در میانه محافظه‌کاری و اعتدال

علی لاریجانی؛ او حالا بیش از همیشه زیر ذره‌بین اهل سیاست است. برخی می‌گویند او چند ماهی است شیفت سیاسی کرده و به جایی در نزدیکی حسن روحانی رسیده، برخی دیگرهم می‌گویند او همانجا ایستاده، این دیگران هستند که تعاریف سنتی جناح را تغییر داده‌اند. هر‌چه هست حالا علی لاریجانی از مهمترین چهره‌های اصولگرا شده که در این چینش تازه نیروها حتما از مولفه‌های اصلی صورت‌بندی و شکل تازه جناح خواهد بود.

شیخ و دکتر!
در همهمه ثبت‌نام‌ها برای انتخابات ریاست‌جمهوری یازدهم نام علی لاریجانی هم زیاد برده می‌شد. می‌گفتند حالا که علی‌اکبر ولایتی راهش را از اکبر هاشمی‌رفسنجانی و علی‌اکبر ناطق‌نوری جدا کرده، این علی لاریجانی است که می‌تواند مورد وفاق باشد برای دولت وحدت ملی. او اما خیلی زود و قبل از سایرین گفت که بنایی برای آمدن ندارد و ماندن در بهارستان را به ریسک رفتن به پاستور‌ ترجیح می‌دهد. با این همه باز او محل توجه بود؛ توجه از این جهت که او به کدام نامزد گرایش بیشتری دارد. او سکوت‌پیشه کرده بود اما از همان قرابتش به علی اکبر ناطق نوری و برخی حرف‌هایی که همسو با اکبر هاشمی رفسنجانی بود می‌شد فهمید که او دلش چندان با ائتلاف سه گانه یا مثلا سعید جلیلی نیست. او به جهت فاصله جناحی حتما به محمد رضا عارف هم گرایش نداشته است. به همین سبب است که خیلی‌ها می‌گویند وقتی حسن روحانی رئیس‌جمهور شد می‌شد رضایت را در چهره علی لاریجانی دید. او حالا با رئیس‌جمهوری مواجه بود که به صندلی سابق محمود احمدی‌نژاد تکیه زده است. فردی که لاریجانی از او خاطرات تلخی در ذهن داشت. مجادلات تند روزهای ماه‌های آخر که کار را برای رئیس مجلس بسیار سخت کرده بود. او اکنون می‌توانست در پارلمان با رئیس جمهوری مواجه باشد که تقریبا مانند خودش فکر می‌کرد و در پس پرده با همان‌ها نشست و برخاست داشت که از نزدیکترین افراد وقت به خودش بودند. روحانی که کابینه‌اش را برای رای اعتماد به مجلس برد علی لاریجانی همه کار برای او کرد. این تعبیر تحلیلگران متعددی است که می‌گویند اگر علی لاریجانی نبود در پس مخالفت‌های عیان فراکسیون اصولگرایان و لابی‌های پنهان محمد‌رضا باهنر شاید تعداد بیشتری از اعضای کابینه رای نمی‌آوردند. فراکسیون رهروانی که در مواجهه با دولت جدید ریزش‌هایی پیدا کرده بود بدون کمک علی لاریجانی نمی‌توانست چندان حسن روحانی را امیدوار نگه دارد. این اما تنها ماجرای میان شیخ و دکتر سیاست معاصر ایران نبوده است. دکتر در بزنگاه‌های مهم دیگری هم به یاری شیخ رفته است. او حتی در ماجرای استیضاح یکی از وزرا آنچنان عیان ریسک کرد که وقتی همتش به سرانجامی‌مثبت نرسید حمید رسایی از سر ذوق یک دست‌نوشته بزرگ مقابل دوربین رسانه‌ها بالا برد که دو‌پینگ لاریجانی جواب نداد.

برجام پر‌دردسر
عمر دولت روحانی که به نیمه رسید تلاش‌ها برای توافق با غرب هم نتیجه داده بود. حالا حسن روحانی به برجام رسیده و وقتی مقامات عالی خواستند که مجلس به پروسه توافق هسته‌ای ورود پیدا کند باز کار برای علی لاریجانی سخت شده بود. او می‌دانست مهمترین مخالفان سیاسی حسن روحانی در مجلس حضور دارند و برجام کار ساده‌ای برای خروج از بهارستان نخواهد داشت. اینکه چرا علی لاریجانی با این تصویر ذهنی اجازه داد تا علیرضا زاکانی به ریاست کمیسیون برجام برسد سوالی است که برای اهل تحلیل هنوز ‌بی‌پاسخ مانده اما هر چه بود روزهای پر‌چالشی در کمیسیون ویژه بر برجام گذشت. همه آنهایی که در دو سال گذشته سکوت کرده بودند از سعید جلیلی گرفته تا برخی دیگر از دست اندرکاران تیم سابق هسته‌ای پایشان به ماجرا باز شد و حرف‌های ناگفته فراوانی به میان آمد. او هفته سختی را پشت سر گذاشت. باید برجام را از مجلس عبور می‌داد تا هزینه تاخیر متوجه کشور نشود. این اما همه ماجرا نبود. علی لاریجانی برای رسیدن به این تصمیم و تدبیر اینکه چگونه باید از سد مخالفان بگذرد به نوع خاصی از سیاست ورزی‌اش تکیه کرد و همچنان هزینه این نوع از سیاست‌‌ورزی‌اش را پرداخت می‌کند. کار به آنجا رسیده است که او در مواجهه با منتقدان رک و صریح می‌گوید: «من در رسیدگی به پرونده هسته‌ای دخالتی ندارم. این پرونده، پرونده رهبر معظم انقلاب است. شاید بیشترین وقت مسئولان کشور صرف همین موضوعات شد، به‌طوری که شورای هسته‌ای به‌عنوان تصمیم‌گیر در مسائل بیش از 20 جلسه در این قضیه داشت و تمامی‌ابعاد را بررسی کرد و همچنین مذاکره را هدایت می‌کرد. در این شرایط برخی می‌گویند جلسات کم فایده غیر راهبردی بود، باید به آنها گفت که چرا وقتی اطلاع ندارید اظهارنظر می‌کنید؟ برخی اوقات در این جلسات مسیری تعیین می‌شد اما بعد مجبور بودیم که مسیر را به دلیل حفظ نشدن منافع کشور عوض کنیم و در این راه حتی دو ماه طول می‌کشید که مسیر عوض شود.» البته وقتی او این حرف‌ها را زد مهمترین مخالف این روزهای او یعنی علیرضا زاکانی در پاسخ گفته است: «رهبری همان‌طور که به صراحت فرمودند، در جزئیات دخالت نمی‌کردند و این ادعا که پرونده پرونده رهبری است، ظلم مضاعفی به رهبری است که هر جا کم می‌آورند، موضوع را به سمت رهبری سوق بدهند. این موضوع را نمی‌پذیریم. مسئولیت این مذاکرات بر عهده کمیته هسته‌ای است؛ البته برخی اعضای آن این موضوع را نمی‌پذیرند و می‌گویند ما در جریان مذاکرات نبودیم، بنابراین مسئولیت مذاکرات برعهده آقایان لاریجانی و روحانی است.»
او اکنون متهم است به اینکه با یک تدبیر شخصی از آنچه که برای عبور کم‌هزینه‌تر برجام از مجلس توافق شده بوده گذشته و برای اینکه با موج مخالفان مواجه نشود طرح هسته‌ای مجلس را بدون هیچ تغییری به تصویب رسانده است. درست همین‌جاست که آتش مخالان تند‌تر شده و او را با اتهامات تازه‌تری مواجه ساخته‌اند.

لاریجانی و پایداری‌ها
اگر از این مجادلات شکلی و عیان بگذریم مساله این است که علی لاریجانی با برخی طیف‌های اصولگرا زاویه‌هایی دارد. از همه مشخص‌تر او هرگز با پایداری‌ها آبش در یک جوی نرفته است. آنها منتقد‌ترین طیف سیاسی به علی لاریجانی هستند و این اختلافشان را هم بی‌محابا و در هر فرصتی نشان می‌دهند. اگر‌چه تا کنون تلاش ‌هایی متعدد برای حل اختلاف و کاهش فاصله از سوی چهره‌ها و طیف‌های مختلف صورت گرفته اما هیچ‌کدام از این دو قطب تمایلی برای هم‌چسبی سیاسی ندارند. طرفه اینکه در خبری تایید نشده گفته می‌شود علی لاریجانی در آخرین جلسه‌ای که در این مورد برگزار شده گفته است که هرگز به ائتلاف با پایداری‌ها نمی‌اندیشد. او گویا اشاراتی به ماجرای حمله به خودش در قم و نیز تحولات مجلس داشته و بر این اساس گفته است که حاضر نیست به محور ائتلافی بپیوندد که یک پای آن پایداری‌ها‌ باشند.

لاریجانی و سنتی‌ها
حالا یک سوال مهم در این میان وجود دارد و آن اینکه آیا علی لاریجانی در شرایط فعلی رهبر راست‌گرایان سنتی به شمار می‌رود؟ واقعیت این است که راست سنتی اکنون دیگر مانند گذشته نیست. در این طیف هم می‌توان اسدالله بادامچیان و مصباحی مقدم را دید که زاویه‌شان با جبهه پایداری محسوس و معلوم است و هم می‌توان حمید رضا ‌ترقی، محمد‌کاظم انبارلویی و سالک را دید که در عین عضویت در تشکل‌های راست سنتی خود را به رهپویان و پایداری نزدیک کرده‌اند. پس در چنین معادله‌ای قبل از اینکه بگوییم علی لاریجانی می‌تواند رهبر راست سنتی تلقی شود یا خیر باید به این فکر کنیم که اکنون از راست سنتی چه تصویری شکل گرفته است. و شاید درست‌تر این باشد که ما باید صبر کنیم تا تکلیف راست سنتی با خودش مشخص‌تر شود. در پس همین تحولات است که گویا یکی از راست‌گرایان سنتی به علی لاریجانی پیشنهاد داده که با حمایت از مثلث انتخابات موتلفه، پایداری و ایثارگران شانس پیروزی خود در انتخابات مجلس را افزایش دهد و حتی به او این هشدار را داده که اگر چنین نباشد ممکن است ریسک عدم پیروزی او نیز بالا رود. درست در میانه همین حرف و حدیث‌هاست که شنیده می‌شود علی لاریجانی از دبیرکل شدن اسدالله بادامچیان در موتلفه حمایت می‌کند تا شاید راست‌گرایان به روزهای سابق خود باز‌گردند.

ائتلاف با چپ‌ها؟
در این میان یک نکته مهم دیگر هم وجود دارد. اصلاح‌طلبان تلاش‌هایی را برای ائتلاف با علی لاریجانی شکل‌ داده‌اند. این یک تحلیل یا یک خبر صرف نیست. این نکته را می‌توان از حرف‌ها و اکت‌های اصلاح‌طلبان حس کرد. پیش‌تر محمد عطریانفر، عضو ارشد کارگزاران سازندگی نیز گفته بود که لاریجانی را به نسیه عارف ‌ترجیح می‌دهیم.
حالا گویا در جدیدترین تحول بنا بر این شده است که اصلاح‌طلبان و حامیان دولت در حوزه‌هایی که جریان لاریجانی نامزد دارند کاندیدا معرفی نکنند. این البته در حالی است که روح‌الله حسینیان در تازه‌ترین اظهارنظرش گفته است: «من خیلی به طیف لاریجانی امیدوار نیستم که بتواند با اصولگرایان به وحدت برسد. به نظرم آقای لاریجانی بیشتر در حال حاضر با کارگزارانی‌ها رابطه دارد و در حال سازش با دولت است.»
حتی علی‌اکبر اولیا که از نزدیکان سیاسی محمدرضا عارف است، نیزگفته است: «عملکرد دولت احمدی‌نژاد بسیاری از عقلای اصولگرا و اصلاح‌طلب را به هم نزدیک کرد.اتفاقاتی که در دولت آقای احمدی‌نژاد رخ داد بسیاری از عقلای اصولگرا و اصلاح‌طلب را به هم نزدیک کرد. به‌طور حتم آمدن آقای روحانی هم نتیجه نزدیکی این دوجریان به هم بود بنابراین بنده معتقدم کماکان احتمال وقوع این اتفاق وجود دارد. از آنجایی که در مجلس 290نماینده حضور دارند بنابراین ممکن است ما شاهد بروز طیف جدیدی در عرصه سیاسی کشور باشیم اما به نظر می‌رسد مجموعه عقلای هر دو طرف بتوانند در مجلس آینده وزن قابل توجه و تاثیرگذاری داشته باشند و در انتخابات آتی موفق باشند.به نظر می‌رسد زمینه تفاهم میان لاریجانی و اصلاح‌طلبان وجود داشته باشد. دوستان تلاش می‌کنند در سطح کشور یک فضای ائتلافی را ایجاد کنند بنابراین امیدواریم در نتیجه این همگرایی‌ها به نتیجه مثبت برسیم.» آیا او ائتلاف با اصلاح‌طلبان را می‌پذیرد؟

شیخ به دکتر رسیده است؟
حالا در همین شرایط است که برخی می‌گویند ذات اصولگرای علی لاریجانی او را از ائتلاف با اصلاح‌طلبان بر‌حذر خواهد داشت اما اصلا بعید نیست که او در پس تحولاتی که در ماه‌های اخیر رخ داده به ائتلاف با دولتی‌ها برسد. در سطح دیگری از تحلیل می‌گویند علی لاریجانی از شرط و شروط طیف چپ اصولگرا از پایداری‌ها گرفته تا رهپویان و ایثارگران به تنگ آمده است. او درست در‌‌ همان شرایطی است که سنتی‌هایی همچون علی‌اکبر ناطق‌نوری درآن قرار دارند شاید دلخور از برخی رفقا و شاید در اندیشه آینده سیاست ایران. رسمی‌تر از همه این سخنگوی فراکسیون رهروان ولایت است که با حرف‌هایش همه شایعات را تایید کرده. او گفته بود که لاریجانی به حامیان دولت می‌پیوندد و البته این را هم گفته بود که محمد‌باقر نوبخت مامور به اجرای این همچسبی سیاسی شده است. حالا که این اتفاق رونمایی شده چپ‌های اصولگرا برآشفته‌اند و علیرضا زاکانی می‌گوید این یک تصمیم غلط است. علیرضا زاکانی، دبیرکل جمعیت رهپویان انقلاب اسلامی درباره ائتلاف علی لاریجانی با حسن روحانی، گفته بود: «نگاه ما نگاه حداکثری است که همه طیف‌های اصولگرا از جمله طیف آقای لاریجانی را هم در‌بر می‌گیرد.»
وی همچنین درباره ائتلاف علی لاریجانی با روحانی درانتخابات مجلس دهم گفته است: «این یک تصمیم سیاسی است. البته به نظر من این تصمیم غلط است حالا هر کسی می‌تواند این تصمیم غلط را بگیرد یا نگیرد درهرحال چنین ائتلافی تصمیم غلطی است.» اما ابراهیم نکو، عضو فراکسیون رهروان ولایت مجلس شورای اسلامی در این باره، گفت: «بنده معتقدم از آنجایی که افکار آقایان لاریجانی و روحانی به هم نزدیک است بنابراین می‌توانند برای انتخابات در یک ائتلاف قرار گیرند البته برای چنین ائتلافی به نشست‌های طولانی نیاز است.» وی درباره جایگاه لاریجانی در بین اصولگرایان، تاکید کرده است: «باتوجه به مواضع معتدلی که آقای لاریجانی دارند ایشان با انتقادهایی از سوی جبهه اصولگرایان مواجه می‌شوند بنابراین بنده معتقدم آقای لاریجانی در جبهه اعتدالیون قرار می‌گیرد. لاریجانی بیشتر می‌تواند به روحانی نزدیک شود چراکه اگر ایشان تغییر رویه دهد و در جبهه اصولگرایان قرار گیرد برایش شرط و شروط خواهند گذاشت که این مساله برای آقای لاریجانی غیرقابل هضم خواهد بود بنابراین پذیرش ایشان در جبهه اعتدالیون بیشتر خواهد بود. »

لاریجانی حتما در ائتلاف اصولگرایان
حضور خواهد داشت
در همین حال بیژن نوباوه، عضو جبهه پایداری گفته است: «آقای لاریجانی از جبهه اصولگرایان است بنابراین قطعا ایشان هم دراین ائتلاف حضورخواهند داشت.» وی درواکنش به غیراصولگرا خواندن علی لاریجانی از سوی برخی اعضای جبهه پایداری گفته است: «بنده به هیچ وجه چنین چیزی را قبول ندارم. اظهارنظرشخصی افراد است و آقای لاریجانی از جبهه اصولگرایان است.»
مهرداد بائوج لاهوتی، عضو فراکسیون رهروان ولایت مجلس شورای اسلامی نیز می‌گوید: «بنده نه تنها چنین ائتلافی را قبول ندارم بلکه معتقدم اگر چنین ائتلافی صورت بگیرد آقای قالیباف می‌تواند به آقای لاریجانی نزدیک‌تر باشد. اگر آقای لاریجانی بخواهد در انتخابات حضور پیدا کند قطعا رقیبی برای حامیان روحانی است بنابراین ائتلاف این‌ها بی‌معنی است اما همانطورکه اشاره کردم نگاه آقای لاریجانی به آقای قالیباف نزدیک‌تر است. تعداد اعضای جبهه پایداری همین چند نفری هستند که در مجلس حضور دارند بنابراین نباید این جبهه را خیلی جدی گرفت، چراکه آنها نمی‌توانند تاثیر‌گذار باشند. باید بگذاریم جبهه پایداری راه خودش را برود. » به‌هر‌روی به نظر می‌رسد علی لاریجانی این روزها از همیشه برای عدم ائتلاف با پایداری‌ها و رهپویان مصمم‌تر از همیشه شده است. اینکه او به اصلاح‌طلبان نزدیک خواهد شد یا جریان حامی‌ دولت، همچنان بدون پاسخ است اما واقعیت این است که علی لاریجانی خود را جدا از جناح اصولگرا نمی‌داند. او آینده سیاسی خود را خارج از جناح تعریف نخواهد کرد. هر‌چند که ممکن است نسخه‌های دیگری را برای ائتلاف با سایر اصولگرایان در سر داشته باشد.