پسر، جانشین پدر

هفته گذشته بالاخره تکلیف ریاست بر دانشگاه امام‌صادق(ع) مشخص شد و آیت‌الله صادق آملی‌لاریجانی از انتخاب حجت‌الاسلام سعید مهدوی‌کنی به‌عنوان رئیس جدید دانشگاه امام صادق(ع) خبر داد.
حجت‌الاسلام سعید مهدوی‌کنی با تصمیم اعضای هیأت امنای دانشگاه امام صادق(ع) به‌عنوان رئیس جدید این دانشگاه انتخاب شد.
دانشگاه امام صادق(ع) که در واقع پیش از انقلاب شعبه مطالعات مدیریت دانشگاه‌ هاروارد آمریکا در تهران بود‌، نخستین دانشگاهی است که پس از انقلاب اسلامی ایران در سال ۵۷ و در دوران انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۶۱ فعالیت خود را آغاز کرد. سیستم آموزشی و برنامه‌ درسی این دانشگاه ترکیبی از علوم جدید و علوم حوزوی است.
پیش‌تر از آیت‌الله باقری‌کنی برادر بزرگتر آیت‌الله مهدوی‌کنی و قائم‌مقام این دانشگاه و همچنین دکتر سعید مهدوی‌کنی (فرزند آیت‌الله مهدوی‌کنی) به‌عنوان گزینه‌های احتمالی جانشینی آیت‌الله مهدوی‌کنی نامبرده می‌شد.
آذر سال 93 سیدمصطفی میرلوحی، مسئول دفتر مرحوم آیت‌الله محمدرضا مهدوی‌کنی گفته بود: «ریاست آیت‌الله محمدباقر باقری‌کنی بر دانشگاه امام صادق(ع) قطعی شده است. محمدباقر باقری کنی در دور اول و دوم مجلس خبرگان رهبری نماینده مردم تهران بود و هم‌‌اینک نیز عضو مجلس خبرگان رهبری است. وی از ابتدای تأسیس دانشگاه امام صادق(ع) تا‌کنون به‌عنوان عضو هیأت علمی ‌و قائم‌مقام دانشگاه مشغول به فعالیت بود.»
اما رئیس جدید این دانشگاه کیست؟ حجت‌الاسلام دکتر سعید مهدوی‌کنی فرزند مرحوم آیت‌الله محمدرضا مهدوی‌کنی متولد ۱۳۴۵ و دارای دکترا در رشته فرهنگ و ارتباطات از همین دانشگاه است. وی پیش از قائم‌مقام، سرپرست دانشگاه بود و احکام جدید روسای دانشکده‌ها را صادر کرده بود. پایان نامه کارشناسی ارشدش با عنوان مفهوم غنا از دیدگاه فقهای شیعه است و رساله دکترای او نیز عنوان دین و سبک زندگی: مطالعه موردی شرکت‌کنندگان در جلسات مذهبی را دارد. او سابقه تدریس در این دروس را نیز دارد: اخلاق - دروس معارف اسلامی دانشگاه‌ها- اصول عقاید (کلام) - اندیشه‌ها و آثار شهید مطهری - تفسیر قرآن - جامعه در قرآن - منطق - جامعه‌شناسی- نظریه‌های جامعه‌‌شناسی- نظریه‌های فرهنگ - اندیشه‌های اجتماعی متفکران مسلمان - جامعه‌شناسی دین - فرهنگ و جامعه- فرهنگ و ارتباطات در اسلام
او دو کتاب نیز با این عناوین نوشته است: دین و سبک زندگی چاپ اول ۱۳۸۶ و چاپ دوم ۱۳۸۷و چاپ سوم ۱۳۹۰- تعامل ارتباطات و دین: جمعی از نویسندگان (۱۳۸۸).

هیات امنای جدید
اعضای هیات امنای جدید که در سال 1394 تعیین شده‌اند عبارتند از: محمدباقر باقری کنی، صادق آملی لاریجانی، سید‌احمد علم‌الهدی، محمدسعید مهدوی‌کنی، علیرضا امینی، احمد واعظی، سیدعباس موسویان، سیدمصطفی میرلوحی، سیدعلا میرمحمدصادقی، علی‌رضائیان و محمد هادی همایون. رهبر معظم انقلاب در حکم اعضای جدید نوشته بودند: «در اولین فرصت با بهره‌گیری از میراث و تجربیات گذشته و با رعایت راهبردهای ابلاغی که به پیوست خواهد آمد، به تنظیم و تصویب اساسنامه جدیدی مبادرت ورزند تا بر آن اساس و با تلاش‌های جدی خود نصاب این تشکیلات علمی ‌را به‌عنوان یکی از مهمترین کانون‌های اعتلای معارف اسلامی و تحول علوم انسانی در کشور ارتقاء بخشند. حضور جناب آقای آملی‌لاریجانی در صدر این هیات امنا فرصتی برای دستیابی هر‌چه زودتر به اهداف مذکور خواهد بود ان‌شاءالله. توفیقات آقایان محترم را از خداوند متعال مسالت می‌نمایم.»

داستان یک دانشگاه
دانشگاه امام‌صادق(ع) دانشگاهی است که با ایده کلی «وحدت حوزه و دانشگاه» تاسیس شده و برنامه‌ریزان دوره‌های تحصیلی آن، تلاش کرده‌اند که در کنار دروس دانشگاهی، بخشی از دروس حوزوی را هم در آن بگنجانند؛ زبان عربی، بسیاری از دروس فقهی، عقاید اسلامی - کل آثار شهید مرتضی مطهری در ٢٠ واحد - و البته چند واحد درس زبان انگلیسی واحدهای اضافه‌ای هستند که این دانشجویان باید پشت سر بگذارند. در این دانشگاه مدارک کارشناسی‌ارشد پیوسته ارائه می‌شود.یکی از نقاط متمایز دانشگاه امام‌صادق(ع) نسبت به دیگر دانشگاه‌ها، استفاده از شیوه «مباحثه» برای تعدادی از واحدهاست. مباحثه از روش‌های تدریس در حوزه‌های علمیه است و دانشجویان در واحدهای عقاید اسلامی با آن آشنا می‌شوند. انجام مباحثه، اجباری و جزو تکالیف درسی است.

صافی‌هایی بیش از کنکور
در سال‌های دور، اغلب دانشجویان دانشگاه امام‌صادق(ع) خوابگاهی بودند. خوابگاه در داخل محوطه دانشگاه بود و هنوز هم هست و دانشجویانی که سرشان به درس مشغول است، حتی می‌توانند روزها از دانشگاه خارج نشوند. به گفته تعدادی از دانشجویان دانشگاه امام‌صادق(ع)، تا اوایل دهه ٨٠، دانشجویان خوابگاهی این دانشگاه بسیار بیشتر از دانشجویان تهرانی بودند اما از همان سال‌ها، تعداد دانشجویانی که در خوابگاه نمی‌ماندند، بیشتر شد. دانشجویان قدیمی ‌دانشگاه می‌گویند که تا سال‌های میانی دهه ٧٠، حتی خروج از دانشگاه ممنوع بوده اما در سال‌های ابتدایی دهه ٨٠، چند سالی از برداشتن این ممنوعیت می‌گذشته و فضای دانشگاه بازتر شده بوده است. بررسی فارغ‌التحصیلان دانشگاه امام‌صادق(ع) نشان می‌دهد که طی ٣١ سال فعالیت این دانشگاه، دانشجویانی با گرایش کاملا مخالف این دانشگاه نیز در آن درس می‌خوانده‌اند؛ عبدالله رمضان‌زاده، استاندار کردستان در دهه ٦٠ و سخنگوی دولت اصلاحات، یکی از دانشجویان دوره اول دانشگاه امام‌صادق(ع) است. او در مهرماه سال ٨٧، برای مجله چلچراغ نوشت: «حداقل در چهار، پنج دوره اول (به‌خصوص سه دوره اول) دانشگاه امام‌صادق(ع)، فضای تضارب آرا و اندیشه در این دانشگاه فضای غالب بود[...] باید وجه برتری دانشگاه امام‌صادق(ع) را به‌نسبت سایر دانشگاه‌ها، نظم و انضباط ویژه این دانشگاه بدانم. بسیاری از سختگیری‌هایی که در دانشگاه امام‌صادق(ع) اعمال می‌شود، در دانشگاه‌های دیگر نیست که اگر بود، دانشگاه‌های ما هم وضع بهتری پیدا می‌کردند؛ برنامه‌ریزی درسی بسیار منسجم و دقیق، استادان خوب، نظم در برگزاری کلاس‌های درس و سختگیری در حضور و غیاب و نظم در برگزاری امتحانات. دانشجویان و فارغ‌التحصیلان دانشگاه امام‌صادق‌‌(ع) خوب می‌دانند که در برنامه‌های درسی و علمی ‌این دانشگاه، به هیچ‌وجه جایی برای مسامحه وجود ندارد.»
دانشگاه امام‌صادق(ع) اولین دانشجویان خود را پس از انقلاب فرهنگی در سال ٦١ پذیرفت. این دانشگاه تا سال ٧٢، با کنکور ویژه خود دانشجو می‌گرفت اما از آن سال، امتحان ورودی‌اش همان کنکور سراسری شد و البته مصاحبه‌های پس از کنکور. از همان ابتدای کار، هدف اصلی دانشگاه، تربیت مدیر برای آینده جمهوری‌اسلامی بود. این ایده به‌همراه ایده وحدت حوزه و دانشگاه، ثمره تفکر در سال‌های زندان پیش از انقلاب بود. پدر معنوی دانشگاه امام‌صادق(ع)، مرحوم آیت‌الله محمدرضا مهدوی‌کنی بود. آیت‌الله مهدوی‌کنی در سال‌های زندان پیش از انقلاب، با روحانیون مبارزی چون آیت‌الله منتظری و آیت‌الله مشکینی، ایده راه‌اندازی یک دانشگاه اسلامی را در سر داشتند که پس از انقلاب فرهنگی، توانستند آن را در قالب دانشگاه امام‌صادق(ع) عملی کنند. رئیس دانشگاه آیت‌الله مهدوی‌کنی بود و رئیس هیات امنا، آیت‌الله منتظری که به نوشته سایت رسمی دانشگاه، پس از برکناری از قائم‌مقامی‌رهبری، از این منصب هم کنار نهاده شد.

پشتیبان‌های مالی
در ابتدای انقلاب، بازاریان برای افتتاح یک دانشگاه اسلامی تلاش بسیاری کردند. علاءالدین میرمحمد صادقی، از فعالان بازار و مدیران اتاق بازرگانی ایران پس از انقلاب، در کتاب خاطرات خود، «پنجره‌ای به گذشته»، می‌گوید که تعدادی از بازاریان با همکاری برخی از علمای قم «جامعه‌الصادق» و سپس دانشگاه امام‌صادق(ع) را تاسیس کردند و تلاش‌ها برای کمک مالی به این دانشگاه شروع شد. به گفته میرمحمد صادقی، اولین جلسه برای کمک به دانشگاه امام‌صادق(ع) در اتاق بازرگانی ایران تشکیل شد. او گفته است: «آقایان سعید امانی، علی حاج‌طرخانی، یوسف زمردیان، رضا اصفهانی‌ها، عزیزالله علاءالدینی، حسن تهرانی، خلیل طباطبایی، حاج‌حسین کاشانی‌فرید، علینقی‌خاموشی، محمود لولاچیان، احمد کاشانی، برادران خانیان و من، به‌عنوان گروه اقتصادی موسسه جامعه‌الصادق انتخاب شدیم.» به گفته میرمحمد صادقی، این گروه با پیشنهاد علینقی‌خاموشی تلاش می‌کند که یک کارخانه نساجی برای تامین مالی دانشگاه امام‌صادق(ع) تاسیس کند: «هدف تاسیس این کارخانه، انجام فعالیت اقتصادی در بخش تولید برای تامین هزینه‌های دانشگاه امام‌صادق(ع) بود و همچنان هم در همین راه گام برمی‌دارد.» به این ترتیب، «شرکت کارخانجات ریسندگی، بافندگی و پوشاک جامعه» در سال ٦٤ تاسیس شد که به گزارش سایت رسمی این شرکت، «ظرفیت تولید واحد پارچه‌ آن، ١٢هزارمتر در هر روز و ظرفیت تولید واحد پوشاکش روزی ٧٠٠ ثوب کت و هزارو٤٠٠ ثوب شلوار است و هزاروصدنفر در آن مشغول به‌کارند.»
علاءالدین میرمحمد صادقی که اکنون هم عضو هیات‌رئیسه اتاق بازرگانی ایران است، در خاطرات خود می‌گوید: «آقای خانیان از چهره‌های بسیار نیکوکار بازار بودند. ایشان حتی زمینی در حوالی میدان‌ولیعصر(ع) تهران داشتند که با آقایان مهدیان و محمدعلی نوید در آن شریک بودند. این زمین را دوستان به‌صورت رایگان به دانشگاه امام‌صادق(ع) واگذار کردند که در حال حاضر، یک مجتمع تجاری عظیم در آن راه‌اندازی شده است.» مجتمع اداری- تجاری «نور تهران» در تقاطع خیابان‌های ولیعصر(ع) و آیت‌الله طالقانی قرار گرفته است.
موسسان دانشگاه امام‌صادق(ع) در ابتدای کار تلاش کردند که با ایجاد بنگاه‌های اقتصادی، نه‌تنها از دانشجویان شهریه نگیرند که حتی به دانشجویان شهریه نیز بپردازدند؛ این پرداخت شهریه، مانند حوزه‌های علمیه تا حدی نیز به‌صورت ودیعه به دانشجویان عملی شد. به‌علاوه، دانشگاه هنگام ثبت‌نام از دانشجویان یک تعهد محضری می‌گیرد که پس از فراغت از تحصیل باید به کشور خدمت کنند و در معدود مواردی، این تعهد منجر به بازپس گرفتن هزینه تحصیل می‌شود. یکی از دانشجویان فارغ‌التحصیل این دانشگاه می‌گوید: «من در مقطع بالاتر قبول شده بودم و برای گرفتن مدرک تحصیلی به دانشگاه رفتم اما گفتند که باید برای هر ‌ترم تحصیلی ٣٠٠هزارتومان بپردازم؛ یعنی ١٤ تا ٣٠٠هزارتومان.»

خروجی‌هایی در رده میانی مدیریت
در این سه دهه، بسیاری از دانشجویان امام‌صادق(ع) به وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی راه یافته‌اند و بدنه «محکمی» از کارشناسان دولتی را تشکیل داده‌اند. وزارت‌خارجه مقصد بسیاری از فارغ‌التحصیلان دانشگاه امام‌صادق(ع) در سال‌های پیش از دوم‌خرداد بوده است. سعید جلیلی، می‌تواند مشهورترین نمونه آن باشد؛ او پس از فارغ‌التحصیلی در سال ٦٨ به وزارت امور‌خارجه رفت و پس از دو‌ سال، ریاست اداره بازرسی وزارت‌خارجه را بر‌عهده گرفت و در دولت اصلاحات معاون اداره آمریکای وزارت‌خارجه و در دولت احمدی‌نژاد هم معاون اروپا و آمریکای این وزارتخانه شد. معاون جلیلی در شورایعالی امنیت ملی، علی باقری‌کنی بود که او نیز فارغ‌التحصیل دانشگاه امام‌صادق(ع) و برادرزاده آیت‌الله مهدوی‌کنی است. وحید، برادر جلیلی، هم در دانشگاه امام‌صادق(ع) درس خوانده و سردبیری روزنامه ابرار و ماهنامه سوره را در کارنامه خود دارد. غضنفر رکن‌آبادی، رئیس اداره خاورمیانه وزارت‌خارجه و سفیر ایران در لبنان نیز دانش‌آموخته دانشگاه امام‌صادق(ع) بوده است. صمدعلی لکی‌زاده، معاون اداره خلع سلاح شیمیایی وزارت‌خارجه و بعدتر، سفیر ایران در لهستان هم در امام‌صادق(ع) درس خوانده است. تعدادی از رایزن‌های فرهنگی ایران نیز فارغ‌التحصیل امام‌صادق(ع) بوده‌اند. در سال‌های پس از دوم خرداد، دولت کمتر از گذشته از دانش‌آموختگان امام‌صادق(ع) استفاده می‌کرد و صداوسیما بسیاری از فارغ‌التحصیلان این دانشگاه را استخدام کرد و هنوز هم می‌توان بسیاری از «امام‌صادقی‌ها» را در این سازمان دید.
گذشته از این افراد، نام‌های آشنایی چون محسن اسماعیلی، عضو حقوقدان شورای نگهبان، کاظم جلالی، رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس، مصطفی کواکبیان، نماینده سابق مجلس، حسام‌الدین آشنا، استاد ارتباطات و مشاور رسانه‌ای حسن روحانی در انتخابات ریاست‌جمهوری، فریدالدین حدادعادل، روح‌الله احمدزاده‌کرمانی، جوان‌ترین استاندار دولت احمدی‌نژاد و مازیار بیژنی، کاریکاتوریست روزنامه کیهان از دانش‌آموختگان دانشگاه امام‌صادق(ع) هستند. آیت‌الله احمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد، روزگاری معاون آموزشی این دانشگاه بوده و غلامرضا مصباحی‌مقدم، رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس، معاون پژوهشی آن.