‌خنده ایران

مصطفی صادقی : وقتی وارد اتاق استراحت آقای وزیر در کابین هواپیما شدم او از درد کمر روی تخت بود و سید‌عباس عراقچی و مجید تخت‌روانچی در کنارش حضور داشتند. هواپیما به‌سوی ژنو حرکت می‌کرد و ظریف با لبخند، چند خبرنگار را به‌حضور پذیرفته بود.
ما آن روز اگرچه بسیار امیدوار وارد این شهر معروف سو‌ئیس شدیم، اما چند روز بعد با دستانی خالی از همان سفر بازگشتیم.
زمان زیادی طول کشید؛ تیم مذاکره‌کننده بعد از آن به پایتخت‌های متعددی سفر کرد اما توافق آنقدر دور بود که به این راحتی‌ها در دسترس نبود.
تیرماه 1394، عصر یک روز بسیار گرم در وین مقابل کوبورگ ایستاده بودیم که یکی از محافظان با سرعت متنی را روی جایگاه مقابل خبرنگاران قرار می‌دهد. چند ثانیه بعد صفی از محافظان مقابل درب کوبورگ وزیر خارجه ایالات‌متحده را تا پای تریبون اسکورت کردند. او با دو عصا زیر بغل آمد و از همان دیپلماسی آمریکایی حرف‌هایی زد که از آن بوی تهدید می‌آمد. از نماندن و رفتن گفت. حرف‌هایش را که زد لنگان‌لنگان به هتل سمت‌بازگشت.
فاصله بین روی ویلچر نشستن محمد‌جواد ظریف در ژنو و با عصا راه رفتن جان کری در وین تقریبا 23ماه بود. هر دو از سوی روسای جمهورشان مامور شده بودند که به پرونده هسته‌ای ایران پایان دهند.
حالا محمد‌جواد ظریف در تهران است و جان کری در واشنگتن. روسای‌جمهورشان هم هر دو خوشحال از اینکه به آنچه در نیو‌یورک در یک گفت‌وگوی تلفنی توافق کرده بودند رسیده‌اند.اینجا در تهران اما حال و هوای دیگری حاکم است.
دلواپس و دلاور خیالش از این راحت است که هر آنچه برای نظام به‌عنوان منافع ملی و خط قرمز مهم بود، حاصل شده است. یک توافق عزتمندانه که با مدیریت هوشمندانه رهبری ما را هم به صنعت هسته‌ای رسانده و هم از تحریم‌ها رهانده است.حتی منتقدان سفت و سخت مذاکره‌کنندگان هم در مصاحبه‌ها و اظهاراتشان دیگر مثل سابق نیستند! آنچه اکنون برای همه مهم است اینکه اهل سیاست فضا را دوباره دو‌قطبی نکنند و این توافق شیرین انسجام ملی را موجب شود نه افتراق!
اگر‌چه حتی این توافق کاملا ایده‌آل نباشد اما مهم این است که یک موفقیت نسبی به دست آورده‌ایم که موجب شد ثمره 12 سال مقاومت لبخند مردم باشد و انسجام‌ملی و تثبیت‌نظام و پایان سیاست تغییر نظام استکبار.

یک شب محرمانه در کوبورگ
تازه دو روز بود که وارد وین شده بودم. گفتند یک جلسه بریفینگ در پیش است و سید‌عباس عراقچی قرار است حرف‌های تازه‌ای بزند.
غروب که شد برای رفتن به کوبورگ صف کشیدیم. به بخشی رفتیم که تیم ایرانی چند اتاق را در اختیار داشت. سید‌عباس عراقچی و مجید تخت‌روانچی گوشه‌ای از اتاق ایستاده و به خبرنگاران خوشامد می‌گفتند. هر دو چهره‌ای خسته داشتند و البته سید‌عباس عراقچی در چهره‌اش این خستگی بیشتر نمایان بود.
او آن دیپلمات همیشگی نبود، اگر‌چه ‌می‌گفت امشب امیدوار‌تر از شب قبل است. سر صحبت که باز شد‌ او گفت که مراحلی که قرار است برای توافق انجام شود چیست و گیر کار کجاست. او از پشت پرده سفر یک روزه ظریف به تهران گفت و از اینکه آمریکایی‌ها چرا نمی‌توانند پس از توافق زیر میز بزنند. او البته از ساز و کار قانونی و حقوقی رفع تحریم‌ها هم گفت و از اینکه چرا بر سر برگشت‌‌پذیری تحریم‌ها کار گره خورده است. خبر از فروش احتمالی اورانیوم داد و از اینکه مشتری پر‌و‌پا قرص آن کدام کشور است.
همه با دقت گوش می‌کردند و از قضا یکی هم ضبط می‌کرد. صبح که شد چادر خبرنگاران حال و هوای دیگری پیدا کرده بود. هر‌چه عراقچی گفته بود منتشر شده بود. همه به‌دنبال متهم بودند و آن ماجرا آنقدر بالا گرفت که ترکش‌هایش تا روز آخر به خبرنگاران اصابت می‌کرد.

دست و پا می‌شکنیم!
درست در شرایطی که تیم مذاکره‌کننده از اتاقی به اتاق دیگر می‌رفت و جلسات متعددی برگزار می‌کرد یک خبر فضای رسانه‌ای را تحت تاثیر قرار داد. یکی از منتقدان پرو‌پا قرص محمد‌جواد ظریف در تهران گفته بود که دست و پای کسی را که توافق بد را امضا کند می‌شکنیم! این برای محمد‌جواد ظریف که طبعی لطیف دارد و البته شاید زودرنج‌ترین وزیر کابینه هم باشد حتما سخت بوده است. این البته تنها اظهارنظری نبود که برای مذاکره‌کنندگان تلخی داشت.
یکی از منتقدان هم در همان فاز زمانی گفته بود کاش علی‌اکبر صالحی به همراه تیم به وین نیامده بود. او مدعی شده بود که اگر رئیس سازمان در آن سفر حضور نداشت ما امتیازات کمتری می‌دادیم. البته همزمان با این تحولات یکی از نزدیکان محمود احمدی‌نژاد هم در مطلبی عجیب در همان روزهای اول مدعی شد توافق حاصل شده و دیپلمات‌ها چند روزی است به همراه خانوادهای‌شان‌ به وین‌گردی رفته‌اند و مشغول خرید هستند!

جنگ توییتری
روزنامه‌نگاران نسل قبل از ما البته هرگز به خوشبختی ما نبوده‌اند که از این حد پیشرفت تکنولوژی بهره ببرند. مقابل هتل کوبورگ باشی یا در لابی هتل ماریوت و جدید‌ترین خبرها را به لحظه در شبکه‌های اجتماعی منتشر کنی؛ چه لذتی از این بالاتر که در رقابتی نفسگیر تو اولین نفری باشی که خبر را از اتریش به کشورت ایران مخابره کنی! حالا اما برخی که بیشتر در این فضا تجربه کار داشتند به توییتر هم پناه برده بودند و در‌ست همین جا بود که بین حرفه‌ای‌ها جدال سختی در‌گرفته بود و دیدنی‌ترینش بین دو خبرنگار اصلاح‌طلب که یکی روزنامه‌نگار بود و آن دیگری سایت‌نگار! آنقدر این جدال داغ شده بود که توییتر‌باز‌ها با استرس چشم به گوشی داشتند که مبادا از خبری جا ‌مانده باشند و همکار دیگری زود‌تر به خبر بهتری دست یافته باشد. محرمانه و غیر‌محرمانه رسمی و آف د‌رکورد فرقی نداشت حالا قاعده این شده بود که «به خبر نباید رحم کرد».

یک لابی‌دل انگیز!
هر چقدر کار کردن در چادر مقابل کوبورگ سخت و عرق‌ریز بود، نشستن در لابی هتل ماریوت لذت‌بخش و البته پر‌خبر! آنجا به‌راحتی روزنامه‌نگاران مشهور غربی قابل دسترس بودند و البته می‌شد افرادی همچون محمدی‌نیا و بعیدی‌نژاد را هم دید که گاهی برای رفتن به محل اسکانشان از کنارت رد می‌شدند و همین فرصت هم کافی بود که آنها یک جمله بگویند و تو در‌ رسانه‌ات فخر‌بفروشی که یک منبع آگاه خبری به تو داده و از سایرین جلو افتاده‌ای.

خبرنگاران متفاوت
خوب به‌خاطر دارم آن گزارش از سر بغض کسری ناجی خبرنگار معروف ‌بی‌بی‌‌سی را! وقتی روی ناو آمریکایی ایستاده بود و از حرکت ناوگان نظامی به سمت ایران خبر می‌داد. حالا او چند صندلی آن طرف‌تر در چادر خبرنگاران کنار ما نشسته بود و برای گزارش‌های عصرگاهی و شبانه‌اش تکست می‌نوشت‌ و البته به رسم سابق کمتر گزارشی بود که در آن جملاتی نه از سر تحلیل واقعی و خبر و بلکه با چاشنی جهت‌گیری‌های انگلیسی نمایان ‌نباشد. و البته چند صندلی جلوتر از او نیلوفر پور‌ابراهیم هم برای صدای آمریکا گزارش تهیه می‌کرد. از این‌ها که بگذریم خبرنگاران دیگری همچون کاملیا انتخابی‌فر و‌ هانا کاو‌یانی هم بودند که هر کدام برای تهیه مواد لازم بنگاه‌های رسانه‌ای‌شان کار می‌کردند.

دیپلمات آرام و خندان!
مثلث این فرصت را به من داده است که چند باری برای مصاحبه اختصاصی به دفتر علی‌اکبر صالحی بروم. یک ‌انسان با‌اخلاق که وقتی حرف می‌زند دقیقا می‌داند از کجا شروع کند و چگونه سخنانش را به پایان ببرد. او با دولت‌های مختلفی کار کرده، هم برای همه احترام قایل است و هم همه روسای سابقش برای او احترام قا‌ئل ‌اند. او در این سفر خیلی کم به میان رسانه‌ها آمد ولی خیلی زیاد مذاکره کرد. با همتای آمریکایی‌اش ساعت‌های فراوانی در کوبورگ مذاکره کرد و فقط یک‌بار تصویری از پیاده‌روی او در خیابان منتشر شد که برخلاف لوزان کسی در کنارش نبود. در چهره او البته در تمام روزهای مذاکرات هنوز آثار طی دوران بیماری مشهود بود. حضور او در وین البته به یک شایعه در‌گوشی هم پایان داد؛ شایعه‌ای که می‌گفت او استعفا داده است.

دو معاون آقای وزیر!
در این مدت تنها یک‌بار شده که اختصاصی با مجید‌ تخت‌روانچی مذاکره کنیم. عید امسال وقتی به دفتر معاون ظریف رفتیم ‌او را دیپلماتی یافتیم که محافظه‌کارانه حرف می‌‌زند. شاید هم به دلیل این بود که تجربه مصاحبه با ما را نداشت. بسیار باهوش است و می‌گویند در کارش تبحر زیادی دارد. از قضا او هم از جمله افرادی است که در دوران احمدی‌نژاد بازنشسته شده بود مثل ظریف!
در چند سفری که همراه تیم هسته‌ای بودم روانچی همیشه در آف د‌رکورد‌ها در کنار عراقچی بوده و تلاش کرده تا حرف‌های او را تکمیل کند.
اما شاید بعد از ظریف این سید‌عباس عراقچی باشد که برای مردم آشنا و البته محبوب است. دیپلمات حزب‌اللهی که جبهه رفته و لباس سبز رنگ پاسداری را هم بر تن داشته حالا کت‌و‌شلواری شده و چندین ماه با کارکشته‌ترین دیپلمات‌های دنیا مذاکره کرده است. شاید وقتی سید‌عباس عراقچی پیشانی ظریف شد در مذاکرات کسی گمان نمی‌برد که در طول مذاکره تا این حد حرف بشنود حتی از رفقای سابقش!
حالا او خیالش راحت است که پس از ماه‌های سخت مذاکره با یک توافق مهم در تهران است و از همه مهمتر این مدال که رهبر انقلاب به او و همکارانش لقب‌هایی همچون امین، متدین و دلسوز داده‌اند.

تهران انار دارد
وین با تهران تفاوت‌های زیادی دارد؛ نه فقط به‌خاطر حمل‌‌و‌نقل عمومی خوب و ظا‌هر متفاوت مردمانش، بلکه به‌خاطر سکوتی که هر روز و هر لحظه در خیابان‌هایش حس می‌کنی.
یک سکوت عجیب؛ برای کسی که هر روز خیابان‌های مرکز شهر تهران را طی می‌کند برای انجام کار، این حتما یک تفاوت اساسی است. وقتی وین بودیم خیلی از ایرانی‌های مقیم آنجا ما را که می‌دیدند سوال اولشان این بود: چه خبر؟ هنوز توافق نشده؟ اما همیشه که اوضاع یک جور نیست. یکبار هم یک نفر در آسانسور مترو به من گفت برایش هیچ فرقی نمی‌کند که توافق بشود یا نشود و اصلا چه بر سر مردم بیاید! اینجا در تهران اما مردم هر لحظه اخبار را گوش می‌کردند. یکی تمام امیدش را به اخباری بسته بود که علوی و غرقی از وین مخابره می‌کردند و آن دیگری نگاهی هم به گزارش‌های از سر بغض خبرنگاران اپوزیسیون داشت.
این وسط یک جمله هم ورد زبان خیلی‌ها شده بود؛ خبر آمد خبری در راه است.
راستی یک روز هم در وین عروسی شده بود، یک عروسی مشکوک! در همان هتلی که همه مشغول مذاکره بودند. عجب ابتکاری؛ جاسوس بوده‌اند یا عروس و داماد واقعی، ابتکار جالبی داشته‌اند!
درست در همان روز عکسی دیدم از سید‌عباس عراقچی؛ خسته و سر در دست گرفته! آن شب هم که به کوبورگ رفتیم برای بریف شدن خستگی از همان تیپ و هیبت دیپلماتی‌اش به سمت ما پرتاب می‌شد.
«آقا کی بریم خیابان شادی کنیم؟» این سوال اهالی تهران از ما بود؛ وقتی چند روز زودتر از توافق به تهران بازگشته بودیم تا مجله را آماده چاپ کنیم.
تهران اما بعد از توافق حال و هوای عجیبی داشت. همه خوشحال بودند شهر خندید!