با مدل چین مخالفم

اکنون که توافق هسته‌ای حاصل شده، دو بحث میان طرفداران دولت به وجود آمده است؛ برخی از اصلاح طلبان بر این باورند که باید بدون هیچ درنگی به سراغ توسعه سیاسی رفت و برخی دیگر از آنهامی‌گویند باید ابتدا به توسعه اقتصادی پرداخته شود. از نظر شما در شرایط فعلی کدام توسعه بر دیگری تقدم دارد؟
در نظریات جدیدی که در غرب مطرح است اساسا تقدم و تاخری وجود ندارد. اساسا الان به بحث توسعه که همان توسعه کامل و توسعه پایدار است می‌پردازند. توسعه کامل شامل توسعه اقتصادی، توسعه سیاسی، توسعه اجتماعی و توسعه فرهنگی است. ما حتی اگر توسعه سیاسی را مقدم بدانیم شما از مساله توسعه فرهنگی غافل هستید. چون توسعه فرهنگی زیر‌بنای همه اینهاست. بنابراین اساسا این بحث توسعه سیاسی و توسعه اقتصادی مثل موضوع مرغ و تخم و مرغ که کدام در درجه اول باید باشند بحث قدیمی ‌است. این حرف‌ها اصلا معنایی ندارند. در عین حال این را هم عرض بکنم که بنده خودم فکر می‌کنم که توسعه سیاسی اهمیت بسیاری دارد. بنده اعتقاد دارم توسعه سیاسی مهم است و باید توجه زیادی به آن کرد. بر خلاف بعضی از دوستان که اساسا فکر می‌کنند در یک فضایی که توسعه‌‌نایافتگی سیاسی داشته باشیم می‌توانیم توسعه اقتصادی پیدا کنیم این حرف، حرف غلطی است. البته بعضی دوستان که اعتقاد دارند که بود و نبود توسعه سیاسی ضرورت و تفاوتی ندارد مثل مدل چین می‌ماند. که می‌گویند چین از لحاظ سیاسی به نسبت توسعه اقتصادی‌اش کشوری عقب‌افتاده‌ای است. اما کشوری کاملا متمرکز بدون اینکه در آن مردم‌سالاری و دموکراسی اجرا شود. در این کشور یک حزب کاملا زمام امور را در دست دارد. مردم هم از طریق انتخابات نمی‌توانند حکام خود را انتخاب کنند و فقط حزب است که توان و قدرت دارد. اما در عین حال از لحاظ توسعه اقتصادی بسیار پیشرفته است.
حالا اگر قرار باشد به صورت مصداقی وارد شویم سوالی به میان می‌آید مبنی بر اینکه چرا توسعه اقتصادی در چین منجر به توسعه سیاسی آن نشده است؟
این بحث (مدل چین) همان بحثی است که به صورت نظری بین خیلی از اندیشمندان و متفکرین سیاسی و توسعه مطرح است. البته ما کشورهایی داریم تقریبا شبیه چین که توسعه اقتصادی آنها خیلی پیشرفته‌تر از توسعه سیاسی‌شان شده است. برخی هم معتقدند که چین به یک توسعه سیاسی رسید که توانست توسعه اقتصادی را انجام دهد. یعنی بسیاری از آرمان‌هایش را کنار گذاشت تا توانست به این توسعه اقتصادی دست پیدا کند. مانند آرمان‌های مبارزه با امپریالیسم و... که در مائوئیسم خیلی رواج زیادی داشت. اساسا مائو به کنار زده شد که توانستند به این توسعه اقتصادی برسند. اما این سوال باقی می‌ماند که اگر توسعه سیاسی مقدم است چرا در چین توسعه سیاسی از توسعه اقتصادی ضعیف‌تر است و با این تفاسیر توسعه اقتصادی انجام شد ولی بعضی‌ها این توسعه اقتصادی را ناپایدار می‌دانند تا زمانی که توسعه سیاسی انجام نشود. ولی با تمام این تفاسیر هیچ‌کدام از این مباحث مطلق نیست. یکی از اشتباهات ما در این است که این مباحث را سخر و صغیر نگاه می‌کنیم. اینکه یک نفر به توسعه اقتصادی معتقد باشد به این معنا نیست که به توسعه سیاسی اعتقادی نداشته باشد. در مقدم بودن این دو به یکدیگر تفاوت نظر بسیار است چرا که در مباحث علوم اجتماعی مطلق وجود ندارد و بیشتر نسبی است.
نگرش گروه‌ها و جناح‌های سیاسی موجود در کشور در رابطه با توسعه اقتصادی و سیاسی چگونه؟
در جناح اصولگرا عمدتا نظرشان به توسعه اقتصادی است و توجه کمتری به توسعه سیاسی و فرهنگی دارند.
در جناح اصلاح‌طلب نظرشان به توسعه سیاسی است اما با نگرشی متفاوت آن‌هم به این معنا که بنیان‌های نظری جمهوری اسلامی باید تغییر پیدا کند تا توسعه سیاسی در کشور محقق شود. به هر حال ما به یک نوعی دموکراسی داریم و صندوق رای داریم حالا اگر‌چه از نظر آنان محدودیت‌هایی وجود دارد اما به نسبت خیلی از کشورهای دیگر پیشرفته‌تر هستیم اما آنها منظورشان از توسعه سیاسی این نیست، آن اصلاح‌طلبانی که نگاهی متفاوت دارند منظورشان از توسعه سیاسی این است. ما طیف‌های دیگری نیز در اصلاح‌طلبان داریم مانند جناح کارگزاران که اینها اساسا دیدگاهشان دیدگاه اقتصادی توام با دیدگاه نئو‌لیبرالی اقتصادی است. آنها به مباحث توسعه سیاسی توجهی ندارند. یعنی می‌خواهم بگویم در طیف اصلاح‌طلب ما دیدگاه‌های متفاوتی داریم. طیف‌های آنها از این جهت نسبت به اصولگرایان وسیع‌تر است. محدودیت اصولگرایان به لحاظ نظری در طیف‌های مختلف کمتر است.
حالا که به اینجای بحث رسیده‌ایم می‌خواهم این سوال را مطرح کنم که چرا توسعه سیاسی مد‌نظر اصلاح‌طلبان در دوره خودشان شکست خورد؟
به دلیل اینکه بنیان‌های نظری انقلاب اسلامی و بنیان‌های فکری امام (ره) استحکام زیادی دارد اما اصلاح‌طلبان نتوانستند این موضوع حاکمیت دوگانه را تئوریزه بکنند. چون اساس بحث آنها بر سر حاکمیت دوگانه است. آنها می‌گویند جمهوری اسلامی دو پایه مشروعیت دارد. یک مشروعیت مردمی‌ و یک مشروعیت الهی دارد. منظورشان این است که مشروعیت الهی پایه‌های مشروعیت مردمی‌ ندارد. برای همین هم ما دو نوع حاکمیت در جمهوری اسلامی خواهیم داشت. این دو حاکمیت امکان بقای با همدیگر را ندارند. چنین دیدگاهی بین اصلاح‌طلبان دگر‌اندیش وجود دارد. این دیدگاه خیلی مبانی عملی واقعی دارد. به این دلیل که نظام جمهوری اسلامی نظامی است که درست است معتقدیم مشروعیت الهی دارد اما مشروعیت مردمی‌ در آن وجود دارد. به همین دلیل که این مبانی نظری نتوانست اجرایی شود اصلاح‌طلبان متحمل این شکست شدند. به هر حال در جمهوری اسلامی بسیاری از مردم و سیاسیون ما معتقد به امام(ره)، خط‌امام(ره) و دیدگاه‌های امام(ره) هستند.
به‌هر‌حال اکنون حسن روحانی در میان دو تفکر قرار دارد. اعتدالگرایان به این اصرار دارند که باید ابتدا به توسعه اقتصادی پرداخت اما گروه‌های چپ اصلاحات باورشان بر این است که روحانی باید ابتدا به توسعه سیاسی اهمیت داده و آن را در راس برنامه‌هایش قرار دهد. آیا این اختلاف بین انواع توسعه می‌تواند موجب شکاف بین اصلاح‌طلبان و اعتدالگرایان شود؟
اصلا چیزی به نام اعتدالگرایان برای من محل بحث است. بنده اعتدالگرا به این معنا که در جامعه هست نمی‌شناسم. چون اعتدالگرایی یک مکتب نظری نیست. اصلاح‌طلبی یک مکتب نظری است. اعتدالگرایی مبانی نظری ندارد. اعتدالگرایی یک روش و شیوه در اداره حکومت و نوع نگاه به مسائل جامعه است. اعتدالگرایی حداکثر به همین معناست که همین هم محل بحث دارد. این دو مقوله اعتدالگرایی و اصلاح‌طلبی کاملا از هم جدا هستند. اصولگرایی هم مبانی نظری دارد.