گفت وگوی مثلث با حشمت الله فلاحت پیشه
مدیریت رهبری ضامن اجرای صحیح برجام
با توجه به بیانیه مشترک محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان و خانم موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و دستور باراک اوباما رئیس‌جمهور آمریکا درباره برداشته‌شدن تحریم‌های ضدایرانی بفرمایید ما در چه مرحله‌ای از اجرای برجام هستیم و این مرحله چه پیامدهای مثبت اقتصادی، روانی و سیاسی برای ایران خواهد داشت؟
به نظر من این مقطع برجام مقطعی بیانیه‌ای-عملی است. بیانیه‌ای برای غرب، عملی- قطعنامه‌ای برای ایران. جمهوری اسلامی در برنامه جامع اقدام مشترک پذیرفت که گام اول را در حوزه عملی بردارد و تا 24 آذر سال 94 یعنی تا دو ماه دیگر هم تغییرات را در مراکز هسته‌ای خود اعمال کند.
بعد از آن بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به ایران می‌آیند و گزارش تهیه می‌کنند تا مشخص شود ایران به تعهدات خود عمل کرده است. از آن طرف 1+5 مشخصا آمریکایی‌ها و شورای امنیت ملی سازمان ملل متحد هم‌اکنون در بیانیه‌ای تحریم‌ها را پایان‌یافته اعلام می‌کنند ولی اجرای آن به 24 آذرماه و گزارش آژانس موکول می‌شود. در واقع 24 آذرماه این اعلامی‌که 1+5 انجام داد تبدیل به عمل می‌شود و ما شاهد کاهش تحریم‌ها یا برداشته‌شدن تحریم‌های مربوط به موضوع هسته‌ای ایران خواهیم بود.
پس در مقطع کنونی به لحاظ اقتصادی اتفاقی نمی‌افتد؟
فقط یک فضای دیپلماسی عمومی ممکن است شکل بگیرد که فکر می‌کنم بعد از آنکه چالشی در داخل ایران بر سر برجام شکل گرفت و موضع‌گیری‌های تند سیاسی در طرف آمریکا رخ داد، آن طور که انتظار می‌رفت فضای دیپلماسی عمومی تقویت نشد. آمریکایی‌ها سعی کردند شرایط جنگ سرد با ایران را حفظ کنند ولی برجام را امر طبیعی در شرایط جنگ سرد نشان دهند. در واقع تلاش‌شان این بود که ایران نفعی از دیپلماسی عمومی نبرد، در داخل هم مردم زیاد واکنش مثبتی به این دیپلماسی عمومی نشان ندادند. در کل فضای روانی که ممکن بود از این مثبت‌تر باشد، به‌شدت بی‌تفاوت بود و به نوعی بدبینانه به دریچه‌های امیدی که شکل گرفته است نگاه کرد.
یعنی شما می‌گویید به لحاظ روانی در داخل کشور آن بازخوردی که باید شکل نگرفت؟
بله، شکل نگرفت.
چرا؟
اول آنکه در موضوع برجام فضای سیاسی کشور تبدیل به یک چالش شد. طیفی از آن به‌عنوان شکست و خیانت نام بردند. در مقابل هم عده‌ای آن را دستاورد بزرگ دیپلماسی خواندند. نتیجه‌ای که سرمایه‌گذاران و مردم از این چالش گرفتند این بود که فعلا اطمینانی برای ریسک و خطر اقتصادی نداشته باشند، در خارج هم طرف‌های غربی به‌ویژه آمریکایی‌ها تلاش کردند فضای جنگ سرد را حفظ کنند. یعنی سعی داشتند مزایای لغو تحریم‌ها در ایران منجر به جهش اقتصادی نشود. چون اکونومیست پیش‌بینی کرده بود که با اجرای برجام، ایران یکی از بزرگترین جهش‌های اقتصادی تاریخ جهان سوم را تجربه خواهد کرد. بنابراین آمریکایی‌ها و برخی کشورهای غربی سعی می‌کنند این جهش شکل نگیرد.
به‌لحاظ جو سیاسی چه اتفاقی می‌افتد؟ اتفاقاتی که زمان بررسی طرح اقدام متناسب و متقابل دولت در اجرای برجام در مجلس شورای اسلامی رخ داد، حکایت از چه معادلاتی در انتخابات دارد؟ 24 آذر نزدیک به ثبت‌نام نامزدهای انتخابات است، فکر می‌کنید در این پروسه دو ماهه چه اتفاقی در آرایش سیاسی - انتخاباتی رخ دهد؟
معتقدم بههرحال نوع نتیجه‌ای که در آن زمان شکل می‌گیرد موضوع هسته‌ای را تبدیل به یک بحث انتخاباتی در ایران خواهد کرد و این طبیعی است. اگر کاهش تحریم‌ها را ببینیم آن موقع اصولگرایان میانه‌رو و تیم دولت یا جریان نزدیک به دولت از موقعیت برتر برخوردار می‌شوند ولی اگر کارشکنی آمریکایی‌ها را ببینیم موقعیت طرف مقابل در ایران بهتر می‌شود چون پیش‌بینی‌های آنها درست از آب در‌آمده است. هم‌اکنون مخالفان دولت در فضای نظرسنجی وضع مساعدی ندارند بنابراین اگر پیش‌بینی‌شان درست از آب در‌آید، سعی می‌کنند آن را به‌عنوان یک راهبرد انتخاباتی دنبال کنند، هرچند انتخاباتی‌شدن برجام را در کل به صلاح کشور نمی‌بینم ولی واقعیتی که شکل می‌گیرد همین است. 24 آذر چهار روز قبل از ثبت‌نام کاندیداها در انتخابات است و همان زمانی است که در اوج پیشا‌انتخاباتی به سر می‌بریم یعنی زمانی که فعالیت‌های انتخاباتی به شکل غیررسمی آغاز شده و من فکر می‌کنم در چنین شرایطی موضوع برجام در دستورکار انتخابات قرار می‌گیرد هرچند که گفتم شخصا با این اتفاق مخالفم.
معادلات درون‌اردوگاهی اصولگرایان به چه شکل می‌شود؟ هم‌اکنون اختلافات زیادی را در میان آنها شاهد هستیم، به‌طوری که خیلی هجمه‌ها به آقای لاریجانی وارد می‌شود. از طرفی آقای لاریجانی و حامیان او دفاعیات بدون محافظه‌کاری را از رویکرد خود در قبال طرح اقدام متناسب و متقابل دولت در اجرای برجام بیان می‌کنند. به نظر شما نتیجه این تقابل‌ها در حوزه اصولگرایی چه می‌شود؟
معتقدم این رفتار مقداری ناشی از پیش‌بینی اصولگرایان مبنی بر این است که موضوع هسته‌ای به یک موضوع انتخاباتی تبدیل می‌شود. برخی افراد هم که چهره رسانه‌ای دارند این موضوع را دامن می‌زنند و به صورت تحریک‌آمیز از برخی نام می‌برند که فلان تصمیم آنها در قبال برجام موجب می‌شود که در انتخابات نتیجه بگیرند یا نگیرند ولی معتقدم برجام در مجلس شرایطی گرفته که افراد نمی‌توانستند موضع ممتنع داشته باشند یا باید موافق می‌شدند یا مخالف. این اتفاق یکی از جمله ریسک‌هایی است که سیاستمداران با آن مواجه می‌شوند، در کل آن دسته از سیاستمدارانی که سعی کردند طبق منافع ملی با آرامی رویکرد خودشان را پیش ببرند آنها موضع به صلاحی داشتند، ضمن آنکه معتقدم در ایران کسی برجام را به‌خاطر یک شخص مورد حمایت قرار نداده است. یعنی در 24آذر ماه اگر مشخص شود طرف غربی بار دیگر سیاست کهنه عدم عمل به تعهدش را دنبال می‌کند آن زمان خیلی از مواضع طبیعتا در داخل به هم نزدیک می‌شود. حتی بخش عمده اصولگرایانی که به اجرای برجام نظر مساعد داشتند مواضع‌شان نزدیک به مواضع مخالفان رادیکال برجام می‌شود.
اما الان در فضای اصولگرایی آن تغییر آرایش اتفاق افتاده است. پایداری می‌گویند «معیار جدیدی در آرایش و ائتلاف اصولگرایان وارد شده است، اگر در انتخابات مجلس نهم بحث فتنه مطرح بود و عیارسنجی اصولگرایی براساس آن انجام می‌شد الان برجام چنین معیاری خواهد بود» آیا چنین دو‌قطبی در جریان اصولگرا اتفاق می‌افتد؟
احتمالش را ضعیف می‌دانم. چون به هرحال فتنه متفاوت از برجام است. کل نظام جمهوری اسلامی ایران موضع اجماعی علیه فتنه داشت، ولی اینجا چنین اجماعی علیه برجام وجود ندارد. شورای نگهبان طرح اقدام متناسب و متقابل دولت در اجرای برجام را تایید کرد. اجرای برجام در شورای عالی امنیت ملی به تصویب رسید، موضع مقام معظم رهبری و مسئولان ارشد نظام درباره تیم مذاکره‌کننده کاملا متفاوت از موضعی است که برخی افراد در مجلس مطرح و اتهاماتی را به این تیم وارد کردند. بنابراین این موضوع دلیلی برای شکاف نیست و برجام باید مسیر طبیعی خودش را طی کند. به نظر من مخالفان هرچه بیشتر موضع‌گیری‌شان را در قبال برجام یادآوری کنند جایگاه خودشان را در فضای اجتماعی زمان انتخابات از دست خواهند داد.
شما انتخابات مجلس شورای اسلامی را چند‌قطبی می‌بینید؛ باتوجه به آنکه می‌گویید برجام به یک معیار قطب‌ساز در رقابت سیاسی پیش رو تبدیل می‌شود؟
برجام معیار ایجاد قطب نمی‌شود بلکه یکی از بحث‌های تبلیغاتی انتخابات می‌شود اما تنها عامل تاثیرگذار نیست. معتقدم این چند قطب در انتخابات آینده خواهند بود؛ «قطب اصولگرایان سنتی»، «جریان دولت که دنبال یارگیری از جریان چپ و راست است»، «تیم آقای احمدی‌نژاد که امکان یارگیری از میان رادیکال‌های اصولگرا را دارد». طیف دیگری هم خواهند بود که نمی‌توان به‌عنوان قطب از آنها یاد کرد. این طیف جریان اصلاح‌طلب تندرو آرمان‌گراست. معتقدم اصلاح‌طلبان در انتخابات مجلس به دو بخش تقسیم می‌شوند؛ یک بخش اصلاح‌طلبان عملگرا خواهند بود که سعی می‌کنند با جریان دولت لیست واحد دهند و بخش دیگر طیف تندرو و آرمانی جریان اصلاحات است که می‌گوید دادن لیست واحد با دولت یعنی فروپاشی کیان اصلاح‌طلبی در آینده، بنابراین سعی می‌کند به‌طور مستقل در انتخابات حضور یابد حتی اگر حضور آنها توأم با ردصلاحیت شود. در مقابل طیف عملگرای جبهه اصلاحات می‌خواهد از ابزار نفوذ آقای روحانی برای حضور در مجلس استفاده کند، هر چند در اقلیت امکان حضور را داشته باشد.
نتیجه انتخابات مجلس چطور می‌شود؛ کدام‌یک از قطب‌هایی که نام بردید دست برتر را پیدا می‌کنند؟
معتقدم اگر دولت بتواند با جریان اصولگرای میانه‌رو لیست واحدی بدهد یا لیستش بیشتر متشکل از اصولگرایان میانه‌رو باشد یک اکتور قوی خواهد داشت، ولی دولت در انتخابات آینده بیشتر سعی می‌کند از بدنه چپ نیز استفاده کند و خواهد کوشید تا جریان اصلاح‌طلبی را هم خیلی از دست ندهد. در مجلس آینده اگر انتخابات چهار‌قطبی باشد براساس سهم قطب‌ها از کرسی‌های مجلس می‌توان به ترتیب به اصولگرایان میانه‌رو، طیف نزدیک به دولت و رادیکال‌ها اشاره کرد.
این همراهی آقای لاریجانی با دولت در بررسی برجام به‌نوعی در انتخابات هم ادامه پیدا می‌کند یا خیر؟
معتقدم این همراهی آقای لاریجانی بیشتر همراهی در قالب تصمیم شورای عالی امنیت ملی و در قالب منافع ملی بود و به معنای همراهی انتخاباتی نیست، هرچند معتقدم کماکان یک فرضیه جدی برای شکل‌گیری این همسویی با جریان دولت وجود دارد ولی این همسویی حتما هزینه‌هایی را برای دولت خواهد داشت. بخشی از نیروهای چپ حاضر نیستند ائتلاف با نیروهای جریان اصولگرا را بپذیرند.
باتوجه به اجرای برجام ما شاهد تغییراتی در دولت خواهیم بود یا خیر؟
معتقدم دولت تا قبل از اجرای برجام کل ارزیابی‌اش را بر تیم سیاست خارجی متمرکز کرده بود و تیم سیاست خارجی از نظر دولت نمره خوبی گرفت. ارزیابی بعدی از 24 آذر روی تیم اقتصادی دولت شکل می‌گیرد که بتواند از برجام استفاده کند، به‌گونه‌ای که مزایای پایان تحریم به سوی توسعه برود نه توقف. در واقع از 24 آذر به بعد دیگر وزرای دولت همچون بازیکنان ذخیره‌ای خواهند بود که در اواسط عمر دولت باید به میدان بیایند و محک بخورند اما مجال زیادی برای محک خوردن ندارند چون قبل از انتخابات ریاست‌جمهوری باید نتایج لازم در عملکرد آنها برای جامعه به‌طور ملموس شکل بگیرد وگرنه به سرعت تعویض خواهند شد.
مدیریت رهبر معظم انقلاب در مذاکرات مربوط به پرونده هسته‌ای از آغاز دولت آقای روحانی اعم از خطوط قرمزی که ترسیم کردند و هشدارهایی که به طرف مقابل مخصوصا آمریکا منتقدان برجام و دولت دادند چگونه بود؟
بههرحال همه تحلیلگران و سیاستمداران آمریکا تاکید کردند نوع مدیریتی که مقام معظم رهبری در موضوع مذاکرات هسته‌ای داشتند باعث شد پرونده ایران که ذیل فصل هفتم منشور سازمان ملل تعریف شده بود سرنوشتی متفاوت از آنچه سایر کشورها تجربه کردند، داشته باشد. ایشان به‌گونه‌ای مدیریت کردند که شاخص‌های کلان نظام با خطوط قرمز و اصلی نظام حفظ شود ولی در عین حال دست دیپلمات‌ها در حوزه مانور دیپلماسی بسته نباشد. چنین مدیریتی به نظر من کاملا قوی و تاثیرگذار بر سیاست خارجی است که ما در کمتر کشوری در دنیا چنین نوعی را می‌بینیم، حتی در آمریکا هم موضوع مدیریت نشد بلکه تبدیل به چالش جدی شد ولی چالش‌های سخت‌تر از آن را ما در ایران دیدیم اما کاملا فضا مدیریت شد، افراد موضع‌گیری‌های خودشان را مطرح کردند، حتی فریادهای ناهنجار هم شنیده شد ولی در عمل در قالب منافع ملی کشور موضوع پیش رفت و ایران برای نخستین بار بعد از دوران جنگ سرد به قدرتی تبدیل شد که توانست قدرت‌های روز دنیا اعم از سازمان‌های بین‌المللی و کشورها را در مقابل خودش به صورت برابر ببیند و نتیجه‌ای که گرفت بسیار متفاوت از نتایجی است که دیگر کشورهایی که در شورای امنیت سازمان
ملل پرونده داشتند، گرفتند. معتقدم بدون نقش مقام معظم رهبری چنین امکانی فراهم نمی‌شد. ضمن آنکه به نظر من مدیریت قوی ایشان در سیاست خارجی یکی از بزرگترین ضمانت‌های اجرای آینده برجام است. طرف‌های غربی هم می‌دانند که اگر خطوط قرمز ایشان رعایت نشود آن موقع ایرانی‌ها برگ برنده‌ای را در اختیار دارند که می‌توانند دوباره شرایط را به نفع خودشان سامان دهند.
اگر آژانس که در دو ماه آینده قرار است گزارش بدهد دوباره گزارشی دو‌پهلو ارائه کند چه اتفاق می‌افتد؟
به نظر من سازوکار فنی لازم قبل از این با حضور آقای صالحی، شکل گرفته است. آقای علی‌اکبر صالحی رئیس سازمان انرژی اتمی کشورمان حضور پرکاری در مذاکرات داشت. معنی‌اش این است که نقشه راه مشخص است و در عمل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نمی‌تواند گزارشی دو‌پهلو دهد. برای اولین بار آژانس گزارشی ارائه می‌دهد که دو‌پهلو نیست چون گزارش‌های دو‌پهلوی قبلی ناشی از این بود که یک پای پرونده ایران در آژانس و پای دیگر آن در شورای امنیت سازمان ملل متحد قرار داشت و ایران فقط پای اول را به رسمیت می‌شناخت و پای دوم را تحمیلی می‌دانست، حالا برجام می‌آید پرونده را از دو مرجع قبلی می‌گیرد و وارد یک رژیم حقوقی مذاکراتی تازه می‌کند که از درون این رژیم حقوقی مذاکراتی اصلا گزارش دو‌پهلو در‌نمی‌آید. همه آن مواردی که ایران و 1+5 با هم اختلاف داشتند بعد از مذاکرات فنی سیاسی طرفین یک کاسه کردند و در قالب یک دستورکار نظارتی جدید آوردند که دیگر نمی‌شود گفت گزارش آژانس شاید دو‌پهلو باشد، چون دو‌طرف دیگر بر سر مرجع اختلاف‌نظر ندارند و عملا امکان شکل‌گیری گزارش دو‌پهلو به حداقل رسیده است.
رئیس‌جمهور آینده آمریکا به نظرتان چه برخوردی با برجام خواهد کرد؟
اعتقادم بر این است که بستگی دارد به اینکه برجام چگونه اجرایی می‌شود. به ویژه اینکه برجام چگونه می‌تواند اتحاد شکل گرفته علیه ایران را بشکند، شکستن اتحاد یعنی کند شدن اهرم‌های در اختیار رئیس‌جمهور آینده آمریکا. در ثانی تا انتخابات ریاست‌جمهوری آینده آمریکا شرایط منطقه‌ای به‌گونه‌ای شکل می‌گیرد که حتما موضوع هسته‌ای ایران به موضوعی دست‌چندم تبدیل می‌شود و مسائل دیگری برای آمریکایی‌هادر منطقه یا در حوزه جهانی به وجود می‌آید که قدرت آنها را به چالش خواهد کشید. به‌عنوان مثال در جایی مثل سوریه که کسی پیش‌بینی نمی‌کرد فعال مایشاء روسیه شود، الان روسیه برای اولین بار بعد از جنگ سرد در یک منطقه خارج از پیرامون کشورش وارد فاز نظامی شده است که بعد از جنگ سرد بی‌سابقه است. این نشان می‌دهد که اولویت‌ها برای آمریکایی‌ها خیلی متغیر شده و موضوع هسته‌ای ایران اگر خوب مسیر اجرا را طی کند از دستورکار دولت آینده آمریکا خارج می‌شود. ضمن آنکه به هر حال هر‌گونه بازگشت شرایط به قبل از اجرای برجام نیازمند همراهی کنگره است که برای اولین بار ایرانی‌ها لابی تازه‌ای را شکل دادند که این لابی به سود ایران شکل گرفته و مخالف سیاست‌های
سخت و سیاست‌های زیر میز دیپلماسی زدن و نادیده گرفتن موافقتنامه‌های گذشته است. این باعث می‌شود که رئیس‌جمهور آینده آمریکا به سختی بتواند شرایط را به قبل از اجرای برجام برگرداند.
دیدگاه تان را بنویسید