رهبری، دقیق، قاطع و انقلابی مذاکرات را مدیریت کردند

با‌توجه به بیانیه مشترک آقای ظریف، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران و خانم موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و دستور آقای اوباما هم‌اکنون اجرای برجام در چه مرحله‌ای قرار دارد؟
26 مهرماه روز آغاز اجرای برجام محسوب می‌شود. مطابق توافقنامه و همچنین قطعنامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل متحد، ایران باید تعهدات خودش را در زمینه بندهای 3-1 تا 3-15 برجام به اجرا بگذارد که البته اجرای بندهای 3-1 تا 3-11 برجام قطعی است، بعد از آنکه ایران در 2 ماه آینده به تعهدات خودش عمل و آژانس این 11 مورد تعهد را راستی‌آزمایی و تایید کرد و گزارش خودش را به شورای امنیت سازمان ملل متحد و همچنین شورای حکام آژانس انرژی اتمی‌ارسال داد، بعد از تایید شورای امنیت و شورای حکام تعهدات طرف مقابل برای لغو تحریم‌ها شروع می‌شود، در این زمان تحریم‌های ثانویه آمریکا متوقف می‌شود تحریم‌های برخاسته‌‌ از قطعنامه‌های شش‌گانه قبلی شورای امنیت لغو و تحریم‌های مالی پولی اتحادیه هم لغو می‌شود.
تعهدات ‌11 ‌بندی ایران شامل چه مواردی می‌شود؟
تعهدات جمهوری اسلامی ملموس و قابل سنجش است. یکی از ایراداتی که کمیسیون برجام به توافق داشت این بود که تعهدات ایران تعهدات ملموس و قابل اندازگیری و کاملا مشخص است اما تعهدات طرف مقابل با اما و اگرهای زیادی همراه است، تعهداتی که بر عهده جمهوری اسلامی ایران قرار دارد این است که اولا سانتیریفیوژهای فردو به هزار سانتریفیوژ کاهش یابد و سایر سانتریفیوژها جمع و زیرساخت‌های آنها هم تخریب شود که دیگر امکان نصب وجود نداشته باشد این سانتریفیوژهای جمع آوری شده باید در انبار B سایت نطنز که انباری قابل دسترس و کاملا نمایان است ذخیره‌سازی شود. از هزار سانتریفیوژ فردو هم 357 سانتریفیوژ می‌تواند بچرخد مابقی باید خاموش باشند 357 سانتریفیوژ هم که می‌چرخد گاز نباید به آنها تزریق شود این موارد کاملا قابل اندازه‌گیری است یعنی بازرسان آژانس می‌آیند شمارش و بررسی و تایید می‌کنند که ایران به تعهد خودش عمل کرده است همچنین در نطنز فقط باید پنج هزار و 60 سانتیریفیوژ از نوع IR1 فقط حفظ شود و مابقی سانتریفیوژها جمع‌آوری و انبار شود، آب سنگین اراک هم از ر‌اکتور خارج شود آن تغییراتی که توافق کردند صورت گیرد سوخت اورانیوم غنی‌شده مازاد بر مقداری که در برجام مجاز دانسته شده اکسید یا فروخته یا از کشور باید خارج شود بعد از آنکه این کارها انجام شد بازرسان آژانس می‌آیند کارکرد مراکز ما را بررسی، اندازه‌گیری و شمارش می‌کنند و گزارش می‌دهند که ایران به تعهداتش عمل کرده است در این مرحله اجرای تعهدات آنها شروع می‌شود.
تعهدات آنها چیست؟
همانطور که در قسمت اول بحثم گفتم تعهدات آنها لغو تحریم‌هاست که مطابق قطعنامه 2231 وقتی که ایران به تعهداتش عمل و آژانس تایید کرد و تاییدیه خود را به شورای حکام و شورای امنیت فرستاد به خودی خود کلی تحریم‌های شش قطعنامه قبلی لغو می‌شود همچنین تحریم‌های ثانویه ایالات‌متحده آمریکا که در اختیار رئیس‌جمهور است متوقف می‌شود یعنی لغو نمی‌شود اما تحریم‌های کنگره و تحریم‌های ایالات سر جای خودش تا هشت سال آینده باقی خواهد ماند، همچنین تحریم‌های مالی پولی اتحادیه اروپا نیز تعلیق می‌شود.
به نظر شما پروسه انجام تعهدات ایران چقدر طول می‌کشد؟
طبق جدول زمان بندی شده قرار است در 2 ماه ایران به تعهداتش عمل کند تا ایران به تعهداتش عمل نکند قطعا اقدامات طرف مقابل شروع نمی‌شود چون انجام تعهدات ایران مقدم بر انجام تعهدات طرف مقابل است. بنابراین دست ایران است. اگر سریعتر به تعهداتش عمل کند و گزارش آژانس مبنی بر اینکه ایران تعهداتش را عمل کرده زودتر صادر شود زودتر آنها تعهداتشان را شروع می‌کنند اگر طولانی‌تر شود طبعا آنها دیرتر به تعهداتشان عمل می‌کنند.
پس به لحاظ اقتصادی و رفع تحریم‌ها در این مقطع شاهد اتفاق مثبتی برای ایران نخواهیم بود؟
خیر، حداقل تا 2 ماه آینده هیچ اتفاقی نمی‌افتد. البته آژانس یک تعهد دیگری دارد و آن اینکه ظرف 2 ماه آینده تا روز اجرای تعهدات از سوی طرف مقابل به موضوعات گذشته مناقشه‌آمیز بین ایران و خود هم پایان دهد یعنی پرونده پی‌ام‌دی مختومه و آن مشکلات قبلی رفع شود، چون اگر بنا باشد از روز اجرا به بعد باز همچنان مسائل گذشته همچون پی‌ام‌دی باقی بماند حتما روی تعهدات طرف مقابل تاثیر می‌گذارد، چون یکی از موضوعاتی که شرط انجام تعهدات طرف مقابل است این است که موضوع پی‌ام دی خاتمه پیدا کند.
شما گفتید که به لحاظ اقتصادی برای ایران در این مرحله اتفاقی نمی‌افتد. از نظر روانی و سیاست داخلی چطور می‌شود؟
به لحاظ روانی و سیاسی خب قطعا تاثیراتی دارد چون وقتی همین لغو تحریم‌ها مطرح می‌شود یک فضای روانی برای همکاری کشورها با جمهوری اسلامی ایران ایجاد می‌شود. قطعا آثاری دارد ولی این آثار دراز مدت نیست یعنی کوتاه مدت است چون مردم انتظارات خیلی زیادی دارند. بالاخره انتظاراتشان بالا رفته و بخشی از این انتظارات بالا برده شده است وقتی آب مردم به تحریم‌ها وصل می‌شود. ازدواج جوانان به تحریم‌ها وصل می‌شود، محیط زیست به تحریم‌ها وصل می‌شود، و همه فکر می‌کنند اگر تحریم‌ها برداشته شود حالا گل و بلبل و همه چیز ارزان می‌شود و تورم پایین می‌آید و رکود تمام می‌شود خب این انتظارات الان به وجود آمده است. قطعا این انتظارات تا یک سال آینده هم به دست نمی‌آید.
یعنی آثار عینی برای مردم نخواهد داشت؟
قطعا آثار عینی ندارد البته دولت آمد برای اینکه مقداری آثار عینی را هم محقق کند بسته حمایتی اقتصادی را مطرح کرد که خود این هم نگرانی‌های زیادی ایجاد می‌کند چون دولت متوجه است و می‌داند که تا دو ماه آینده که هیچ اتفاقی نمی‌افتد از 2 ماه آینده هم که تازه آنها اقدام به لغو یا توقف تحریم‌ها کنند حداقل یک پروسه یکساله می‌کشد که آثارش دیده شود، چون به هر حال گردش چرخه اقتصادی در مراودات یک‌شبه اتفاق نمی‌افتد ولی اینکه‌سرمایه گذار خارجی هم جذب شود، سرمایه‌گذار داخلی هم تحریک به مشارکت در پروژه‌های اقتصادی شود و شروع به فعالیت کنند تا یکسال آینده باید منتظر ماند آرام‌آرام نتایجش بروز پیدا کند. به همین جهت دولت اقداماتی را دارد انجام می‌دهد که این اقدامات به نظر ما خیلی خطرناک است تحلیل ما این است چون دولت به‌دنبال این است که تا انتخابات یک آثار ملموسی را از اجرای برجام به جامعه نشان دهد به همین دلیل با عنوان افزایش قدرت خرید مردم امتیازاتی را مبنی بر وام خرید کالا، وام خرید خودرو تا 25 میلیون تومان و انواع وام‌ها در نظر گرفت که خود این واقعا به نظر اقتصادی نگران‌کننده است که جای تحلیلش شاید اینجا نباشد.
هدفگذاری دولت انتخابات مجلس شورای اسلامی است یا انتخابات ریاست‌جمهوری 96؟
انتخابات مجلس شورای اسلامی هدف دولت است. نیم‌نگاه اصلی دولت در موضوع برجام و لغو تحریم‌ها برد انتخاباتی است. هم دولت این نگاه را دارد و هم طرف 1+5 این نگاه را دنبال می‌کند. بالاخره آنها می‌خواهند در انتخابات به دولت روحانی کمک کنند و بخشی از این همراهی‌ها به این جهت است که بالاخره دولت روحانی بتواند موفقیت‌های اقتصادی به لحاظ گشایش برای مردم تا انتخابات مجلس شورای محقق کند بنابراین آنها همچنین نگاهی را دارند.
بحث برجام را مطرح کردید. برجام و اجرای آن تاثیری هم بر معادلات انتخاباتی خواهد داشت؟
همانطور که اشاره کردم، قطعا اگر دولت برنامه نداشته باشد و مردم گشایش‌هایی را نبینند قطعا اجرای برجام اثر عکس بر پایگاه اجتماعی جناح اصلاح‌طلب و دولت می‌گذارد چون قطعا کاندیداهای رقیب از یکی، دو ماه آینده بحث‌هایی را مطرح می‌کنند که حالا توافق هم شد و برجام هم به اجرا درآمد و تحریم‌ها کنار رفتند چه اتفاقی افتاد؟ رکود که بیشتر شد. مشکلات مردم افزایش پیدا کرد، بیکاری که حل نشد، تورم که کنترل نشد و اقتصاد از رکود خارج نشد. قطعا کاندیداهای جناح رقیب این مسائل را مطرح می‌کنند. بنابراین دولت باید فکری برای این قضایا کند که البته کرده است یعنی اعتقاد داریم و تحلیل ما این است که بسته حمایتی اقتصادی که مطرح شد در واقع تأمین کننده همین هدف است. دولت می‌خواهد یک نقدینگی را در اختیار مردم قرار دهد تا شیرینی برجام و توافق را به این شکل به ذائقه مردم برساند تا مردم احساس کنند بعد از لغو تحریم‌ها یک اتفاقاتی افتاده است.
به نظر شما با این روشی که دولت در پیش گرفته معادلات انتخاباتی دستخوش تغییر می‌شود یا خیر؟
فکر می‌کنم تغییراتی را دولت بتواند ایجاد کند. منتها حالا چقدر مردم استقبال کنند و متوجه شوند که این نقدینگی که آمده در بازار، برای شیرین کردن ذائقه آنهاست یا یک کار اقتصادی بنیادی است مساله‌ای است که بعدا باید درباره آن قضاوت کرد اما واقعیت این است که دولت فرمول رونق اقتصادی را از آن طرف شروع کرده است.
اگر هدفش این است که بازار تولید و چرخ اقتصادی را فعال کند نباید این طور عمل می‌کرد که نقدینگی به دست مردم برسد بلکه باید مراکز تولیدی، کارخانجات و موسسات و مراکز اقتصادی را فعال می‌کرد یعنی نقدینگی را در اختیار تولید می‌گذاشت تا بازار تولید فعال شود. بازار تولید که فعال شد درآمد اقشار مختلف مردم افزایش پیدا می‌کرد و قدرت خریدشان بالا می‌رفت.
طبعا افزایش تقاضا تولید بیشتر را در پی داشت و این چرخه ادامه می‌یافت ولی اگر نقدینگی در اختیار خریداران قرار گیرد در حالی‌که کارخانجات و مراکز تولیدی کشور تعطیل است و تولیدی صورت نمی‌گیرد جز ‌ آنکه تورم افزایش پیدا کند و بازار واردات داغ شود نتیجه دیگری ندارد.
با این تفاسیر فکر می‌کنید اکثریت کرسی‌های مجلس دست اصلاح‌طلبان و حامیان دولت قرار می‌گیرد یا همچنان در اختیار اصولگرایان می‌ماند؟
من تا اینجا تحلیلی که دارم این است که همچنان اصولگرایان اکثریت مجلس را دارند و ممکن است اصلاح‌طلبان بتوانند یک اقلیت قوی را در مجلس تشکیل دهند ولی تا اینجا تحلیل ما این است که اصولگرایان اکثریت کرسی‌های مجلس آینده را به دست می‌گیرند.
بحث دیگر میزان حضور اصولگرایان ‌جبهه‌پایداری در مجلس آینده است. به نظر شما حضور اصولگرایان میانه‌رو تقویت می‌شود یا در نسبت سلایق اصولگرایی اتفاقی نمی‌افتد؟
اصولگرایان قطعا جبهه واحدی را در انتخابات مجلس شورای اسلامی تشکیل خواهند داد و آن اشتباهی که در انتخابات ریاست‌جمهوری دچار شدند در انتخابات مجلس و خبرگان تکرار نمی‌کنند. اصولگرایان در حداکثر حوزه‌های انتخابیه لیست مشترک می‌دهند و قطعا وحدت و یکپارچگی اصولگرایان در این دوره از انتخابات بیشتر از دوره‌های قبل خواهد بود.
با وجود حواشی که ‌ هنگام تصویب طرح اجرای برجام در مجلس به وجود آمد و دو‌قطبی شدیدی که بین اصولگرایان اتفاق افتاد این حرف را می‌زنید و همچنان معتقدید که این مساله در آرایش انتخاباتی آنها تاثیری نمی‌گذارد؟
قطعا عرصه انتخابات آینده تحت تاثیر نوعی دیگری از صف‌بندی و صف‌آرایی شکل می‌گیرد. یعنی نمی‌توانیم با آرایشی که الان در مجلس شکل گرفته انتخابات را تحلیل کنیم، بنابراین اعتقاد دارم صف بندی جدیدی شکل می‌گیرد.
بالاخره دولت و جناح اصلاح‌طلب تا انتخابات، آقای لاریجانی و رهروان ولایت را همراهی نخواهد کرد و در برنامه‌های مقطعی خودش را نیازمند به رای رهروان ولایت و مدیریت آقای لاریجانی می‌داند ولی وقتی ما وارد عرصه انتخابات می‌شویم فکر می‌کنم صف‌بندی نوع دیگری خواهد شد و اصولگرایان مقابل اصلاح‌طلبان قرار خواهند گرفت.
آقای لاریجانی کدام طرف قرار می‌گیرد؛ سمت اصولگرایان می‌ایستد یا به سوی دولت می‌رود؟
من از طرف آقای لاریجانی نمی‌توانم اظهارنظر کنم اما اصولگرایان الان دلخوشی از آقای لاریجانی ندارند و در محافل اصولگرایی نقدهای زیادی به آقای لاریجانی صورت می‌گیرد و به او نقد دارند اما باز در دوران رقابت‌های انتخاباتی فضای دیگری خواهیم داشت این فضا حتما تغییر می‌کند.
اما اصولگرایان سنتی به نظر نمی‌آید از عمل و رفتار آقای لاریجانی ‌ هنگام بررسی طرح اقدام متناظر و متقابل جمهوری اسلامی ایران در اجرای برجام دلگیر باشند. حتی برخی از آنها از رئیس مجلس حمایت هم کرده‌اند؟
آنها اظهارنظر نکردند.
به نظر می‌رسد سکوت آنها همراه با رضایت است؛ این طور نیست؟
اما به نظر من سکوت آنها معنی‌دار است ولی من با اغلب محافل اصولگرایی و بچه‌های حزب اللهی که ارتباط دارم انتقادهای شدیدی را به آقای لاریجانی مطرح می‌کنند.
تأثیر اقتصادی، روانی و سیاسی برجام را در مرحله کنونی تشریح کردید. درباره تاثیر آن بر حوزه سیاست‌خارجی چه نظری دارید؟
در حوزه سیاست‌خارجی بالاخره یک هیجانی رقابت گونه برای حضور کشورهای غربی در ایران ایجاد شده‌ و هر کشوری می‌خواهد زودتر از کشورهای دیگر تکلیف خودش را با حوزه اقتصادی ایران روشن و جایگاه خودش را در اقتصاد آینده ایران تعریف کند. این اشتیاق رقابت‌آمیز الان وجود دارد منتها اینجا دو نکته است؛ نکته اول آنکه اگر جمهوری اسلامی ایران اقتصاد مقاومتی را به صورت یک راهبرد تعریف نکند و جایگاه هر کشور غربی که می‌خواهد وارد اقتصاد ایران شود را خودش تعریف نکند، یعنی براساس نیازها و ضرورت‌های خودش تعیین تکلیف برای این کشورها نکند ما جز از دست دادن بازار داخلی و تبدیل به یک بازار مصرفی شدن برای کشورهای غربی چیزی به دست نخواهیم آورد یعنی اگر اجازه دهیم کشورها بیایند در صحنه داخلی حوزه اقتصادی ما بدون آنکه برای آنها تعیین‌تکلیف و حضور آنها را هدایت کنیم در راستای اقتصاد مقاومتی و تولید داخلی و استقلال اقتصادی چیزی به‌دست نخواهیم آورد بلکه بازار خودمان را به یک بازار مصرفی تبدیل خواهیم کرد. این خطر جدی احساس می‌شود ضمن آنکه بالاخره آمادگی داخلی برای سرمایه‌گذاری خارجی هم مهم است. سرمایه‌گذاری خارجی وقتی می‌آید، اگر زمینه‌ها و بسترها را مناسب نبیند چیزی عایدش نمی‌شود بنابراین این هیجانی که الان وجود دارد ممکن است آرام آرام به سردی‌بگراید و ما هم چیزی نتوانیم به دست آوریم.
درباره دولت بفرمایید بعد از اجرای برجام آیا تغییر کادر و تغییر اعضای کابینه هم خواهد داد؟
دولت آقای روحانی نیازمند یک تحول و دگرگونی است. حالا در کل معتقدم دولت یک مجموعه دارای برنامه استراتژیک در سه بخش کوتاه مدت، میان مدت و بلند‌مدت و با یک افق روشن نیست. نامه‌ای که چهار وزیر دولت یازدهم نوشتند بالاخره یک واقعیت‌هایی را دارد بیان می‌کند. بنابراین دولت باید یک خانه‌تکانی درست‌ انجام دهد تا بتواند در راستای اهداف خودش محکم‌تر گام بردارد.
اگر آژانس ‌دو ماه دیگر موضع دو‌پهلو گرفت آن موقع ایران چه می‌کند؟
با توجه به نگرش‌های مثبتی که الان طرفین دارند و این بازخوردهایی که ما از رفتار و گفتار و اظهارنظرها می‌بینیم روند به سویی است که تعهدات علمیاتی شود آژانس هم واقع‌گرایانه موضوع را گزارش کند و در راستای تحقق تعهدات هر دو طرف پیش روند مگر اینکه در این بین اتفاقات جدیدی بیفتد و رویکردها عوض شود وگرنه با روند کنونی فکر می‌کنم ایران تعهداتش کاملا ملموس است و توافق هم کرده و پذیرفته که این تغییرات را انجام دهد. مهمترین تغییر هم رآکتور آب سنگین اراک است که ایران پذیرفته و قرار است انجام دهد بنابراین فکر می‌کنم تعهدات انجام شود اگرچه ایران از قبل هم انجام تعهدات را شروع کرده است اما اگر به مشکل برخورد کنیم و آژانس رویکردش را تغییر دهد یعنی نگاه مثبت را کنار بگذارد و بخواهد کارشکنی کند آن زمان است که جمهوری اسلامی ایران نیز باید تصمیم دیگری اتخاذ کند.
مدیریت رهبر معظم انقلاب در مذاکرات مربوط به پرونده هسته‌ای در دولت آقای روحانی اعم از خطوط قرمزی که ‌ترسیم کردند و هشدارهایی که به طرف مقابل مخصوصا آمریکا، منتقدان دولت و دولت دادند چگونه بود؟
واقعیت این است که همانطور که اغلب محافل بین‌المللی به این نکته اذعان داشتند در بررسی پرونده هسته‌ای و مذاکرات ‌ثابت شد که مقا‌م معظم‌رهبری ‌‌از قوی‌ترین دیپلمات‌های جهان ‌اگرچه خودشان می‌فرمایند «من دیپلمات نیستم انقلابی هستم» ولی برنده میدان این مذاکرات مقام معظم رهبری بودند که توانستند به موقع و با قاطعیت هم مواضع و خطوط قرمز جمهوری اسلامی ایران را به طرف‌های مقابل اعلام کنند و همه را برای تأمین خطوط قرمز ایران سرخط کنند. چون ما گذشته مذاکرات را هم داشتیم و می‌دانستیم که آنها به چه جهت‌هایی می‌روند. مقام معظم رهبری آنها را مجبور کردند در راستای خطوط قرمز ایران قرار بگیرند. این به آن معنا نیست که همه خطوط قرمز ما رعایت و تأمین شد ولی همین که آنها را در راستای این خطوط قرمز قرار داد نشان می‌دهد که مقام معظم رهبری دقیق، قاطع و انقلابی مذاکرات را مدیریت کردند و مدیریت استراتژیک و ‌بی‌نظیر ایشان باعث شد که اگر موفقیتی هم به دست آمد شاهدش باشیم.
شما مدیریت رهبر معظم انقلاب را در حوزه سیاست خارجی موضوع مذاکرات هسته‌ای فرمودید، در داخل و درباره مواضع دولت و منتقدان چه مدیریتی اعمال شد؟
حضرت آقا از ابتدای دور جدید مذاکرات این احساس خطر را داشتند که توافق به دوقطبی شدن جامعه منتهی نشود چون اگر خدایی نکرده جامعه ایران دو‌قطبی می‌شد همان اتفاقی بود که دشمن می‌خواست، در این صورت ضمن آنکه در حوزه هسته‌ای به توافقی نمی‌رسیدیم آنها می‌توانستند از این فضا برای دستیابی به اهداف براندازانه خودشان استفاده کنند بنابراین حضرت آقا از ابتدا این خطر را حس می‌کردند به همین جهت آنجا که لازم بود به دولت ‌تذکر دادند و آنجا که باید از دولت و تیم مذاکره‌کننده حمایت کردند، منتقدان را به انصاف دعوت کردند. آنجا که نیاز بود به منتقدان اهمیت دادند که حرف‌شان شنیده شود در مجموع مدیریت حضرت آقا در این جهت بود که دشمن از برجام برای دوقطبی کردن جامعه استفاده نکند و الحمدلله این اتفاق افتاد یعنی دیدیم که به‌رغم همه انتقادها، تنش‌ها و گفت‌وگوها در مجلس و کمیسیون برجام، محافل سیاسی و اجتماعی اما فضای کشور فضای دوقطبی نشد.