برجام، مهرماه به صحن می‌رود

کمیسیون ویژه مجلس برای نحوه بررسی برنامه جامع اقدام مشترک چه تصمیمی ‌گرفته است و می‌خواهد خروجی کار خود را در قالب چه مکانیزمی ‌دنبال کند؟
اعضای کمیسیون ویژه فعلا در حال بررسی برجام هستند به همین منظور از مسئولان تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای و تیم مذاکرکننده قبل، دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، سازمان انرژی اتمی، کارشناسان حقوقی و امنیتی دعوت شد که در نشست‌های کمیسیون ویژه حضور پیدا کنند. این سلسله نشست‌ها این هفته از یکشنبه 22 شهریور تا چهارشنبه 25 شهریور ادامه پیدا می‌کند. در مجموع فعلا در حال دریافت اطلاعات به‌طور کامل هستیم. میهمانانی که به کمیسیون می‌آیند نمایندگان از آنها طرح سوال می‌کنند تا ابهامات برطرف شود تا اینکه در نهایت ببینیم به چه نتیجه‌ای می‌رسیم، آن زمان است که تصمیم گرفته می‌شود‌ آیا باید از دولت لایحه بخواهیم یا آنکه خودمان طرحی را تهیه کنیم یا اصلا هیچ کدام از آن دو قالب نباشد و تصمیم دیگری بگیریم. همانطور که گفتم هنوز به مرحله جمع‌بندی نهایی نرسیدیم و در حال بررسی همه‌جانبه موضوع هستیم.
رهبر معظم انقلاب در دیدار رئیس و نمایندگان مجلس خبرگان با تاکید بر لزوم ورود مجلس به موضوع بررسی برجام، فرمودند: «مصلحت نیست‌ مجلس شورای اسلامی از موضوع بررسی برجام کنار گذاشته شود. من در مورد نحوه بررسی و اینکه آن را رد کنند یا تصویب کنند هیچ توصیه‌ای به مجلس ندارم و این، نمایندگان ملت هستند که باید تصمیم بگیرند.» پیش از صحبت‌های معظم‌له دو دیدگاه و استدلال وجود داشت؛ یکی آن دسته از کسانی بودند که می‌گفتند نباید لایحه برجام به مجلس شورای اسلامی برود ودیدگاه دوم بر ارائه لایحه برجام در نهاد قانونگذاری تاکید داشت. منطق هر کدام از این دو دیدگاه چه بود؟
دولت و مسئولان دولتی دارند اعلام می‌کنند که ارائه لایحه به مجلس شورای اسلامی ضرورت ندارد زیرا تصویب آن تعهدات ایران را در برجام الزام‌آور می‌کند اما همانطور که گفتم هنوز کمیسیون ویژه چنین بحثی در این موضوع نداشته است. دیدگاه دیگری که بر ارائه لایحه تاکید دارد منطقش قابل قبول است چون براساس اصول 77، 125 و 153 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران اگر این توافقنامه بخواهد اجرا شود یک تعهد به چند کشور است پس در قالب موافقتنامه تعریف می‌شود. طبق اصل 77 قانون اساسی عهدنامه‏ها، مقاوله‏نامه‏ها، قراردادها و موافقتنامه‏های‏ بین‏المللی‏ باید به‏تصویب‏ مجلس‏ شورای‏ اسلامی برسد. همچنین اصل 125 نیز تصریح دارد که «امضای عهدنامه‏ها، مقاوله‏نامه‏ها، موافقتنامه‏ها و قراردادهای‏ دولت‏ ایران‏ با سایر دولت‌ها و همچنین‏ امضای پیمان‏های‏ مربوط به‏ اتحادیه‏های‏ بین‏المللی‏ پس‏ از تصویب‏ مجلس‏ شورای‏ اسلامی با رئیس‏جمهور یا نماینده‏ قانونی‏ اوست‏.» اصل 153 قانون اساسی نیز می‌گوید: «هرگونه‏ قرارداد که‏ موجب‏ سلطه‏ بیگانه‏ بر منابع طبیعی‏ و اقتصادی‏، فرهنگ‏، ارتش‏ و دیگر شئون‏ کشور شود ممنوع‏ است.» بنابراین لازمه برجام برای اجرایی شدن این است که در مجلس به تصویب برسد.
اما منطق تیم مذاکره‌کننده این است که تصویب برجام در مجلس آن را تبدیل به تعهد الزام‌آور می‌کند. بر همین اساس توصیه دارند که مجلس بعد از بررسی برجام اقدام به تصویب آن نکند، نظر شما درباره این دیدگاه چیست؟
خب وقتی که تصویب نشود، قانون نیز نمی‌شود، اما همچنان تعهدی الزام‌آور است که دولت مثل توافق مقدماتی ژنو آن را اجرا می‌کند. یک سال و نیم پیش وقتی آن توافق انجام شد، ایران پذیرفت که نصف اورانیوم 20 درصد غنی شده خود را اکسیده و نصف دیگر را هم تبدیل به سوخت 3‌/5 تا 5 درصد کند ضمن آنکه پس از آن حتی یک گرم هم به میزان اورانیوم غنی شده خود نیفزاید و تعداد سانتیریفیوژها را نیز اضافه نکند. در مقابل آنها یکسری تعهدات به ایران داده بودند که به خیلی از تعهدات‌شان عمل نکردند. بنابراین اگر مجلس برجام را تصویب کند می‌تواند بر نحوه اجرای آن نظارت کند.
یعنی شما می‌گویید اگر برجام در مجلس تصویب شود و در قالب قانون در‌آید، نظارت‌پذیر خواهد شد یعنی الان نظارت‌پذیر نیست؟
خیر، در ژنو چنین اتفاقی نیفتاد، گفته بودند طی شش ماه هر ماه 700 میلیون دلار پول خودمان را از کشورهای شرق آسیا که بلوکه شده بود بر‌می‌گردانند که درست است این کار انجام شد اما با هزار زحمت پول را برگردادند. بعد هم که توافق ژنو 4 ماه تمدید شد اما دیگر موارد تعهدی 1+5 همچون تحریم‌های قطعات خودرو، هواپیما و بیمه کشتی‌ها هیچ کدام لغو نشد.
برخی تحلیل می‌کنند که اگر مجلس شورای اسلامی برجام را رد کند شکست مذاکرات به نام ایران تمام می‌شود. شما چنین تحلیلی را قبول دارید؟
هنوز به آن مرحله نرسیده‌ایم که بخواهم اظهارنظر کنم.
چه زمانی جمع‌بندی می‌کنید؟
همانطور که گفتم کمیسیون ویژه هفته آینده از یکشنبه 22 شهریور تا چهارشنبه 25 شهریور جلسه دارد و مسئولان و کارشناسانی می‌آیند بعد از آن نحوه جمع‌بندی مشخص می‌شود.
یعنی تا 25 شهریور کار بررسی برجام در کمیسیون ویژه نهایی خواهد شد؟
حالا دیگر بستگی دارد ببینیم از کسان دیگری می‌خواهیم دعوت کنیم یا همان اندازه کافی است.
زمان ارائه گزارش کمیسیون ویژه بررسی برجام به صحن علنی مجلس شورای اسلامی چه زمانی است؟
اولین هفته کاری یا اولین هفته مهرماه این کار انجام می‌شود.