گفت‌وگوی مثلث با علیرضا صدرا
توسعه متوازن
باتوجه به عملکرد دولت یازدهم در طول دو سال گذشته و پیگیری مذاکرات هسته‌ای و در نهایت دستیابی به توافق هسته‌ای با شش قدرت جهان، به نظر شما سیاست این دولت بر تقدم توسعه اقتصادی بر توسعه سیاسی است یا تاخر آن؟
باید این سوال را از خود دولتمردان بپرسید. آنها بهتر می‌دانند. اما به‌طور کلی در برخی کشورها مانند مالزی به‌خصوص در دوران نخست‌وزیری ماهاتیر محمد توسعه اقتصادی بیشتر مطرح بود و توانست این کشور را به یک کشور توسعه‌یافته در جهان تبدیل کند اما در جمهوری اسلامی ایران هر سه توسعه سیاسی، فرهنگی و اقتصادی با هم انجام می‌گیرد.
بر همین اساس در برنامه‌های پنج ساله توسعه، شاهد توسعه سیاسی و اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی هستیم. داشتن توسعه به صورت توامان یک اصل کلی در جمهوری اسلامی ایران است. در برنامه ششم که دولت تا چند ماه دیگر قرار است ارائه دهد نیز باید همین مبنا مدنظر قرار گیرد. اما یکی از مباحث موجود این است که در طول چند سال گذشته تحریم‌های اعمالی یک سری محدودیت‌هایی را برای ما به‌خصوص در حوزه اقتصادی ایجاد کرده است.
اگرچه تحریم‌های اعمالی علیه ایران در طول چند سال گذشته از سوی کشورهای غربی تعیین‌کننده نیست اما تاثیرات منفی بر کشور داشته است که شرایط حاکم بر پساتحریم می‌تواند این محدودیت‌ها را کم کند. بر‌اساس توسعه اقتصادی مقاومتی و جهادی که مورد تاکید مقام‌معظم‌رهبری و دولتمردان کشور است، ما باید بر توسعه درون‌زا و خوداتکا بر پایه ظرفیت‌های ملی کشورمان و با نگاه به جهان و استفاده از تکنولوژی و دانش فنی تاکید کنیم.
توسعه درون‌زا به جای توسعه برون‌زا، وارداتی و مصرفی گسترش یابد زیرا ممکن است غرب به‌دنبال این باشد که به جای اینکه به ایران دانش و تکنولوژی دهد تنها کالا وارد کند که سیاست غلطی است. البته هم مقام معظم رهبری و هم دولتمردان در این‌باره توجه کافی دارند.
در همین راستا اکنون شاهد رفت و آمد سرمایه‌گذاران و تجار از سوی کشورهای اروپایی و صف‌کشی آنها برای همکاری و سرمایه‌گذاری در ایران هستیم. این مساله را می‌توان به معنای برجستگی توسعه اقتصادی در کشور دانست؟
سرمایه‌گذاری از سوی کشورهای دیگر باید به صورت مشارکتی انجام گیرد تا بتوانیم در بازارهای جهانی با مشارکت آنها حضور گسترده و چشمگیری داشته باشیم. اینکه بخواهیم بحث توسعه‌سیاسی و اقتصادی را رو در روی هم قرار دهیم به نظر من چندان ضرورتی ندارد.
باتوجه به اظهارات شما، به نظر می‌رسد اکنون در دوران پس از حصول توافق هسته‌ای میان ایران و 1+5 در کشور، توسعه اقتصادی اولویت دارد. نظر شما چیست؟ از طرف دیگر، برخی معتقدند که توجه بیش از حد به توسعه اقتصادی ممکن است باعث ریزش محبوبیت دولت روحانی شود و چالش‌هایی را در فضای سیاسی کشور به وجود آورد.
توسعه اقتصادی اولویت دارد اما اصالت ندارد. اگر مشکلات کشور بر‌اساس اقتصاد مقاومتی، مدیریت جهادی و توسعه درون‌زا حل شود، در این صورت، نه تنها طرفداران دولت کم نمی‌شود بلکه افزایش هم می‌یابد. در حال حاضر ما شاهد رکود تورمی بی‌سابقه‌ای در داخل کشور هستیم. این مساله به این دلیل نبوده است که ما قدرت تولید منابع نداشته‌ایم، بلکه تولید به سمت تقاضا رفته است، بدون اینکه اشتغال‌زایی کند یا کالایی تولید شود. این موضوع باعث رکود تورمی شده که بسیار خطرناک است.
به‌طور طبیعی اگر ما بتوانیم این رکود را کاهش دهیم، مردم در زندگی عادی‌شان تاثیرات آن را احساس خواهند کرد. اما باید مواظب باشیم که این رکود را با توسعه درون‌زا و مولد از بین ببریم. غیر از این اگر تصور کنیم که فقط با آمدن سرمایه می‌توانیم این مشکل را حل کنیم، اشتباه کرده‌ایم؛ نمونه این مساله در یونان وجود دارد. اتحادیه اروپا به این کشور بالغ بر ٢٥٠ میلیارد یورو تزریق کرده است. اخیرا ٨٥ میلیارد یورو اتحادیه اروپا وعده داده است که تزریق کند اما نه تنها بحران رکود و تورم یونان حل نشده بلکه بدتر شده است.
در حال حاضر در داخل کشور آرامشی برقرار شده و تورم تا حدودی با اعمال سیاست‌های انقباضی مهار شده است اما دیگر دولت باید کم کم وارد مرحله بعدی شود که رونق را در بازار وارد کند که به شکل اشتغال‌زایی و تولید کالا نمود پیدا کند.
از زمان شروع به کار دولت روحانی، این انتقاد از سوی منتقدان دولت همواره وجود داشته که دولت تمام توجه خود را به توافق هسته‌ای معطوف کرده و چندان بر توسعه سیاسی تاکید نکرده است. ارزیابی شما در این‌باره چیست؟
بحث تحریم و تهدید مجموعا حدود ٢٠ تا ٢٥ درصد بر کشور تاثیر گذاشته اما جنبه روانی آن تاثیر بیشتری داشته است. به هر حال این تاثیرات چشم پرکن و گلوگیر بوده است. بر همین اساس می‌بایست این مساله را در درجه اول حل می‌کردند. از سوی دیگر، مذاکرات هسته‌ای از دوره‌های قبل شروع شده بود اما دولت جدید توانست این مساله را به سرانجام برساند. همچنین نمی‌توان گفت که در کشور جنجال سیاسی وجود دارد بلکه جناح‌هایی هستند که هر از گاهی در برخی مسائل مخالفت می‌کنند.
لطف در این است که این جناح‌ها فعالیت کنند و مخالفت انجام گیرد. از طرف دیگر، باید نمایندگان مجلس حتی درباره عملکرد دولت به‌خصوص توافق هسته‌ای نظر دهند و حتی مخالفت کنند. این مساله را می‌توان به‌عنوان رقابت سیاسی نه جنجال در نظر گرفت. در برخی مواقع ممکن است که رقابت شکل تنازعی بگیرد و ما منافع ملی را فدای بازی‌های جناحی و باندی کنیم، این اتفاق خطرناکی است اما در شرایط کنونی تمام نیروها و گروه‌های دلسوز نظام جمهوری اسلامی ایران بر این باور نیستند که نباید درباره برنامه هسته‌ای ایران مذاکره کرد. البته درباره مساله هسته‌ای باید این واقعیت را بپذیریم که غرب تصور می‌کرد که تحریم‌های اعمالی ایران را فلج می‌کند اما فلج نکرد تنها تاثیرگذار و محدودکننده بود.
همه باید درباره توافق نظر بدهند، حتی مجلس و حتی اگر نیازی نباشد که توافق را تصویب کند زیرا نظرات آنها تقویت‌کننده موضع ایران در عرصه بین‌المللی است. اکنون این مشارکت نمایندگان در مجلس و جناح‌های سیاسی با یکدیگر و با دولت نشان از رشد بالای فکری و سیاسی دارد.
آیا می‌توان تعامل میان دستگاه‌ها با یکدیگر، به‌طور مثال تعامل مجلس و دولت با یکدیگر و با ارگان‌های مختلف را نشان از توسعه سیاسی دانست؟
به‌طور حتم این نشانه توسعه سیاسی در ایران است. مهم این نیست که میان علما اختلاف نباشد بلکه نکته مهم این است که این اختلافات توسط علما به چه شکل حل شود. اگر عقب‌افتادگی سیاسی و توسعه‌ای در این حوزه صورت نگرفته باشد، در این صورت ممکن است فضا را به تهدید تبدیل کنند و به تخریب یکدیگر بپردازند. توسعه سیاسی به معنای آن نیست که همه صداهای موجود موافق باشند زیرا در این‌صورت عقلانیتی در جامعه وجود ندارد.
بلکه توسعه سیاسی به معنای تعادل است و اکنون این توسعه به خوبی مشاهده می‌شود؛ البته نقدهایی وجود دارد که چندان هم تاثیرگذار نیست. مهم این است که همه مسائل در چارچوب نظام جمهوری اسلامی ایران اتفاق می‌افتد و این خود نشان‌دهنده رشد سیاسی است.
آیا شما معتقد به تقدم یا تاخیر توسعه سیاسی و اقتصادی در یک کشور هستید یا معتقدید که این دو مقوله باید در کنار هم باشند؟
آنطور که در بدن انسان هم باید جسم رشد پیدا کند و هم ذهن و روح، این رشد و نمو باید توامان و در یک راستا انجام گیرد؛ بنابراین همواره در فرمایشات مقام معظم رهبری از واژه پیشرفت و عدالت در کنار یکدیگر استفاده می‌شود.
البته طیف‌های مختلفی در سطح جامعه و در میان نخبگان سیاسی و صاحب‌نظران در این‌باره وجود دارد. برخی معتقدند که ابتدا کشور را توسعه دهیم و بعد عدالت را اجرا کنیم و برخی دیگر بر این باورند که باید مانند نظام سوسیالیستی ابتدا عدالت برقرار شود و پس از آن توسعه ایجاد شود.
اما نگاه ما یک نگاه توحیدی است. توسعه اقتصادی همانند لزوم رشد جسم انسان است که این مغایرتی با رشد ذهن که در اینجا همان توسعه سیاسی است، ندارد. حتی این دو مقوله روی یکدیگر می‌توانند تاثیرگذار باشند، یعنی هر چه توسعه اقتصادی افزایش یابد، به همان اندازه زمینه مشارکت سیاسی مردم در کشور افزایش می‌یابد و رشد سیاسی انجام می‌گیرد. در واقع مشارکت مردم محروم و فقیر چندان تاثیری ندارد زیرا ممکن است با هزینه بسیار کمی رای آنها خریداری شود. بنابراین در ادبیات خود من این توسعه توامان سیاسی، اقتصادی و فرهنگی را متعالی می‌دانم.
البته شرایط حاکم بر کشور بسیار مهم و تاثیرگذار بر این تاخر و تقدم می‌تواند باشد؛ به‌طور مثال در دوران جنگ، دیگر توسعه سیاسی و نظامی مدنظر بوده و توسعه اقتصادی و عمرانی در اولویت دوم قرار می‌گیرد. بر همین اساس ممکن است اولویت‌بندی انجام گیرد اما اصالتی در آن وجود ندارد.
اکنون شرایط کنونی به‌گونه‌ای است که باید توسعه اقتصادی به سبب اعمال چندین ساله تحریم‌ها از سوی غرب به‌خصوص در حوزه اقتصادی، برجسته‌تر شود تا رکود و تورم به‌طور کلی از کشور ریشه‌کن شود زیرا رکود، بحران‌آفرین است. پس از آن دیگر توسعه سیاسی و تعالی فرهنگی امکان‌پذیر خواهد بود. در واقع نمی‌توان در شرایط بحران، انتظار توسعه سیاسی داشت. در نهایت، هدف عالی از توسعه سیاسی و اقتصادی، توسعه فرهنگی و اخلاقی است.
دیدگاه تان را بنویسید