آیا باید منتظر اتفاقهای بزرگ در جبهه اصولگرایی باشیم؟
شکاف‌های تازه ائتلاف‌های جدید
اتفاقات جدیدی رخ داده، حالا اصولگرایان دیگر مثل سابق نیستند. شیفت‌های مهمی صورت گرفته و اکنون باید به تماشای شکل جدیدی از آرایش سیاسی این جناح نشست. انتخابات مجلس پیش رو هم کاتالیزوری شده برای سرعت گرفتن این تغییر و تحولات
اگر بنا بر تحلیل شرایط موجود میان اصولگرایان باشد، بی‌مقدمه و در همان آغاز بحث باید گفت که صورت‌بندی سابق دیگر وجود ندارد؛ به یک معنا آنچه اکنون پدیدار شده یک شکل تازه است با مختصات جدید. اگر تا همین چندی پیش در فراغ چهره‌هایی مثل علی‌اکبر ناطق‌نوری گفته می‌شد که علی لاریجانی و غلامعلی حدادعادل رهبری دو طیف متفاوت اصولگرایان را به عهده‌گرفته اندو با فهمیدن اینکه هر کدام از این دو شخصیت در مسائل مختلف چه نظری دارد می‌شد به تحلیل و پیش‌بینی امور پرداخت اما امروز قطعا دیگر نمی‌توان این حرف را قبول کرد. اکنون اصولگرایان را چگونه باید دید و تحلیل کرد؟
راه‌تحلیل این است؛ باید با واکاوای کنش‌ها و اکت‌های سیاسی و نیز جاگیری‌هایی که‌هر کدام از شخصیت‌ها و طیف‌های نزدیک به آنها اختیار کرده‌اند، به تفسیر این کالبد تازه پرداخت و به این سوالات پاسخ داد که میزان تغییرات تا چد حد است؟ آیا هنوز تعریف «جناح» برای آنان که هنوز جزوی از اصولگرایان هستند صدق می‌کند؟ آیا شکاف‌های به وجود آمده که عموما بعد از انتخابات 92 نمایان شده ممکن است نتیجه انتخابات مجلس را هم تغییر دهد؟ آیا اصولگرایانی که به صورت نمایان صف‌بندی‌هایشان را در صحن پارلمان به رخ یکدیگر کشیده‌اند حاضرند در رقابت پیش‌رو همنشینی پیشه کنند و برای تصاحب متحد‌الشکل کرسی‌های مجلس با هم تصمیم بگیرند؟ و یک سوال مهم‌تر اینکه آیا ممکن است ما در همین جای تاریخ معاصر ایران با شکل دیگری از جناح‌بندی‌های ایران مواجه شویم؛ به این معنا که دیگر خط‌کش اصولگرا و اصلاح‌طلب مبنای تمییز چهره‌ها و طیف‌های سیاسی نباشد؟ این نوشتار بنا دارد به‌‌ترسیم صورت کنونی معادلات و جاگیری‌های نیروها و طیف‌های سیاسی اصولگرا به پاسخ این سوالات برسد.
موتلفه باور‌نکردنی!
موتلفه از همه قدیمی‌تر است؛ نمادی از راست سنتی که این روزها شامل بیشترین تغییرات شده است. آنها که در دورانی از اولین منتقدان جبهه پایداری بودند حالا به متحدی خوب برای آنها تبدیل شده‌اند. این البته تنها یک نشانه از تغییر آنها‌ست؛ نشانی که گویا بهانه‌ای هم شده است برای حرف‌های درگوشی در این حزب. اینکه می‌گویند محمد‌نبی حبیبی حالا دیگر نمی‌خواهد دبیرکل بماند و زمزمه‌هایی از دبیرکل شدن اسدالله بادامچیان هم شنیده می‌شود. همه چیز از انتخابات سال 92 شروع می‌شود. آنجا که طیف حاکم در موتلفه و پایداری در یک مورد به تفاهم رسیدند؛ انتقاد و اعتراض به دولت. به یک معنا از وقتی موتلفه در انتقاد به دولت محافظه‌کاری خاص راست سنتی را کنار گذاشت و در مواردی به منتقد دولت تبدیل شد، همانجا پیوند شاید ناخواسته‌ای شکل گرفت که در ادامه با همنشینی‌های انتخاباتی مربوط به انتخابات مجلس به یک دوستی سازماندهی شده تبدیل شد. آنها حالا ماه‌هاست یک مثلث انتخاباتی را به همراه جمعیت ایثارگران بوجود آمده‌اند. اما دقیق‌تر که نگاه کنیم این روش، مطلوب همه موتلفه ای‌ها نیست. برای مثال هر چه قدر که محمد‌کاظم انبارلویی به همچسبی با پایداری‌ها
اعتقاد پیدا کرده و این را می‌توان از نوشته‌ها و گفته‌هایش حس کرد، به همان اندازه اسدالله بادامچیان در پنهان کردن مواضعش که مخالفت با اقدامات پایداری‌هاست تلاشی نمی‌کند. او در تازه‌ترین اظهارنظرش گفته است: «کسی نیست که به آنها بگوید شما نماینده این ملت هستید و ملت از شما بداخلاقی نمی‌خواهد. هیچ‌کس بداخلاقی را دوست ندارد، حتی کسانی که خودشان بداخلاق هستند. آخر چرا بداخلاقی می‌کنید؟ اگر نظری دارید، مطرحش کنید، اما اینکه کسی خود را سفید مطلق بداند و دیگری را سیاه مطلق، راه به جایی نمی‌برد.»
اما تغییرات این حزب سیاسی آنچنان بوده که رسانه‌های نزدیک به علی لاریجانی و محمد‌باقر قالیباف هم دیگر نتوانسته‌اند آن را در دل نگه دارند و به رخ کشیدنش را به مصلحت دانسته‌اند. چه اینکه همشهری ماه که رسانه نزدیک به محمد‌باقر قالیباف است نوشته: «نیروهای موتلفه به‌رغم تمام نقاط افتراق مبنایی و ملاحظات موجود در مورد تفاوت رویکرد‌ها و منش‌ها از میانه فاصله گرفته و به سمت ایثارگران و پایداری سوق پیدا کرده‌اند. موتلفه احساس کرده برای به‌دست آوردن فضای فعالیت در درون اردوگاه اصولگرایی نیازمند جلب نظر بدنه جوان اصولگرا و نیروهای فعال حزب‌اللهی است که بیشتر در قالب پایگاه اجتماعی تشکل‌های یاد‌شده قابل ارزیابی هستند. موتلفه احساس کرده در قالب و جایگاه قبلی، نه بازار موقعیت سیاسی - اجتماعی خود را دارد و نه مرجعیت سیاسی اصولگرایان از طریق آن سامان می‌یابد. همچنین کادرسازی و جذب نیروهای جوان اصولگرا در چارچوب‌های سنتی و قدیمی قابل دسترسی نیست. از همین‌رو می‌کوشد پایگاه و بدنه اجتماعی جدیدی برای خود دست‌وپا کند و با نزدیکی به موتلفان جدید مجددا جایگاه و موقعیت کلیدی خود در اردوگاه اصولگرایی را بازیابد. مسیری که البته
با وجود اشتباهات همواره در حال تکرار در شیوه سیاست‌ورزی و عرض‌اندام این موتلفان جدید شاید با مخاطرات بسیاری روبه‌رو باشد. همچنین اختلافات ماهوی میان هویت موتلفه و شرکای جدید و چارچوب‌های رویکردی که ریشه در مواضع و سازوکارهای پیشین این تشکل‌ها دارد، بر مشکلات این مسیر می‌افزاید. باید دید فرجام این ائتلاف به کجا خواهد رسید و چه سرنوشتی در انتظار آن خواهد بود؟»
یا در نوشتاری دیگر سایت خبرآنلاین نوشته است: «آیا اعضای موتلفه نباید از خود بپرسند که مواضع روز یکشنبه و سه‌شنبه هفته قبل نمایندگان پایداری تا چه اندازه در راستای منشور وحدت بوده و چطور می‌شود به گروه‌هایی که این‌چنین نام «لاریجانی»، «شمخانی» و حجازی» را فریاد می‌کنند تا به خیال خود پشت پرده پارلمان را افشا کنند، در انتخابات اعتماد کرد؟ اگر باید ملاک را «عمل» و «حال» افراد و نه شعار و حرف و سوابق گذشته آنها قرار داد، آیا باید پذیرفت که وحدت حزب موتلفه با پایداری و ایثارگران - با همه داعیه‌هایی که درباره اصولگرا بودن و حتی فرا اصولگرایی دارند - به معنی همراهی آقایان حبیبی و بادامچیان با امثال آقایان کوچک‌زاده و رسایی در جریان مواضع اخذ شده در ارتباط با برجام است و آیا اگر بزرگان موتلفه هم در مجلس بودند، کاغذی در دست گرفته و نامه‌یی بر آن می‌نوشتند که بعد مورد انتقاد دفتر رهبر انقلاب قرار می‌گرفت؟ حزب موتلفه که سابقه مبارزاتی آن، چه پیش و چه بعد از انقلاب بر کسی پوشیده نیست، شاید امیدوار است که با استفاده از ظرفیت برخی جوانان «نئوراست»، سبد رای خود را گسترش داده و همچنین با جذب طیف‌های تندرو اصولگرا، گام
بلندی در راستای آرمان وحدت اصولگرایان در انتخابات مجلس دهم بردارد. با وجود اینکه به نظر می‌رسد شعار حزب موتلفه، «گذار از اختلافات گذشته» و «وحدت بر سر تحقق آرمان‌ها در آینده» است، ولی رفتار گروه‌هایی که این حزب با آنها وحدت کرده نشان می‌دهد، حتی اگر بتوان اختلاف‌افکنی‌های گذشته را فراموش کرد، قطعا نمی‌توان چشم بر رفتارهای اختلافی «اکنون» برخی گروه‌های اصولگرا بست. همان‌ها که در جلسات پشت پرده یک حرف می‌زنند اما چون چشم‌شان در چشم رسانه‌ها می‌افتد، کلماتی دیگر بر زبان آورده و تصمیم مجلس را به «تصمیم لاریجانی» فرو می‌کاهند و یکی از بازوان اصلی مردم سالاری دینی در ایران یعنی نهاد پارلمان را تضعیف می‌کنند.» شاید این نوشته سایت نزدیک به علی لاریجانی هم به این معنا باشد که نشانه‌هایی از جدایی موتلفه‌ای‌‌ها از رهروان ولایت هم دیده شده که حالا قرار است رسانه‌ای شود. هر‌چه هست حالا موتلفه دوره بسیار مهمی را سپری می‌کند. موتلفه باید تصمیم بگیرد آیا به راه پایداری می‌رود یا به راه علی لاریجانی.
تیک آف پایداری
از همان زمان که صادق محصولی در کنار پایداری‌ها ایستاد و با آنها در همایش‌های نخستین عکس یادگاری گرفت، برخی گفتند این نوزادی است که محمود احمدی‌نژاد در دامن اصولگرایان گذاشته؛ یک نوزاد که در ادامه حیاتش راه دیگری از اسلاف خود خواهد رفت.
در نهایت اما هر‌‌جا که اصولگرایان تصمیمی گرفتند آنها گونه‌ای دیگر فکر و راه دیگری اختیار کردند. اما از وقتی حسن روحانی رئیس‌جمهور شد، پایداری‌ها آنچنان به سیاست‌ورزی به شیوه خودشان اصرار کردند که در مقابل سکوت و محافظه‌کاری دیگر راستگرایان آنها نمایی دیگر در جامعه یافتند. به یک معنا آنها با تعداد اندک اما با صدای رسا در برخی مواقع حتی تبدیل به تابلوی اصولگرایان هم شدند. خاصه اینکه حتی برخی اصولگرایان دیگر هم گاه همراه آنها شدند.
پایداری‌ها اکنون به منتقد درجه یک یازدهم تبدیل شده‌اند؛ آنها با همه چیز و همه کار دولت مخالفند. در اقتصاد، در سیاست داخلی، در سیاست خارجی و در فرهنگ. در همه اینها آنها به‌گونه‌ای دیگر از دولت فکر می‌کنند و اتفاقا تمام تلاش‌شان را می‌کنند تا از همه ابزارهایشان برای فریاد زدن افکارشان استفاده کنند. آنها برای زیاد شدن دنبال موتلف می‌گردند. یارهایی از موتلفه گرفته‌اند و یارهایی از طیف چپ اصولگرایان یعنی رهپویان پیدا کرده‌اند. در این میان برخی تحلیلگران اصرار دارند که در پس پرده ارتباط پایداری و محمود احمدی‌نژاد برقرار است و آنچه پایداری انجام می‌دهد دقیقا همان است که رئیس‌جمهور سابق می‌خواهد. آیا این می‌تواند درست باشد؟ شاید حرف‌های برخی پایداری‌ها که می‌گویند اگر احمدی‌نژاد بیاید ما حمایتش می‌کنیم نشانه‌ای برای درستی حرف آنهایی باشد که می‌گویند این دو سر یک سفره نشسته‌اند. هر‌چه هست بعد از اتفاقات عجیب و غریب پایداری‌ها با آن دست نوشته انحرافی و آن حرف‌های عجیب در مورد مسئولین دفتر مقامات بلند‌پایه، اکنون سرنوشت آنها شاید تغییراتی کرده باشد نسبت به قبل. درست همین‌جاست که دیده می‌شود برخی ائتلاف‌های پیشین
زیر سوال رفته و برخی دیگر از ایثارگرانی‌ها و رهپویانی‌ها صریح و رک گفته‌اند که راهشان از پایداری‌ها جداست. تیک آف پایداری‌ها کار دست‌شان داده است. شاید آنها زودتر از آنچه تصور می‌شد جایگاهشان را میان اصولگرایان از دست دهند. پایداری‌ها در دولت نبرد با روحانی را ادامه می‌دهند و در سطح پارلمان جدالی سخت با علی لاریجانی آن‌هم علنی به راه انداخته‌اند. حرف و حدیث‌هایی هم از اختلاف آنها با برخی چهره‌های دلسوز فراکسیون اصولگرایان پدید آمده که اگر صحت داشته باشد شاید کاتالیزوری شود در تعیین سرنوشت آنها.
راه رهپویان
علیرضا زاکانی از همیشه متفاوت‌تر شده است. او اگر‌چه در زمان رای اعتماد دولت روحانی هم بسیار اکتیو بود و در بازماندن برخی چهره‌ها از کرسی وزارت نقشی فراکسیونی بازی کرد اما امروز او یک کاراکتر دیگر برای خود انتخاب کرده و به نوعی حتی یکی از رهبران مخالفان دولت شده است. لیدری که حتی اگر به فراکسیون متبوعش هم مستظهر نباشد باز به آنچه به آن اعتقاد پیدا کرده اصرار می‌کند. در این میان البته برخی می‌گویند بیشتر از اینکه به فراکسیون بیندیشد به حزب می‌اندیشد و انتخابات.
آنچه پیداست رهپویان خود را به جبهه پایداری بسیار نزدیک کرده است. اگر در برخی امور رهپویانی‌ها دنباله رو پایداری‌ها باشند امروز این علیرضا زاکانی است که تلاش می‌کند به جای اینکه تشکل‌اش دنباله رو پایداری‌ها باشد خودش هدایت و لیدری اکت‌های سیاسی این دو طیف را بر عهده داشته باشد. درست همین جاست که متحد سنتی رهپویان، یعنی جمعیت ایثارگران فاصله‌ای میان خود و متحد همیشگی‌اش ایجاد کرده است. این را می‌توان از نوشته‌های برخی چهره‌های ایثارگرانی مشاهده کرد. آنجا که حوادث روز سه‌شنبه را تقبیح کرده‌اند. رهپویان اکنون با حرف‌های جدید علیرضا زاکانی به مخالفتی عیان با علی لاریجانی برخاسته است و از جبهه‌ای دیگر با پایداری‌ها رفاقت‌های تازه ایجاد کرده و همزمان به ائتلاف با بخش‌هایی از موتلفه دست یافته است. آنها اگر‌چه ممکن است همخوانی‌هایی با احمدی‌نژاد هم داشته باشند اما در نهایت دوست ندارند اتیکت حمایت یا همسویی با احمدی‌نژاد را یدک بکشند. اگر بنا بر تحلیل شرایط‌پیش رو باشد باید به گذشته نه چندان دور هم رجوع کنیم؛ جایی که علیرضا زاکانی بعد از نامزدی سعید جلیلی حاضر نشد از نامزدی دست بکشد. این شاید یک نشانه باشد که حرف
زدن درباره آن فعلا خیلی زود است.
نقشه محمود
مگر می‌شود در مورد اصولگرایان حرف زد و به مولفه‌ای با عنوان محمود احمدی‌نژاد توجهی نکرد. او یک سیاستمدار است که این روزها بیش از همیشه دفترش شلوغ شده است هر‌چند برخلاف چند ماه پیش این رفت و آمدها دیگر چندان رسانه‌ای نمی‌شود. حرف اما در مورد او زیاد است. می‌گویند تلاش‌هایی داشته برای برقراری ارتباط با برخی چهره‌های اصولگرا هم برای دلجویی و هم برای دوره جدیدی از رفاقت. برخی هم می‌گویند او دستور شروع کارهای انتخاباتی در استان‌ها را صادر کرده. برخی هم مدام این سوال را مطرح می‌کنند که چرا محمود احمدی‌نژاد از فرصت انتخابات مجلس استفاده نکند؟ درست در همین میانه است که باید با رصد اکت‌های سیاسی به تحلیل در این مورد پرداخت. برای مثال او در ماجرای تحصن مقابل مجلس خود را کنار کشید و حتی یکی از نزدیکان او در مصاحبه‌ای این کار را غلط توصیف کرد. او می‌داند با حرف زدن در مورد توافق هسته‌ای و مخالفت با پروسه‌ای که منجر به رفع تحریم‌ها خواهد شد حتما بخشی از بدنه اجتماعی خود را از دست خواهد داد. او و حامیانش هنوز هم فکر می‌کنند اگر میان خود و دولت مستقر، دولتی که مدام اتکیت پیروی از هاشمی را به آن می‌چسبانند، یک دو قطبی
ایجاد شود آنها حتما پیروز میدان خواهند بود. آنها فکر می‌کنند همچنان همان بدنه اجتماعی را خصوصا در طبقات ضعیف و حاشیه‌نشین در اختیار دارند و اصولگرایان در نهایت و در صورت ایجاد چنین دو‌قطبی ای دوباره به سمت آنها باز خواهند گشت.
در سطح دیگری از تحلیل امروز طیف‌هایی همچون رهروان ولایت، بخش‌هایی از موتلفه و جریان حامی دولت یازدهم از مخالفان پروپاقرص احمدی‌نژاد در میان اصولگرایان هستند. در مقابل اما بخش مهمی از پایداری، طیف‌هایی از رهپویان و گرایش‌هایی در فراکسیون اصولگرایان همچنان قرابت‌هایی با احمدی‌نژاد دارند. سیاستمدار جنجالی می‌داند فعلا باید سکوت پیشه کرد، حالا زمان حرف زدن و موضع‌گیری نیست!
شهردار اصولگرا
محمد‌باقر قالیباف این روزها ساکت‌تر از همیشه شده است؛ هر‌چند رسانه‌های نزدیک به او گاه به بیان مواضعی می‌پردازند که می‌شود از آن جاگیری‌های سیاسی آقای شهردار را یافت. فعلا به نظر می‌رسد محمد‌باقر قالیباف در ماجرای تصویب برجام به علی لاریجانی نزدیک است تا موتلفان سابقش همچون رهپویان و ایثارگران. این را می‌شود از موضع‌گیری رسانه‌هایش فهمید آنجا که روی خوشی به حرکات پایداری‌ها نشان نداده‌اند. او البته حتما با محمود احمدی‌نژاد زاویه دارد اما با اینکه ته دلش با حسن روحانی صاف نمی‌شود ولی در نهایت غیر از یکی، دو مورد چندان مخالفتش را با این رقیب سیاسی‌اش نمایان نکرده است.
پیش‌بینی اکت‌های سیاسی باقر قالیباف البته همیشه سخت است. او به یکباره تصمیماتی می‌گیرد یا حرف‌هایی می‌زند که تحلیلگران آن را پیش‌بینی نکرده بودند. مثل اینکه یک بار در حمایت از تیم مذاکره‌کننده آنچنان با قدرت و صلابت عمل کرد که وقتی او چند ماه انتقاداتی را از روند مذاکرات مطرح کرد خیلی‌ها می‌گفتند متعجب شده‌اند. محمد‌باقر قالیباف، البته هرگز به جبهه پایداری نزدیک نخواهد شد. او با این طیف زاویه‌ای مشهود دارد و ترجیح می‌دهد در تعارف سیاسی هرگز به‌عنوان یک متحد با آنها برشمرده نشود. محمد‌باقر قالیباف از رای‌آورترین چهره‌های اصولگراست.
سامان تازه
با همه آنچه گفته شد حالا دیگر می‌توان جواب برخی سوالات را داد. صریح بگوییم جناح اکنون با یک به هم ریختگی شکلی مواجه شده است. اصول اصلی برجاست اما جانشینی و جاگیری‌ها تغییر کرده. به یک معنا حالا چپ و راست در میان اصولگرایان شیفت شده است. برخی چپگرایان به دامان راست غلت خورده‌اند و برخی راستگرایان در درون چپگرا شده‌اند. برخی شخصیت‌های مهم اصولگرا محافظه‌کاری عجیبی پیشه کرده و برخی دیگر با رویه‌ای آوانگارد تصمیم جدید خود را برای آینده سیاست‌ورزی‌شان فریاد می‌زنند. حالا سخت و رویاپردازی است که بگوییم ما دنبال ائتلاف از جلیلی تا لاریجانی هستیم حتی اگر تهدیدی با عنوان پیروزی اصلاح‌طلبان در انتخابات داشته باشیم. وقتی عضو ارشد جبهه پایداری می‌گوید از این پس به جای فتنه، برجام مبنای خلوص‌گرایی برای ما خواهد بود، این یعنی اینکه ناب‌گرایان همچنان به حذف چهره‌هایی مانند علی لاریجانی فکر می‌کنند و از آن سو وقتی علیرضا زاکانی نیز آنچنان بی‌محابا از علی لاریجانی انتقاد می‌کند و در واکنشی تند‌تر علی لاریجانی هم اعتراضاتش به این طیف‌ها را رسانه‌ای می‌کند دیگر نمی‌توان امید چندانی به گفته حسین فدایی برای ائتلاف آرمانی
داد. جناح با شکل تازه‌ای از طیف‌بندی‌ها مواجه شده؛ انتخابات مجلس می‌تواند نمایی از آن را به ما نشان دهد هر چند ایستگاه مهمتری در پیش است؛ انتخابات ریاست‌جمهوری دوازدهم!
دیدگاه تان را بنویسید