساند که همتایانش در هتل کوبورگ دور یک میز جمع شوند تا او را اوایل هفته آینده با سند توافق راهی تهران کنند تا مجوز نهایی را بگیرد.
اما محمدجواد ظریف روز خود را چندان هم آرام آغاز نکرده است. یکی از منتقدان او از تهران سرمقاله‌ای نوشته که برخی اینجا در وین تحلیل‌های متفاوتی از آن برداشت کرده‌اند.
حسین شریعتمداری در کیهان نوشته است: «اخبار و گزارش‌های رسیده به کیهان حکایت از آن دارد که باتوجه به تعریف‌های متضاد طرفین از «توافق خوب» و ناممکن بودن توافقی که مجموع خواسته‌های ایران و حریف را در خود داشته باشد، آمریکایی‌ها برای خروج از این بن‌بست راهکاری را پیشنهاد کرده‌اند و گفته می‌شود تیم مذاکره‌کننده کشورمان نیز به این پیشنهاد روی خوش نشان داده و آن را پذیرفته یا در حال ارزیابی برای پذیرش آن است.
طرح آمریکایی‌ها، «تهیه پیش‌نویس یک توافق» بدون امضای آن است. متن این پیش‌نویس، به‌گونه‌ای پیچیده و چندپهلو تهیه شده است که در آن عبور از خطوط قرمز اعلام شده ایران، وضوح چندانی نداشته باشد. دقیقا برخلاف توافق لوزان که متن آن به‌وضوح از نادیده گرفتن خطوط قرمز جمهوری‌اسلامی ایران حکایت می‌کرد و اجرای آن بی‌تردید، برچیده شدن صنعت هسته‌ای کشورمان را به‌دنبال داشت.
پیش‌بینی نگارنده باتوجه به سابقه حیله‌گری حریف آن است که بعد از انتقال متن پیش‌نویس توافق یاد شده به ایران، اوباما یا یکی از مقامات رسمی آمریکا با صدور یک بیانیه یا انجام یک مصاحبه، اعلام خواهند کرد که متن تهیه شده توافق مورد قبول آمریکاست و برای نهایی‌شدن آن منتظر اعلام نظر مقامات عالی ایران هستیم! اگر این پیش‌بینی تحقق پیدا کند، از هم‌اکنون می‌توان به وضوح درک کرد که چه فاجعه‌ای در پیش خواهد بود. توافقی که در آن خطوط قرمز جمهوری‌اسلامی ایران رعایت نشده است، به‌عنوان پیش‌نویس مورد توافق اولیه تیم‌های مذاکره‌کننده قلمداد می‌شود و ایران اسلامی بر سر یک دو راهی قرار خواهد گرفت که هر دو سوی آن تحمیلی و شکننده است.
اگر متن پیش‌نویس را بپذیریم، به یک «توافق بد» که در آن از خطوط قرمز جمهوری اسلامی ایران یعنی حفظ صنعت هسته‌ای کشورمان عبور شده است، تن داده‌ایم و اگر نپذیریم، این تلقی به افکار عمومی جهانیان - و احتمالا بخشی از مردم ایران- پمپاژ می‌شود که ایران عامل شکست مذاکرات و مانع توافق بوده است.»
البته بخش مهمتر این مقاله آنجاست که شریعتمداری نوشته است: «تیم هسته‌ای کشورمان با اختیار کافی به وین رفته است و از توان تضمین‌شده برای هر دو اعلام نظر «آری» یا «نه» برخوردار است. بنابراین وقتی می‌بیند که در متن توافق پیشنهادی خطوط قرمز نظام رعایت نشده است، وظیفه مورد انتظار - بخوانید تکلیف قطعی و غیرقابل تغییر- آنها، اعلام مخالفت صریح با متن مورد اشاره و پاسخ قاطعانه «نه» به آن است و بدون کمترین تردیدی می‌توان گفت که انتقال متن یاد شده به ایران یک «خطای خطرناک»! و بازی کردن در میدان خدعه و فریب حریف خواهد بود. مگر خطوط قرمز نظام که تعریف روشنی از یک توافق خوب به‌‌دست می‌دهد، از نگاه تیم هسته‌ای کشورمان دور مانده است که کمترین احساس نیازی برای انتقال متن یادشده به تهران در میان باشد؟!»
حسین شریعتمداری البته روز قبل از آن نیز از شکست حتمی مذاکرات سخن به میان آورده بود.
این حرف‌ها حتما برای محمدجواد ظریف اندکی سخت خواهد بود! وزیری که روز گذشته از او تصویری منتشر شد با لباسی متفاوت که البته خودش زیر آن نوشته بود: «کمی استراحت!»
ماجرای گزاره‌برگ
همزمان با عزیمت ظریف، صالحی و حسین فریدون به وین برای شرکت در مرحله پایانی مذاکرات هسته‌ای، مراسمی در میدان آزادی تهران برگزار شد که در آن طوماری امضا شده به نمایش گذاشته شد. این مراسم که با استقبال خبرنگاران خارجی نیز روبه‌رو شده بود یک سخنران اصلی داشت. زاکانی از نمایندگان تهران در مجلس شورای اسلامی در این مراسم حضور پیدا کرد و از تیم مذاکره‌کننده حمایت کرد. اما در عین حال گفت که طرف مقابل بد‌عهد است. در این مراسم طومار امضاها از فراز برج میدان آزادی که تا زمین کشیده شده بود، رونمایی شد. این گزاره‌برگ حاوی شش بند از مطالبات رهبری و مردم در حمایت و تقویت تیم مذاکره‌کننده کشورمان است که هفت خرداد ماه با امضای خانواده شهدای هسته‌ای و بیش از ۱۷ هزار حقوقدان رونمایی شده بود.
علیرضا زاکانی، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی، طی سخنانی در این مراسم با اشاره به حمایت‌های همه‌جانبه مردم و نمایندگان از تیم هسته‌ای گفت: «ما اینجاییم که اعلام کنیم تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای را در مذاکرات تنها نمی‌گذاریم.» وی ادامه داد: «ما در کنار برج آزادی به‌عنوان نماد آزادگی ملت ایران اعلام می‌کنیم که از دشمنی آمریکا و هم‌پیمانانش برائت می‌جوییم.» نماینده مردم تهران در مجلس اضافه کرد: «ملت ایران در این گزاره‌برگ اعلام کرده که حاضر نیست هیچ توافق بدی را بپذیرد.» زاکانی در ادامه با اشاره به تاکید دشمنان بر موضوع راستی‌آزمایی اجرای تعهدات به ایران اظهار داشت: «ما هیچ نیازی به راستی‌آزمایی نداریم زیرا نمایندگان ما در مذاکرات هسته‌ای راستگو هستند و وفای به عهد را از اسلام عزیز آموختند اما دشمنان ما حیله‌گر و بدعهدند که اگر هم توافقی را قبول کرده‌اند از موضع ضعف بوده و زمانی که از موضع ناتوانی خارج شدند، از عهد خود عدول کردند.»
وی با اشاره به بدعهدی آمریکا در توافق ژنو تصریح کرد: «ما در ژنو به تعهدات خود عمل کردیم اما طرف مقابل بهانه‌جویی و بدعهدی کرد.» وی با یادآوری دوران پیشین مذاکرات هسته‌ای و پذیرش برخی محدودیت‌ها در زمینه صنعت هسته‌ای گفت: «در سال ۸۲ تا ۸۴ ایران حتی بحث تحقیقاتی خود را نیز تعطیل کرد ولی دشمنان در مقابل، ما را محور شرارت خواندند و ایران را به حمله هسته‌ای تهدید کردند که در مقابل آن باید گفت زهی خیال‌‌باطل.» نماینده مردم تهران در مجلس در پایان خاطرنشان کرد: «هر توافقی باید در نهایت شفافیت باشد و تعهدات دو طرف در روز اجرایی‌شدن آن مشخص باشد و ما امیدواریم که شاهد موفقیت نمایندگان و ملت ایران در مذاکرات هسته‌ای باشیم.»
متن این گزاره‌برگ توسط پدر شهید مصطفی احمدی‌روشن قرائت شد. پدر شهید احمدی روشن در پایان قرائت این متن از تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای خواست تا از این گزاره‌برگ، تفسیر به رای نکنند. برای ما که اینجا در وین هستیم روزهای مهم فرا رسیده است. ساعت‌های آینده درباره آینده ایران است. اینکه در نهایت با یک توافق خوب روبه‌رو می‌شویم یا اینکه با عدم توافق روبه‌رو می‌شویم. ماراتن کوبورگ ادامه دارد.
دیدگاه تان را بنویسید