کدام برندهای آمریکایی در ایران فعال هستند؟
هجوم آمریکن لایف استایل
با انجام توافق زمزمه‌های ورود برندهای آمریکایی به ایران آغاز شده است
از مهمترین خصلت‌ها و مشخصه‌های جهان سرمایه‌داری، فرصت‌طلبی و سودجویی است. در این مسیر شرکت‌ها و کمپانی‌های آمریکایی در دنیا سرآمد هستند. آنها هیچ حد و مرزی برای خود قائل نیستند. در هر جا که بتوانند رسوخ می‌کنند. از همین رو به‌محض اعلام توافق میان ایران و غرب - توافقی که حتی به تایید نهایی نیز نرسیده است - کمپانی مکدونالد پیشقراول ورود به ایران می‌شود. این شرکت اغذیه‌فروشی آمریکایی در اطلاعیه‌ای که در سایت خود منتشر کرد، فرمی را در معرض دید بازدید‌کنندگان سایت خود قرار داد که در آن افراد می‌توانستند برای باز کردن یک شعبه از مکدونالد در ایران اقدام کنند. خبر انتشار این فرم توسط رسانه‌های آمریکایی اعلام شد و بلافاصله در ایران بازتاب داده شد. خبری که واکنش‌های زیادی را نیز به‌دنبال داشت. مسئولان وزارت بهداشت در این‌باره گفتند که این شرکت برای حضور در ایران باید مجوز دریافت کند. اما مخالفت‌ها با حضور مکدونالد در ایران بسیار فراتر از وزارت بهداشت و اقدامات دولتی بود. به باور بسیاری این برند آمریکایی در واقع به نوعی نماد کشور آمریکاست.
حجت‌‌الاسلام تقوی در این باره هشدار داد و گفت: «مطمئن باشید عده‌ای درصدد هستند به بهانه توافق خیلی از سنگرها را خالی کرده و عقب‌نشینی کنند و عده‌ای این مذاکرات و توافق را سرآغاز عصر آشتی با آمریکا و گرایش به آمریکا تلقی می‌کنند.» او خطر اصلی را این‌گونه معرفی کرد: «برخی رسانه‌های اصلاح‌طلبان در صفحه اول خود مژده می‌دهند که شعبه‌های مکدونالد افتتاح خواهد شد. آنها معتقدند انقلابی که می‌خواهد در برابر ظلم و استکبار بایستد اینها را کنار گذاشته و حرف از آمدن مکدونالد می‌زنند. خطر اینجاست.»
به‌طور معمول از دیرباز، غذا یکی از مولفه‌های مشخص برای تمایز‌های فرهنگی شناخته می‌شود. برای شناخت فرهنگ یک کشور یا ملت، یکی از موارد مهم مطالعاتی غذاهایی است که آن جامعه تولید و مصرف می‌کنند. از همین روست که می‌بینیم ایران را با «کباب کوبیده» و «دیزی» می‌شناسند و ترکیه را با «کباب ترکی». ژاپنی‌ها «سوشی» دارند و چینی‌ها انواع و اقسام غذاهای دریایی. تمام اینها نشانه‌های فرهنگی جوامع است. یکی از مهمترین نمادهای فرهنگی آمریکا هم غذاهای این کشور است. مکدونالد و کی‌اف‌سی حالا به نمادی از «سبک زندگی آمریکایی» تبدیل شده است. هرجا که دیپلماسی آمریکایی و پای یانکی‌ها به آنجا می‌رسد، یکی از شعبه‌های این فست‌فودها نیز دیده می‌شود. انگار دیپلماسی «غذاها» تکمیل‌‌کننده دیپلماسی رسمی دولت آمریکاست. از روسیه گرفته تا چین، به محض برقراری ارتباط با آمریکا شاهد گسترش قارچ‌گونه رستوران‌های زنجیره‌ای آمریکایی بوده‌اند.
بد نیست بدانیم که ایران در کنار کره‌شمالی، بولیوی، غنا و چند کشور دیگر، از معدود کشورهای جهان است که مکدونالد در آن شعبه‌ای ندارد. این کمپانی در مجموع در ۱۱۹ کشور جهان مشغول فعالیت است.
داستان مکدونالد در ایران نیز به امروز باز‌نمی‌گردد. این شرکت پیش از انقلاب در تهران دارای شعبه ای در خیابان ولیعصر(عج) امروزی بود. با پیروزی انقلاب اسلامی و خصوصا فرارسیدن جنگ و اشغال سفارت آمریکا در تهران، مکدونالد نیز تهران را ترک کرد. پس از جنگ و در دوره سازندگی زمزمه‌هایی از رابطه ایران و آمریکا که به میان آمد، مکدونالد بار دیگر به فکر بازار بکر ایران افتاد. مجوزهایی در دوره هاشمی‌رفسنجانی و عصر سازندگی به این شرکت اعطا شد. مکدونالد همچنین مغازه‌ای را در یکی از خیابان‌های شمالی تهران خریداری کرد و مشغول آماده‌سازی مقدمات آن شد. اما مخالفت‌ها مانع بازگشایی این برند آمریکایی در تهران شد. روزنامه کیهان در مقالات و گزارشاتی به مخالفت پرداخت و برخی از جوانان با حمله به این مغازه آن را تخریب کردند. با این اتفاق پرونده مکدونالد برای دو دهه در ایران بسته شد. در مسیر دیپلماسی فرهنگی آمریکا و همچنین نفود و گسترش لایف‌استایل آمریکایی در دنیا، اما مکدونالد تنها نیست. شرکت‌های بسیاری در این زمینه فعالیت می‌کنند؛ از کی‌اف‌سی گرفته تا برندهای نوشابه و سیگار. آنها در واقع بار اصلی انتقال فرهنگ زیست آمریکایی به
جهان را بر دوش دارند. شرکت‌هایی که هر کدام به تنهایی غولی از تجارت هستند و همچنین فرهنگ آمریکایی را صادر می‌کنند. نکته عجیب در‌این باره این است که گفته می‌شود تعداد شعبه‌های مکدونالد در سراسر جهان، بیشتر از معبدها و عبادتگاه‌هایی است که در جهان وجود دارد.
تاریخچه مکدونالد
به این ترتیب می‌توان گفت تنها چند شرکت محدود تجاری در جهان امروز هستند که می‌توانند همانند مکدونالد از رشد باثبات برخوردار باشند. مکدونالد ابتدا با محصول ساده یعنی همبرگر شروع و تنوع آن را با گذشت زمان زیاد کرده است.
اسطوره مکدونالد کیست؟
ری کراک ۵۷ ساله با دشواری‌های جدی زندگی روبه‌رو بود و در طول زندگی همواره آرزوی ثروتمند‌شدن داشت. او به محض بازگشت از جنگ جهانی اول بلافاصله برای ثروتمند‌شدن دست به کار شد. در سال ۱۹۳۷ وارد عرصه جدید یعنی عرضه مخلوط‌کن مخصوص شد که شش نوع از مواد را با هم مخلوط می‌کرد. او با مخترع آن وارد معامله شد و سپس خود را به‌عنوان عرضه‌کننده انحصاری مخلوط‌کن مطرح ساخت. بیست سال را در این کار سپری کرد ولی ثروتمند نشد. در سال 1954 او از سفارش هشت عدد مخلوط‌کن از رستوران سن برناردینو در کالیفرنیا متعجب شد.
در آنجا او یک رستوران کوچک اما موفقی را یافت که توسط برادران دیک و مکدونالد اداره می‌شد. آنها منوی با غذاهای محدودی را سرو می‌کردند که فقط روی چند آیتم تمرکز داشت مانند برگرها، سرخ‌کردنی‌ها و نوشیدنی‌ها که به آنها اجازه می‌داد بتوانند در هر مرحله بر کیفیت تمرکز کنند.
کراک نظر خود مبنی‌بر گسترش رستوران‌های مکدونالد در سرتاسر آمریکا را با دو برادر در میان گذاشت. در 1955 شرکت مکدونالد را تاسیس کرد و 5 سال بعد انحصار نام مکدونالد را خرید. در 1958 یکصدمین میلیون همبرگر خود را فروخت.
استراتژی مکدونالد
ری کراک طراح اصلی و مغز متفکر جهانی شدن مکدونالد است. برای شناخت استراتژی این شرکت کافی است به این جمله او توجه کنیم که چگونگی تفکرش را نمایان می‌کند. او گفته: «اگر یک آجر برای هر زمان داشتم عبارت کیفیت، خدمات، نظافت و ارزش قائل شدن را تکرار می‌کردم و فکر می‌کنم با آنها می‌توانستم پلی بر اقیانوس اطلس بسازم.»
کراک بزرگترین فرصت را در عرضه غذا برای خانواده‌های مقتصد یافت که دنبال سرویس سریع، محیط تمیز و غذای با‌کیفیت بودند. او در رستوران‌های تمیز و محیط خانوادگی، سرویس خوب و سریع را عرضه کرد. تمیزی محیط از جمله دستشویی‌ها و صمیمیت کارکنان از مزیت‌های رقابتی او محسوب می‌شد و تلاش زیادی به عمل آمد که این مزیت‌ها به‌عنوان معیار استاندارد حفظ شود.
دانشگاه همبرگر مکدونالد
در 1961ری یک دوره آموزشی را آغاز کرد، که بعدها به‌عنوان دانشگاه همبرگر نامیده شد، در رستوران جدیدی در ایالت ایلی‌نویز، روستای الک گروو. در این دوره‌ها، امتیازداران و کارکنان آموزش داده می‌شدند تا روش‌های علمی ایجاد مکدونالد موفق را بیاموزند. همچنین آزمایشگاه تحقیق و توسعه برای گسترش روش‌های آشپزی، سرد کردن، ذخیره‌سازی و خدمات‌دهی داشت. امروز بیشتر از 80هزار نفر از این دوره‌ها فارغ‌التحصیل شدند.
دانشگاه همبرگر مرکز آموزش ویژه مدیران و کارمندان مکدونالد، تاکید زیادی روی خدمات به مشتری دارد. در این راستا یک دستورالعمل ۳۵۰ برگی استاندارد برای تهیه غذا و استفاده از تجهیزات و امکانات وجود دارد. مثلا در این دستورالعمل تاکید شده است که هر روز درب‌ها دوبار شسته شود. حتی برای پوشیدن لباس کارکنان و نحوه نگهداری موها، استاندارد وجود دارد و کارکنان مرد باید سر خود را همانند سربازان تا حد معین‌تراشیده و کفش‌هایشان را واکس بزنند تا براق شود. زنان باید کفش تیره و پاشنه کوتاه، توری سرپوشیده و آرایش مختصر داشته باشند و همگی موظف به استفاده از یونیفورم یکسان هستند.
نحوه پخت غذا کاملا استاندارد است. یک پوند (حدود ۴۵۴ گرم) گوشت باید کمتر از ۱۹ درصد چربی داشته باشد و عرض همبرگر حدود ۳/۵ اینچ (۲/۵۴ سانتی متر) باشد و در هر همبرگر نباید بیش از یک چهارم اونس (حدود ۳۰ گرم) پیاز مصرف شود. مدت زمان نگهداری غذای پخته‌شده توسط اداره مرکزی مشخص می‌شود. مثلا چیپس هفت دقیقه، همبرگر ۱۰ دقیقه، قهوه ۳۰ دقیقه. بعد از انقضای مدت غذا باید دور ریخته شود. بازرسان شرکت دائما این موارد را دقیقا بررسی می‌کنند تا غذاها با کیفیت یکسان عرضه شود.
سال‌هاست که این شرکت یک تبلیغ را صبح شنبه از تلویزیون‌ها پخش می‌کند. علت این کار رسیدن تعطیلات آخر هفته است. مکدونالد تبلیغ سنتی تلویزیونی صبح‌های شنبه را ادامه می‌دهد و معتقد است که به‌دنبال این تبلیغ یکی از بچه‌ها، خانواده را وادار می‌کند که غذا را در بیرون صرف کنند. علاوه بر تبلیغ، مکدونالد گروه دیگری را نیز تشکیل داده است که تحت عناوین مختلف نظیر روز کودک یا از طریق شهربازی‌ها و یا مسافرت‌های تفریحی و استفاده از غذای مکدونالد برای ناهار نسبت به جاری ساختن ایده‌های تبلیغی پیچیده فعالیت کنند.
رشد مکدونالد
مدیریت این شرکت در گزارش سالانه ۱۹۹۵ واقعا مباهات داشت، زیرا فروش و سود کماکان ادامه داشته و حتی شتاب گرفته بود. شرکت ۲۴۰۰ رستوران جدید در سال ۱۹۹۵ و ۱۸۰۰ رستوران جدید در سال قبل از آن در اطراف جهان دایر کرد.
مکدونالد بیش از شش رستوران در روز در سال ۱۹۹۵ افتتاح کرد و در نظر داشت در سال بعد هشت رستوران در روز دایر نماید.
مدیریت شرکت، صف طویل را که در روز افتتاح در شعبه‌های خارج تشکیل می‌شد، قدرت مکدونالد معنی و اعلام می‌کند که نگرانی ما مواجه شدن با تقاضای زیاد است. مثلا ما در چین، ۶۵ رستوران مکدونالد داریم که باید به ۱/۲میلیارد نفر سرویس دهند. این شرکت تنها در پایان ۱۹۹۵ تعداد ۷۰۱۲ شعبه در ۸۹ کشور جهان من جمله ۱۴۸۲ شعبه در ژاپن داشت که حالا و بیست سال پس از این آمار به طرز وحشتناکی گسترش پیدا کرده است.
برگر گوسفند برای هند
مکدونالد دقیقا می‌داند قرار است چه کاری انجام دهد. این شرکت تلاش می‌کند تا با فرهنگ بومی کشورها سازگاری برقرار کند. از همین روست که می‌بینیم در کشورهای اسلامی از گوشت خوک استفاده نمی‌کند و یا در هندوستان از گوشت گاو به هیچ عنوان استفاده نمی‌شود.
گوشت برگرهای رستوران مکدونالد در هند به لحاظ رعایت احترام اکثریت هندو به گاو، از گوشت خالص و ۱۰۰ درصد گوسفند تهیه شده و به احترام اقلیت مسلمان نیز گوشت خوک استفاده نمی‌شود. همچنین این شرکت خام‌خواران را نیز از نظر دور نداشته است. خام‌خواران هندی نیز می‌توانند از ساندویچ‌های نباتی MC NUGGETS استفاده کنند.
مانگا گاندی از نزدیکان ایندیرا گاندی نخست‌وزیر فقید هند، در حمایت از حیوانات گفته بود: «من مخالف مکدونالد هستم زیرا آنها بزرگترین قاتل گاو در جهان هستند. ما قاتل گاو را در هند لازم نداریم.» اما مشتری‌ها اعتنایی به این حرف‌ها نکرده و هندی‌های طرفدار ادویه، فقط از کم بودن گوشت ساندویچ شکایت دارند. دومین رستوران مکدونالد بعد از دهلی، در بمبئی دایر شد و در اولین روز به ۱۲ هزار نفر سرویس داد.
پایان افسانه
ری کراک درست تا روز فوتش کار در مکدونالد را متوقف نکرد. حتی زمانی‌که با ویلچر حرکت می‌کرد تقریبا هر روز به دفترش در سن دیه‌گو می‌رفت. او به دقت مراقب اوضاع شعبه مکدونالد نزدیک محل کارش بود، با تلفن به مدیریت رستوران یاد‌آوری می‌کرد آشغال‌ها را بردارد، بخش خود را تمیز کند و چراغ‌ها را در شب روشن کند.
به‌علت علاقه او به نوآوری، موثر بودن، پیگیری جدی برای کیفیت و کمک‌های خیریه زیادش، همچنان یک بخش کامل و الهام‌بخش از مکدونالد است.
تقلب در برندهای آمریکایی
علاوه بر مکدونالد برندهای دیگری از آمریکا هستند که کم و بیش در ایران فعالیت می‌کنند، اما می‌توان قاطعانه گفت که تمامی آنها هیچ ارتباطی با شرکت اصلی و مادر در آمریکا ندارند. در این رابطه به برندهای زیر می‌توان اشاره کرد.
بسکین رابینز
بسکین رابینز یکی از معروف‌ترین برندهای بستنی در آمریکاست که در سال ۱۹۴۵ در کالیفرنیا پایهگذاری شده است.
بسکین رابینز در ایران هیچ نماینده‌ای ندارد اما پایش به خیابان‌های تهران رسیده است که هیچ، سایت بسکین رابینز ایران هم در فضای مجازی وجود دارد. هرچند هر دو سایت آنها فعلا کار نمی‌کند. اما هم کافیشاپی در تهران به این اسم وجود دارد و هم کارخانه‌ای به اسم بسکین رابینز و با آرم آن به هواداران این برند در ایران خدمات ارائه می‌دهد!
چیپوتله
چیپوتله یک رستوران زنجیره‌ای در آمریکا است که منوی غذاهای مکزیکی به مشتریان خود ارائه می‌دهد که البته شعبه‌هایی در کشورهای دیگر نیز دارد. غذاهای تند و فلفلی از مشخصات منوی این رستوران است. حالا پای رستوران‌هایی با این نام به صورت زنجیره‌ای در ایران باز شده است.
البته آرم این برند کمی تغییر یافته است، طرفداران پر و پا قرص خود را نیز دارد. حتی افرادی که این چیپوتله تقلبی را در ایران به راه انداخته‌اند صفحه فیسبوک آن را فراموش نکرده‌اند. صاحبان «چیپوتله ایرانی» با دعوت از چهره‌های هنری و انتشار عکس آنها در فیسبوک حسابی برای خودشان تبلیغ می‌کنند.
دومینوز پیتزا
پیتزا دومینوز نیز یک رستوران زنجیره‌ای در ایالات متحده آمریکاست که به صورت تخصصی در زمینه پیتزا مشغول کار است. دفتر اصلی این کمپانی عظیم که در سرتاسر دنیا نیز شعبه‌های فراوانی دارد در میشیگان آمریکا است. حالا این پیتزا‌فروشی‌ها هم شعبه‌هایی در ایران پیدا کرده‌اند که شاید معروف‌ترینشان در مسیر شمال ایران است، بدون اینکه صاحبان آن در آمریکا از این موضوع خبردار باشند و منویی که اساسا هیچ ربطی به منوی پیتزا دومینوی اصلی ندارد.
استار باکس
کافه رئیس هم داستان خودش را دارد. کافیشاپی بسیار باکلاس در تهران که آرم و فضای خود را از استارباکس آمریکا «قرض» گرفته و به‌نوعی هم سعی کرده است منوی استارباکس که در ایران هیچ شعبه‌ای ندارد، در خود جای دهد. رابطه بین کافه رئیس و استارباکس چندان خوب نیست، یک‌بار استارباکس سعی کرد از این کافی‌شاپ مشهور که در تهران سه‌شعبه دارد، شکایت کند، اما شکایتش به جایی نرسید. استارباکس یک کمپانی عظیم آمریکایی است که به صورت تخصصی در زمینه قهوه و نوشیدنی‌های مشتق از آن کار می‌کند. این کمپانی در سال ۱۹۷۱ در واشنگتن آمریکا پایهگذاری شده است.
هاردیز
هاردیز یا کارلز جی آر یک فست‌فود زنجیره‌ایست که در داخل آمریکا بیشتر در ایالت‌های جنوبی و غرب میانه، طرفدار دارد. این رستوران در سال ۱۹۶۰ در کارولینای شمالی پایهگذاری شده است.
اما سوپر استار در خیابان ولیعصر(عج) از معروف‌ترین فست‌فودهای تهران و البته ایران است که در سال ۲۰۰۰ ساخته شد و کسانی که از قبل با فست فود‌های کارلز جی آر آشنا بودند، ناخودآگاه به یاد آن افتادند.
آرمی شبیه به آن، طراحی داخلی شبیه این مغازه‌ها و حتی لباس کارمندان این رستوران که آشکارا روی آن نوشته شده بود کارلز جی آر، حتی زمانی شایعه بود که مواد و محصولات این رستوران مستقیما از امارات که این کمپانی شعبه‌ای در آن دارد وارد می‌شود، جایی که این رستوران‌ها به هاردی نیز معروف است.
از این موارد گذشته چند برند بزرگتر نیز وجود دارد که سابقه‌های طولانی مدتی در ایران دارند. برندهایی که فعالیت‌شان حتی باوجود قطع رابطه ٣٥ ساله ایران و آمریکا همچنان محصولاتش در سراسر ایران در دسترس است.
کوکاکولا
علاوه بر غذاها، نوشابه‌ها نیز از محصولات جهانی آمریکایی به شمار می‌روند. در این میان می‌توان به برند کوکاکولا که سراسرجهان را در نوردیده است، اشاره کرد.
شرکت کوکاکولا، یک شرکت صنایع غذایی آمریکایی و چندملیتی است، که تمرکز اصلی آن بر تولید، بازاریابی و توزیع نوشیدنی‌های غیرالکلی معطوف است. دفتر مرکزی این شرکت در شهر آتلانتای جورجیا قرار دارد.
شناخته‌شده‌ترین محصول این شرکت نوشابه کوکاکولا است، که نخستین‌بار در سال ۱۸۸۶ توسط داروساز آمریکایی جان پمبرتون در کولومبوس جورجیا ساخته و تولید گردید. برند و فرمول تجاری محصول کوکاکولا در سال ۱۸۸۹ توسط آسا گریگس کندلر خریداری شد. کندلر تا سال ۱۸۹۲ شبکه توزیع محصولات کوکاکولا را راهاندازی کرد و در همین سال نیز به‌طور رسمی اقدام به تاسیس شرکت کوکاکولا کرد.
کوکاکولا در سال ۲۰۱۳ پس از شرکت‌های نستله و پپسی‌کو، در رتبه سوم از فهرست بزرگترین تولیدکنندگان نوشیدنی و مواد غذایی جهان قرار گرفت.
شرکت کوکاکولا مالک برندهای کوکاکولا، فانتا، دسانی، اسپرایت، سون‌آپ و کوکاکولا زیرو است. بزرگترین سهامدار کوکاکولا، شرکت برکشایر‌هاتاوی است که مالکیت 1/9 درصد از سهام آن را در اختیار دارد. بخشی از سهام شرکت کوکاکولا نیز در بازار بورس نیویورک معامله می‌شود. این شرکت بخشی از شاخص‌های میانگین صنعتی داو‌جونز و اس‌اند پی ۵۰۰ به‌شمار می‌آید. گفته می‌شود تنها ارزش نام تجاری کوکاکولا امروز بالغ بر 71 میلیارد دلار است.
کوکاکولا پیش از انقلاب، محصولاتش را تحت نظر شرکت کوکاکولا تولید می‌کرد که پس از انقلاب نیز ارتباط با این شرکت آمریکایی را حفظ کرد. شرکت خوشگوار مشهد عصاره کوکاکولا را به‌طور مستقیم وارد کشور می‌کرد اما در سال۱۳۶۳ و ممنوعیت ورود کوکاکولا از فرمول ایرانی نوشابه بهره‌مند شد. خوشگوار با به دست آوردن امتیاز تولید کوکاکولا به سرعت محصول خود را پیش از شرکت نوشاب وارد بازار کرد. با تولید کوکاکولا در مشهد به سرعت بطری‌های این شرکت به مناطق دیگر ایران رسید و نوشابه تولیدی شرکت خوشگوار با آرم کوکاکولا، نوشابه مشهد نام گرفت.
این نوشیدنی سیاه‌رنگ رفته‌رفته به یکی از نمادهای آمریکایی تبدیل شده است و هم‌اکنون بیش از صد و چهل و شش هزار و دویست شعبه در سراسر دنیا دارد که در این شعبه‌ها هر روز یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون محصول به فروش می‌رسد.
کمپانی کوکاکولا از سال ۱۹۶۶ همکاری خود را به‌طور رسمی با رژیم‌صهیونیستی آغاز کرد. این کمپانی در این سال با شکستن تحریم اقتصادی اعراب علیه این رژیم، یک کارخانه در اسرائیل تاسیس کرد و گفته می‌شود از این زمان به بعد، ۱۷ درصد از درآمد خود را به پروژه ارض موعود صهیونیست‌ها اختصاص داد.
بنا به گزارش وزارت‌خارجه رژیم‌صهیونیستی، شش واقعه مهم و حیاتی در سال ۱۹۶۶ برای این رژیم به وقوع پیوسته است که یکی از آنها مخالفت آشکار کمپانی کوکاکولا با تحریم اسرائیل از سوی کشورهای اسلامی و شروع همکاری با این کمپانی است.
کوکولا و بحران آب
کوکاکولا براساس آماری که خود نیز تایید کرده است، برای تولید هر یک لیتر کوکاکولا به حداقل سه‌لیتر آب نیاز دارد. این کمپانی به خاطر نیاز وسیعی که به آب دارد، طی بیش از یک قرن بر تعداد زیادی از سفره‌های آب زیرزمینی بسیاری از کشورهای جهان چنگ انداخته و به بحران جهانی کمبود آب در جهان دامن می‌زند، در حالی‌که صدها سال و گاهی بیشتر وقت صرف می‌شود تا یک سفره آب زیرزمینی تشکیل شود.
به‌عنوان مثال مقامات مسئول هند اعلام کردند که از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۵، اوج فعالیت کمپانی کوکاکولا در هند، سطح با آب‌های زیرزمینی این کشور حداقل ۱۰ متر کاهش یافته است.
کلمبیا و هند از جمله کشورهایی هستند که اعتراضات گسترده‌ای در آنها علیه کوکاکولا انجام شده است. در ابتدای قرن بیست‌و‌یکم نیز انتشار تصاویری از یک تبلیغ کوکاکولا که اعتقادات مسلمان را به سخره گرفته بود جنجال عظیمی برای این شرکت پدید آورد. به اعتقاد برخی کوکاکولا این تبلیغ را در راستای اقدامات حمایتی خود از اسرائیل و ضدیت با اسلام انجام داده بود.
بی‌ارتباط بودن خوشگوار و کوکاکولا
پس از حمله ویرانگر رژیم‌صهیونیستی به غزه در ۲۰۰۸- ۲۰۰۹ مجلس شورای اسلامی با تصویب طرحی به نام «تحریم کالاهای صهیونیستی» در ایران، خواستار تحریم شرکت‌های بین‌المللی شد که دارای سهامداران عمده اسرائیلی باشند. در همین راستا وزیر صنایع جمهوری اسلامی به‌عنوان نماینده ویژه دولت احمدی‌نژاد، به شرکت خوشگوار مهلت داد تا وضعیت ارتباط خود با شرکت کوکاکولا را مشخص کند. اندکی بعد در بهمن ماه سال 87 این شرکت اطلاعیه‌ای صادر کرد و در آن ارتباط مالی و وابستگی به این شرکت را رد کرد و توضیح داد: «با مراجعه به وزارت صنایع و معادن مدارک درخواست شده را در زمینه عدم هرگونه کمک مالى یا ارتباط با اشغالگران صهیونیست ارائه داده‌ایم و تمام مبادلات این شرکت از طریق کشور ایرلند و فقط به‌عنوان خرید مواد اولیه برای مصرف در بخش تولید انجام می‌شود.»
کی‌اف‌سی در تهران
کی‌اف‌سی (KFC) مخفف کلمه Kentucky Fried Chicken (به معنای مرغ سوخاری کنتاکی)، یکی دیگر از برندهای اصلی آمریکایی است که جهانی شده است. مرغ‌های سوخاری این کمپانی به مرغ کنتاکی نیز شهرت دارد و در سراسر دنیا به فروش می‌رسد.
اواخر سال 1390 و نیمه اول سال 1391 به حاشیه‌سازی‌ها پیرامون حضور کی‌اف‌سی در ایران اختصاص داشت. کی‌اف‌سی نیز همچون مکدونالد پس از پیروزی انقلاب اسلامی دستش از بازار ایران کوتاه شد.
در اسفندماه سال 1390 افتتاح اولین شعبه کی‌اف‌سی در ایران به شکل وسیعی در رسانه‌های داخلی و خارجی بازتاب پیدا کرد. در جلسه مطبوعاتی صورت گرفته برای اعلام این افتتاح، مدیرعامل شرکت کیهان افتخار سینا عنوان کرد که توانسته‌اند طی یک پروسه پنج ساله و مبلغ هنگفتی سرمایه‌گذاری موفق به اخذ نمایندگی این رستوران معروف بین‌المللی در ایران شوند. علیزاده سپس از افتتاح 100 شعبه از این رستوران تا پایان سال 1391 و 500 شعبه در پنج سال آینده خبر داد. وی همچنین اعلام کرد شرکت‌هایی که تا پیش از این با نام کی‌اف‌سی در ایران فعالیت می‌کردند به‌زودی تعطیل خواهند شد، مگر آنکه از این شرکت درخواست نمایندگی کنند چراکه انجام تمامی امور از جمله اعطای نمایندگی به متقاضیان، تهیه و توزیع محصولات در کنار خرید و فروش تجهیزات و ماشین‌آلات به این شرکت واگذار شده است.
اما درعوض مسئولان کی‌اف‌سی به بی‌بی‌سی گفتند که این شرکت هیچ نمایندگی به ایران اعطا نکرده است. سایت‌های اینترنتی نیز گزارش دادند شرکت کی‌اف‌سی اعلام کرده از فرد یا گروهی که ادعای نمایندگی این رستوران را در ایران دارند، شکایت خواهد کرد و این شرکت قصد راهاندازی شعبه‌ای در ایران ندارد.
داستان به همین‌جا ختم نشد. در کنار فعالیت‌های رسانه‌ای شرکت کیهان افتخار سینا (کی‌اف‌سی!) که از صحت داشتن ادعاهای خود سخن می‌گفت، شرکت دیگری ادعا کرد قبلا نمایندگی انحصاری کی‌اف‌سی را در ایران دریافت کرده و ادعای شرکت فوق کذب است. شرکت کیهان افتخار سینا مدعی شد خبر شکایت کمپانی کی‌اف‌سی از این شرکت جعلی بوده و رسانه‌های فارسی‌زبان خارجی در کنار رسانه‌های داخلی آن را پرورانده‌اند و مسئولیت این اتفاقات را به‌دوش شرکت «آفتاب مهتاب پاریز» انداخت.
شرکت آفتاب مهتاب پاریز بدون هیاهوی رسانه‌ای در ابعاد آنچه شرکت کیهان افتخار سینا برپا کرد، از چندسال قبل فعالیت خود را آغاز و شعبی چند در شهرستان‌های مختلف تاسیس کرد. این شرکت دامین http://www.irankfc.ir را برای سایت خود انتخاب کرد. هنگامی‌که به این سایت در دست ساخت مراجعه می‌کنیم، مدرک معتبری از احراز نمایندگی در آن وجود ندارد، و در چند جا عنوان شده که این شرکت با روش کی‌اف‌سی اغذیه خود را آماده می‌کند: «شرکت رستوران‌های زنجیره‌ای آفتاب و مهتاب پاریز با استفاده از شیوه پخت مرغ کنتاکی تحت فشار برگرفته از شیوه سرهنگ سندرز که امروزه به‌نام کی‌اف‌سی در جهان مرسوم است و در این شیوه پخت از عالی‌ترین ادویه‌جات دنیا که دارای خاصیت دارویی نیز می‌باشند استفاده کرده و در کشور راهاندازی شده است.»
همچنین شرایط اعطای نمایندگی درج شده در این سایت بسیار ساده بوده به قدری که مخاطب تعجب می‌کند گرفتن نمایندگی کی‌اف‌سی چقدر سهل و آسان است.
وینستون و مارلبرو
بازار مصرف 60 تا 65 میلیارد نخی سیگار در ایران، آن را به یکی از بازارهای جذاب تجارت دخانیات بدل کرده است. وینستون و مارلبرو از برندهای آمریکایی هستند که قدمتی طولانی دارند. با وجودی که امروزه بیشتر بازار سیگار ایران در اختیار برندهای ژاپنی است، اما این دو برند آمریکایی همچنان از پرطرفدارترین برندهای بازار دخانیات ایران به شمار می‌روند.
جدال این دو شرکت همتراز در بازار ایران در نهایت منجر به تولید سیگار وینتسون به صورت رسمی در ایران شد. در دی ماه سال ٨٨ سید‌محمود ابطحی معاون وزیر صنایع و مدیرعامل شرک دخانیات ایران رسما اعلام کرد سیگار وینستون با همکاری شرکت GT1 در ایران تولید می‌شود. این خبر به سرعت در ایران بازتاب داده شد. شرکت GT1 یک شرکت ژاپنی است که مدیرعامل دخانیات معتقد بود مالکیت انحصاری تولید وینستون را در اختیار دارد. او همچنین خبر داد بود که از ٢٢ بهمن ماه سال ٨٨ تولید این سیگار با همکاری این شرکت ژاپنی آغاز خواهد شد. او توضیح داده بود: «حق تولید سیگار وینستون در انحصار کمپانی ژاپنی GTI است که ما برای تولید این سیگار در کشورمان با این کمپانی سرمایه‌گذاری مشترک کرده‌ایم.» او آغاز تولید رسمی را ٢٢ بهمن همان سال اعلام کرد و گفت: «در حال حاضر سیگار وینستون در مجتمع دخانیاتی رشت به صورت آزمایشی تولید می‌شود و در 22 بهمن تولید رسمی وینستون آغاز خواهد شد.» مدیرعامل شرکت دخانیات کاهش 25 درصدی واردات سیگار وینستون و ایجاد اشتغال و همچنین ایجاد ارزش افزوده ناشی از تامین 25 درصد نیاز بازار به این سیگار و ممانعت از خروج ارز و واریز درآمدهای
ناشی از فروش وینستون تولید داخل به خزانه را از نتایج تولید سیگار وینستون در کشورمان دانست.
مارلبرو از قاچاق تا واردات رسمی
در طرف دیگر این بازار پرجاذبه دخانیات یک برند دیگر آمریکایی قرار داشت. برندی که باوجود قطع ارتباط طولانی‌مدت ایران و آمریکا همچنان به صورت قاچاق به ایران وارد می‌شد. قاچاق این سیگار حتی تا آنجا پیش رفت که این شرکت از آمریکا تصمیم گرفت یک مامور سابق و افسر اطلاعاتی اف‌بی‌آی آمریکایی را به جزیره کیش گسیل کند تا ماجرای قاچاق این سیگار را کشف کند. رابرت لوینسون اما در سال 85 در کیش ناپدید شد و تا امروز به‌عنوان یکی مسائل حل ناشده میان ایران و آمریکا باقی مانده و از آن یاد می‌شود.
در سال ٩٣ ماجرای اعطای مجوز برای واردات سیگار مارلبرو به ایران جنجال‌ساز شد. با صدور مجوز برای شرکت تولیدکننده سیگار مارلبرو از سوی دولت روحانی، حملات برخی از نمایندگان مجلس علیه شرکت فیلیپ موریس شدیدتر شد. منتقدان دولت معتقد بودند که این شرکت «صهیونیستی» است و خواهان لغو مجوز معاملاتی برای این شرکت شدند. مصطفی افضلی‌فرد، عضو کمیسیون اصل ۹۰ مجلس اعلام کرد که وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی شرکت فیلیپ موریس، تولیدکننده سیگار مارلبرو را یک شرکت صهیونیستی ارزیابی کرده است.
اما در عوض قائم‌مقام وزیر صنعت تصریح کرد که دولت در زمینه ورود سیگار ممنوعیتی ندارد و طبق قانون عمل می‌کند. خسروتاج افزود: «دلیل اصلی قاچاق یکی از برندهای سیگار، ممنوعیت ورود رسمی سیگار به کشور بوده که نتیجه آن قاچاق این کالا شده است.»
این مسئول دولتی همچنین گفت که «سیگار مارلبرو به دلیل نداشتن مجوز رسمی واردات طی سال‌های گذشته به‌طور عمده به صورت قاچاق وارد کشور شده است.»
خسروتاج درباره منتقدان صدور مجوز برای شرکت فیلیپ موریس معتقد بود: «باید دید اولین کسانی که با ورود کالایی به صورت رسمی متضرر می‌شوند چه افرادی هستند و می‌توان گفت قاچاقچیان عمده کسانی هستند که منافع خود را در انجام فعالیت‌های غیررسمی دنبال می‌کنند و به محض طرح موضوع واردات رسمی برای کالایی در کشور، اولین گروهی‌اند که متضرر و دست‌شان از منافع باد‌آورده خالی می‌شود.» وی تصریح کرد که باندهای قاچاق با شبکه گسترده ارتباطی و فسادی که در جامعه به وجود می‌آورند، «اهرم‌های فشار» را تجهیز کرده تا برای مقابله با قاچاق کالا مانع‌تراشی کنند.
قائم‌مقام وزارت صنعت همچنین درباره «صهیونیستی‌بودن شرکت فیلیپ موریس» معتقد بود که این شرکت صهیونیستی نیست: «در خصوص مجوز صادره برای سیگار مورد نظر تا به حال گزارشی دال بر صهیونیستی بودن شرکت سازنده اعلام نشده و تنها مرجع رسمی که طبق قانون می‌تواند اظهارنظر کند همین کمیته (منظور کمیته قانونی نظارت) است و تاکنون این کمیته در اظهارنظر رسمی هیچ گونه مستنداتی دال بر صهیونیستی بودن شرکت سازنده سیگار فوق‌الذکر اعلام نکرده است.»
اما در طرف دیگر محمدعلی پورمختاری، رئیس کمیسیون اصل ۹۰ مجلس قرار داشت که می‌گفت شرکت تولیدکننده سیگار مارلبرو «شرکتی صهیونیستی» است. به گفته او «نماد این شرکت یک شیر غرّان است که این تمثیل صهیونیست‌های یهودی است.» وی معتقد بود مدیران شرکت فیلیپ موریس «از پیشگامان امضای قرارداد کمپ دیوید و حمله به طبس» بوده‌اند.
رئیس‌کمیسیون اصل نود بر‌خلاف قائم مقام وزارت صنعت مدعی شد که وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی «رسما صهیونیست بودن شرکت مارلبرو را اعلام کرده است.»پورمختاری ضمن انتقاد از دلایل وزارت صنعت گفت، این استدلال که برای مقابله با قاچاق سیگار مارلبرو باید مجوز قانونی برای ورود آن ایجاد کنیم، بیانگر «ناتوانی ما از مبارزه علیه کالاهای قاچاق» است. وی از دولت روحانی خواست که هر‌چه زودتر «برای لغو مجوز فعالیت شرکت مارلبرو در ایران» اقدام کند.
پس از این اتفاقات حتی مجلس تا پای اعلام استیضاح وزیر صنایع نیز پیش رفت اما آنچه در عمل اتفاق افتاد، واردات رسمی مارلبرو در ایران بود.
داستان برندهای آمریکایی در ایران نه‌تنها به پایان نرسیده، بلکه تازه آغاز شده است. بعد از حصول توافق حتی اگر برندهای شناخته‌شده آن نظیر کوکاکولا و مکدونالد به دلیل بروز پاره‌ای از مخالفت‌ها نتوانند به ایران وارد شوند، اما شرکت‌ها و نام‌های تجاری ریز و درشت به سمت ایران حرکت خود را آغاز کرده‌اند. شرکت‌های اتومبیل‌سازی و به احتمال بسیار زیاد شرکت‌های ساخت و تولید لوازم خانگی می‌توانند در اولویت بعدی قرار گیرند، حتی اگر برندهای شناخته‌شده آنها نتوانند راهشان را به تهران باز کنند.
دیدگاه تان را بنویسید