عربستان از پس ایران برنمی‌آید
دست‌و پا زدن سعودی
داود احمدزاده
کارشناس مسائل خاورمیانه
به‌دنبال حصول توافق‌‌نهایی ایران با گروه 1+5 بر سر حلوفصل موضوع صلحآمیز هسته‌ای، ورود به فضای پسا‌فرجام، معادلات منطقه‌ای و ترتیبات امنیتی آن با تغییرات جدی مواجه شده است. پرونده هسته‌ای ایران به‌عنوان یکی از پیچیده‌ترین و مناقشه‌آمیز‌ترین موضوعات نزد محافل جهانی از بدو طرح در سازمانهای بین‌المللی با واکنشهای متفاوت و عمدتا بدبینانه از سوی همسایگان عرب آن روبه‌رو شد. به‌طوری که کشورهای حوزه حاشیه خلیج‌فارس با محوریت عربستان سعودی در تلاش بودند که با استناد به تلاشهای ایران در دستیابی به تکنولوژی صلحآمیز هسته‌ای این فعالیت‌ها را برهم زننده امنیت خویش قلمداد کرده و با تکرار واژه ایران‌هراسی از هرگونه گشایش در روابط ایران با غرب جلوگیری کنند.
از نگاه عربستان با حلوفصل نهایی پرونده هسته‌ای ایران، توان بازیگری آن در موضوعات منطقه‌ای دو چندان خواهد شد و بنابراین امکان نزدیکی ایران و اتحادیه اروپا و حتی آمریکا از طریق همکاری‌های اقتصادی، سیاسی و مشارکت سازنده کشورمان در نشستهایی چون وین 2 و نیز موضوع عراق - یمن بر دشواریهای منطقه‌ای عربستان و برخی کشورهای عربی افزوده است.
بنابراین، هرچه به زمان اجرای برجام نزدیک‌تر می‌شویم عربستان سعودی موضع سختتری نسبت به حلوفصل سیاسی بحرانهای منطقه‌ای (سوریه - عراق- یمن) در پیش میگیرد. در چرایی اتخاذ مواضع سخت ریاض و دوحه.... نسبت به بحران سوریه و عراق باید به فرآیند تحولات اخیر منطقه و شکل‌گیری ائتلاف‌های جدید منطقه‌ای و گسترده شدن اقدامات تروریستی داعش در مرزهای خارج از جغرافیای منطقه خاورمیانه به ویژه در پاریس و تهدیدات اخیر در قاره سبز و حتی آمریکا اشاره کرد.
1- ایران از بدو شکل‌گیری بحران در سوریه به‌دلیل ارتباطات استراتژیک و نیز نقش نظام سوریه در حلقه محور مقاومت، حمایت تمام‌عیاری را برای ماندگاری رژیم بشار اسد در پیش گرفته و با تصاعد بحران و ظهور گروه تروریستی داعش و تسلیح آن از سوی محور عربی - غربی- ترکی تلاش کرده علاوه بر حمایت مادی با اعزام نیروهای مستشاری نیز در کنار روسیه مانع از فروپاشی نظام سیاسی سوریه شود. تحرکات همه‌جانبه غرب و نیز عربستان و ترکیه برای تحمیل ساختار جدید در سوریه و برکناری بشار اسد ازعوامل اصلی همکاری‌های راهبردی مسکو و تهران بوده است. بنابراین ایران با بسیج نیرو و با مشارکت گروههای مردمی وفادار به بشار اسد در داخل و نیز خارج و ترغیب بیشتر روسها برای حضور نظامی بیشتر در سوریه مانع اجرایی شدن سیاست‌های منطقه‌ای غرب و عربستان شد. در این مسیر با لاینحل ماندن نقش بشار اسد در هندسه قدرت سیاسی سوریه باتوجه به اصرار محورترکی- عربی بر رفتن وی از قدرت در نشست وین 2 با طرح چهار ماده‌‌‍‌ای مبنی‌بر راه حل سوری- سوری و سپردن سرنوشت سیاسی این کشور به دست مردم آن تلاش کرده که همچنان به‌عنوان بازیگر اثرگذار در تحولات منطقه به ویژه سوریه جایگاه
خویش را حفظ کند. در هر صورت حضور نظامی روسیه و حمایت فراگیر از نیروهای دولتی در جنگ علیه نیروهای مخالف بشار اسد در قالب داعش و جبهه‌النصره و حتی گروههای میانه‌رو چون ارتش آزاد، به‌رغم برخی گزارههای بدبینانه نسبت به روسها و معامله‌گری آنها بر سر منافع ایران با غرب، نشان می‌دهد که سوریه همچنان واسطه استراتژیک مهم همکاری بین تهران- مسکو به شمار میرود.
2- جبهه غربی- عربی - ترکی ضد نظام سوریه برعکس جبهه واحد ایران - روسیه و نظام بشار اسد با تشتت آراء و اختلافات درونی روبه‌روست. در حالی که کشورهایی چون فرانسه و برخی کشورهای اتحادیه اروپا بر لزوم ایجاد ائتلاف بین‌المللی و گسترده شدن متحدین خود برای اقدام علیه تروریسم بین‌المللی و شروع عملیات توفانی بر ضد‌داعش در پی عملیات تروریستی پاریس و تهدیدات اخیر پافشاری می‌کنند و در این میان از هماهنگی بیشتر با روسیه و نقش نیروهای دولتی حامی بشار اسد نیز حمایت می‌کنند، ترکیه، عربستان و قطر همچنان اولویت نخست خویش را ساقط کردن نظام سوریه و حمایت از مخالفین اعلام کرده و بقای رژیم بشار اسد را عامل تطویل بحران داخلی و گسترش ناآرامیها اعلام میدارند.
در هر‌صورت از نظر آنها مکانیزم سیاسی برای حل بحران سوریه در شرایط موجود امکان‌پذیر نیست. با این وجود وزن حامیان مشارکت با ایران و حتی نیروهای سوری برای مقابله عملی با تکفیری‌ها پس از عملیات تروریستی در پاریس بیشتر شده و علنا کشورهای غربی با اذعان به ناکارآمدی خویش در برکناری بشار اسد از قدرت و نیز برجسته شدن نقش روسیه و ایران در تحولات منطقه از الزامات جدید برای تسریع در فرآیند صلح سازی حمایت می‌کنند.
3- سرنگونی سوخو24 روسیه توسط ترکیه به‌عنوان رخدادی که علاوه بر تبعات منفی در روابط فیمابین، دارای ابعاد منطقه‌ای و بین‌المللی بوده، نیز قابل توجه است. از نظر سطح داخلی اقدام ترکیه باعث حضور نظامی پر‌رنگ روسیه در خاک سوریه و تقویت هرچه بیشتر دولت و ارتش وفادار به بشار اسد شده است و در وضعیت خطرناک امروز روسها به‌دنبال انتقام‌گیری از ائتلاف عربی - ترکی ضد سوریه برآمدهاند. بنابراین با استقرار اس400 و بمباران کوبنده مواضع مخالفین دولت سوریه به‌دنبال تغییر موازنه قدرت در منطقه هستند. بی‌تردید ترکیه، عربستان و قطر به‌عنوان حامیان اصلی گروههای تکفیری از وضعیت و شرایط به‌وجود آمده ناراضیاند ولی توان مقابله مستقیم با جبهه روسی و ایرانی را در خود نمیبینند. عمده تلاش این جبهه برای درگیرکردن ناتو با روسیه است البته به جز حمایت ضمنی آمریکا بیشتر اعضای اصلی ناتو با اقدام ترکیه مخالفت کرده و حتی برخی از این اعضا خواستار اخراج ترکیه از این پیمان نظامی شدند. بنابراین شرایط میدانی در سوریه به ضرر عربستان، قطر و ترکیه در حال تغییر است.
با این تفاسیر اگر به دو مولفه اثرگذار (بحث هسته‌ای و بحران سوریه و عراق..) در روابط ایران و برخی کشورهای منطقه نظیر عربستان، قطر و حتی ترکیه نگاه کنیم دلیل رویکرد جدید این کشورها مبنی بر حمایت آشکار از گروههای تکفیری در قالب داعش و جبهه النصره کاملا مشخص می‌شود. به‌طوری که پس از اقدامات تروریستی در جنوب لبنان، سقوط هواپیمای مسافربری روسی در صحرای سینا و کشتار در پاریس از جامعه بین‌المللی صدای واحدی مبنی بر مبارزه همه‌جانبه با تروریستها شنیده می‌شود.
حامیان اصلی این گروههای تروریستی برخلاف جریان آب، به‌دنبال برهم‌زدن بازی و نیز جلوگیری از پیروزی رقیب هستند. در موضوع هسته‌ای ایران با وجود دشواری موجود و نیز اختلافات میان ایران و گروه 1+5 درباره چگونگی پایان دادن به pmd یا ابعاد احتمالی نظامی، باتوجه به صحبت‌های حاشیه ساز یوکیا آمانو درمورد این فعالیت‌ها اراده مشترک قوی برای عمل به توافق وین از سوی طرفین مذاکره‌‌کننده مشاهده می‌شود. در هر صورت با اجرای برجام و تسهیل در روابط فیمابین به‌ویژه با اتحادیه اروپا و سرمایه‌گذاری‌های مشترک در حوزه‌های نفتی و گازی و ورود سرمایه از سوی شرکت‌های چند ملیتی به ایران فضای جدیدی برای افزایش قدرت مانور کشورمان در منطقه خاورمیانه به‌وجود خواهد آمد. بنابراین عربستان و برخی کشورهای همسو از تغییر معادلات و نیز احتمال همکاری‌های ایران با غرب علاوه بر موضوعات استراتژیک احساس نگرانی می‌کنند.
از نگاه سعودیها حضور ایران در سوریه، لبنان و یمن تهدید مستقیم علیه منافع این کشور محسوب می‌شود چراکه ایران به‌عنوان داعیه دار رهبری دنیای شیعه در منطقه و با تولید گفتمان جدید از اسلام با قرائت خاص خود، ادعای خودساخته عربستان را در جهان اسلام با چالش جدی مواجه ساخته است و بنابراین عربستان با لابی‌گری گسترده با گروههای تندرو آمریکایی واسرائیلی بجد در راستای ممانعت از اجرایی شدن توافق هسته‌ای ایران با گروه 1+5 برآمده است.
در واقع اختلافات عمیق و دامنه‌دار حقوق بشری و نیز گسترده‌تر‌شدن جغرافیای عملیاتی داعش در قلب اروپا بیشتر کشورهای غربی را به این نتیجه رسانده که بالاخره برای مبارزه عملی با تروریسم باید منابع مالی و نیز حمایت‌های رسانه‌ای و معنوی آن را قطع کرد.
عربستان و قطر و امارات‌متحده عربی در کنار ترکیه منبع اصلی رشد گروههای تروریستی و الهام‌بخش اقدامات خشن داعش در منطقه و جهان هستند گرچه هنوز هم در تصمیم‌گیرندگان اصلی کاخ سفید اراده مستقل برای مبارزه با گروههای تروریستی مشاهده نمی‌شود و آمریکایی‌ها همچنان با رفتار متناقض خود به‌دنبال ادامه بحران و سو‌ءاستفاده از وضعیت به‌وجود آمده در منطقه هستند ولی ترس از ادامه اقدامات تروریستی در پایتخت‌های کشورهای اروپا و تحریک افکار عمومی دنیا علیه حامیان گروههای تکفیری در منطقه باعث شده است که در کنار تلاش بی‌وقفه جبهه روسی - ایرانی باحمایت ضمنی چین در سوریه جبهه ائتلاف غربی به رهبری آمریکا برای کنترل اوضاع و جلوگیری از باخت کامل به‌دنبال جبران مافات باشند. در این میان واکنش اولین قربانی حملات تروریستی در اروپا قابل تامل است. حضور اولاند در مسکو و رایزنی بیشتر با پوتین برای ایجاد ائتلاف فراگیر با هدف ضربه‌زدن به داعش می‌تواند خبر بدی برای عربستان سعودی، قطر و حتی ترکیه قلمداد شود.
بنابراین مشاهده می‌شود اقدام جنون آمیز گروه تروریستی داعش در حمله به پاریس ضمن ایجاد گسست آشکار درجبهه عربی-ترکی و غربی حامیان اصلی این گروه‌ها آشوب‌ساز را در شرایط دشوارتری قرار داده است. اگر عربستان و قطر و ترکیه بخواهند مسیر همراهی و همگامی با گروههای تروریستی را در منطقه ادامه بدهند با افزایش تهدیدات این گروه واز بین رفتن قدرت بازدارندگی کشورهای مدرن و جهان اولی شاهد فشار بیشتر علیه حامیان اصلی آن یعنی عربستان و ترکیه از سوی کشورهای حتی همپیمان خواهیم بود و اگر ائتلاف عربی- ترکی مخالف نظام سوریه و ضد‌ایران و روسیه بخواهند قواعد بازی را درک کنند و به ناچار از حمایت‌های مالی و تسلیحاتی خویش دست بردارند این گزاره به مفهوم اثبات نا‌کار آمدی سیاست‌های منطقه‌ای و تبدیل‌شدن به بازیگر حاشیه‌ساز و قبول افزایش قدرت رقیب در معادلات منطقه خاورمیانه قلمداد می‌شود. به‌دنبال حصول توافق‌‌نهایی ایران با گروه 1+5 بر سر حلوفصل موضوع صلحآمیز هسته‌ای، ورود به فضای پسا‌فرجام، معادلات منطقه‌ای و ترتیبات امنیتی آن با تغییرات جدی مواجه شده است. پرونده هسته‌ای ایران به‌عنوان یکی از پیچیده‌ترین و مناقشه‌آمیز‌ترین موضوعات نزد
محافل جهانی از بدو طرح در سازمانهای بین‌المللی با واکنشهای متفاوت و عمدتا بدبینانه از سوی همسایگان عرب آن روبه‌رو شد. به‌طوری که کشورهای حوزه حاشیه خلیج‌فارس با محوریت عربستان سعودی در تلاش بودند که با استناد به تلاشهای ایران در دستیابی به تکنولوژی صلحآمیز هسته‌ای این فعالیت‌ها را برهم زننده امنیت خویش قلمداد کرده و با تکرار واژه ایران‌هراسی از هرگونه گشایش در روابط ایران با غرب جلوگیری کنند.
از نگاه عربستان با حلوفصل نهایی پرونده هسته‌ای ایران، توان بازیگری آن در موضوعات منطقه‌ای دو چندان خواهد شد و بنابراین امکان نزدیکی ایران و اتحادیه اروپا و حتی آمریکا از طریق همکاری‌های اقتصادی، سیاسی و مشارکت سازنده کشورمان در نشستهایی چون وین 2 و نیز موضوع عراق - یمن بر دشواریهای منطقه‌ای عربستان و برخی کشورهای عربی افزوده است.
بنابراین، هرچه به زمان اجرای برجام نزدیک‌تر می‌شویم عربستان سعودی موضع سختتری نسبت به حلوفصل سیاسی بحرانهای منطقه‌ای (سوریه - عراق- یمن) در پیش میگیرد. در چرایی اتخاذ مواضع سخت ریاض و دوحه.... نسبت به بحران سوریه و عراق باید به فرآیند تحولات اخیر منطقه و شکل‌گیری ائتلاف‌های جدید منطقه‌ای و گسترده شدن اقدامات تروریستی داعش در مرزهای خارج از جغرافیای منطقه خاورمیانه به ویژه در پاریس و تهدیدات اخیر در قاره سبز و حتی آمریکا اشاره کرد.
1- ایران از بدو شکل‌گیری بحران در سوریه به‌دلیل ارتباطات استراتژیک و نیز نقش نظام سوریه در حلقه محور مقاومت، حمایت تمام‌عیاری را برای ماندگاری رژیم بشار اسد در پیش گرفته و با تصاعد بحران و ظهور گروه تروریستی داعش و تسلیح آن از سوی محور عربی - غربی- ترکی تلاش کرده علاوه بر حمایت مادی با اعزام نیروهای مستشاری نیز در کنار روسیه مانع از فروپاشی نظام سیاسی سوریه شود. تحرکات همه‌جانبه غرب و نیز عربستان و ترکیه برای تحمیل ساختار جدید در سوریه و برکناری بشار اسد ازعوامل اصلی همکاری‌های راهبردی مسکو و تهران بوده است. بنابراین ایران با بسیج نیرو و با مشارکت گروههای مردمی وفادار به بشار اسد در داخل و نیز خارج و ترغیب بیشتر روسها برای حضور نظامی بیشتر در سوریه مانع اجرایی شدن سیاست‌های منطقه‌ای غرب و عربستان شد. در این مسیر با لاینحل ماندن نقش بشار اسد در هندسه قدرت سیاسی سوریه باتوجه به اصرار محورترکی- عربی بر رفتن وی از قدرت در نشست وین 2 با طرح چهار ماده‌‌‍‌ای مبنی‌بر راه حل سوری- سوری و سپردن سرنوشت سیاسی این کشور به دست مردم آن تلاش کرده که همچنان به‌عنوان بازیگر اثرگذار در تحولات منطقه به ویژه سوریه جایگاه
خویش را حفظ کند. در هر صورت حضور نظامی روسیه و حمایت فراگیر از نیروهای دولتی در جنگ علیه نیروهای مخالف بشار اسد در قالب داعش و جبهه‌النصره و حتی گروههای میانه‌رو چون ارتش آزاد، به‌رغم برخی گزارههای بدبینانه نسبت به روسها و معامله‌گری آنها بر سر منافع ایران با غرب، نشان می‌دهد که سوریه همچنان واسطه استراتژیک مهم همکاری بین تهران- مسکو به شمار میرود.
2- جبهه غربی- عربی - ترکی ضد نظام سوریه برعکس جبهه واحد ایران - روسیه و نظام بشار اسد با تشتت آراء و اختلافات درونی روبه‌روست. در حالی که کشورهایی چون فرانسه و برخی کشورهای اتحادیه اروپا بر لزوم ایجاد ائتلاف بین‌المللی و گسترده شدن متحدین خود برای اقدام علیه تروریسم بین‌المللی و شروع عملیات توفانی بر ضد‌داعش در پی عملیات تروریستی پاریس و تهدیدات اخیر پافشاری می‌کنند و در این میان از هماهنگی بیشتر با روسیه و نقش نیروهای دولتی حامی بشار اسد نیز حمایت می‌کنند، ترکیه، عربستان و قطر همچنان اولویت نخست خویش را ساقط کردن نظام سوریه و حمایت از مخالفین اعلام کرده و بقای رژیم بشار اسد را عامل تطویل بحران داخلی و گسترش ناآرامیها اعلام میدارند.
در هر‌صورت از نظر آنها مکانیزم سیاسی برای حل بحران سوریه در شرایط موجود امکان‌پذیر نیست. با این وجود وزن حامیان مشارکت با ایران و حتی نیروهای سوری برای مقابله عملی با تکفیری‌ها پس از عملیات تروریستی در پاریس بیشتر شده و علنا کشورهای غربی با اذعان به ناکارآمدی خویش در برکناری بشار اسد از قدرت و نیز برجسته شدن نقش روسیه و ایران در تحولات منطقه از الزامات جدید برای تسریع در فرآیند صلح سازی حمایت می‌کنند.
3- سرنگونی سوخو24 روسیه توسط ترکیه به‌عنوان رخدادی که علاوه بر تبعات منفی در روابط فیمابین، دارای ابعاد منطقه‌ای و بین‌المللی بوده، نیز قابل توجه است. از نظر سطح داخلی اقدام ترکیه باعث حضور نظامی پر‌رنگ روسیه در خاک سوریه و تقویت هرچه بیشتر دولت و ارتش وفادار به بشار اسد شده است و در وضعیت خطرناک امروز روسها به‌دنبال انتقام‌گیری از ائتلاف عربی - ترکی ضد سوریه برآمدهاند. بنابراین با استقرار اس400 و بمباران کوبنده مواضع مخالفین دولت سوریه به‌دنبال تغییر موازنه قدرت در منطقه هستند. بی‌تردید ترکیه، عربستان و قطر به‌عنوان حامیان اصلی گروههای تکفیری از وضعیت و شرایط به‌وجود آمده ناراضیاند ولی توان مقابله مستقیم با جبهه روسی و ایرانی را در خود نمیبینند. عمده تلاش این جبهه برای درگیرکردن ناتو با روسیه است البته به جز حمایت ضمنی آمریکا بیشتر اعضای اصلی ناتو با اقدام ترکیه مخالفت کرده و حتی برخی از این اعضا خواستار اخراج ترکیه از این پیمان نظامی شدند. بنابراین شرایط میدانی در سوریه به ضرر عربستان، قطر و ترکیه در حال تغییر است.
با این تفاسیر اگر به دو مولفه اثرگذار (بحث هسته‌ای و بحران سوریه و عراق..) در روابط ایران و برخی کشورهای منطقه نظیر عربستان، قطر و حتی ترکیه نگاه کنیم دلیل رویکرد جدید این کشورها مبنی بر حمایت آشکار از گروههای تکفیری در قالب داعش و جبهه النصره کاملا مشخص می‌شود. به‌طوری که پس از اقدامات تروریستی در جنوب لبنان، سقوط هواپیمای مسافربری روسی در صحرای سینا و کشتار در پاریس از جامعه بین‌المللی صدای واحدی مبنی بر مبارزه همه‌جانبه با تروریستها شنیده می‌شود.
حامیان اصلی این گروههای تروریستی برخلاف جریان آب، به‌دنبال برهم‌زدن بازی و نیز جلوگیری از پیروزی رقیب هستند. در موضوع هسته‌ای ایران با وجود دشواری موجود و نیز اختلافات میان ایران و گروه 1+5 درباره چگونگی پایان دادن به pmd یا ابعاد احتمالی نظامی، باتوجه به صحبت‌های حاشیه ساز یوکیا آمانو درمورد این فعالیت‌ها اراده مشترک قوی برای عمل به توافق وین از سوی طرفین مذاکره‌‌کننده مشاهده می‌شود. در هر صورت با اجرای برجام و تسهیل در روابط فیمابین به‌ویژه با اتحادیه اروپا و سرمایه‌گذاری‌های مشترک در حوزه‌های نفتی و گازی و ورود سرمایه از سوی شرکت‌های چند ملیتی به ایران فضای جدیدی برای افزایش قدرت مانور کشورمان در منطقه خاورمیانه به‌وجود خواهد آمد. بنابراین عربستان و برخی کشورهای همسو از تغییر معادلات و نیز احتمال همکاری‌های ایران با غرب علاوه بر موضوعات استراتژیک احساس نگرانی می‌کنند.
از نگاه سعودیها حضور ایران در سوریه، لبنان و یمن تهدید مستقیم علیه منافع این کشور محسوب می‌شود چراکه ایران به‌عنوان داعیه دار رهبری دنیای شیعه در منطقه و با تولید گفتمان جدید از اسلام با قرائت خاص خود، ادعای خودساخته عربستان را در جهان اسلام با چالش جدی مواجه ساخته است و بنابراین عربستان با لابی‌گری گسترده با گروههای تندرو آمریکایی واسرائیلی بجد در راستای ممانعت از اجرایی شدن توافق هسته‌ای ایران با گروه 1+5 برآمده است.
در واقع اختلافات عمیق و دامنه‌دار حقوق بشری و نیز گسترده‌تر‌شدن جغرافیای عملیاتی داعش در قلب اروپا بیشتر کشورهای غربی را به این نتیجه رسانده که بالاخره برای مبارزه عملی با تروریسم باید منابع مالی و نیز حمایت‌های رسانه‌ای و معنوی آن را قطع کرد.
عربستان و قطر و امارات‌متحده عربی در کنار ترکیه منبع اصلی رشد گروههای تروریستی و الهام‌بخش اقدامات خشن داعش در منطقه و جهان هستند گرچه هنوز هم در تصمیم‌گیرندگان اصلی کاخ سفید اراده مستقل برای مبارزه با گروههای تروریستی مشاهده نمی‌شود و آمریکایی‌ها همچنان با رفتار متناقض خود به‌دنبال ادامه بحران و سو‌ءاستفاده از وضعیت به‌وجود آمده در منطقه هستند ولی ترس از ادامه اقدامات تروریستی در پایتخت‌های کشورهای اروپا و تحریک افکار عمومی دنیا علیه حامیان گروههای تکفیری در منطقه باعث شده است که در کنار تلاش بی‌وقفه جبهه روسی - ایرانی باحمایت ضمنی چین در سوریه جبهه ائتلاف غربی به رهبری آمریکا برای کنترل اوضاع و جلوگیری از باخت کامل به‌دنبال جبران مافات باشند. در این میان واکنش اولین قربانی حملات تروریستی در اروپا قابل تامل است. حضور اولاند در مسکو و رایزنی بیشتر با پوتین برای ایجاد ائتلاف فراگیر با هدف ضربه‌زدن به داعش می‌تواند خبر بدی برای عربستان سعودی، قطر و حتی ترکیه قلمداد شود.
بنابراین مشاهده می‌شود اقدام جنون آمیز گروه تروریستی داعش در حمله به پاریس ضمن ایجاد گسست آشکار درجبهه عربی-ترکی و غربی حامیان اصلی این گروه‌ها آشوب‌ساز را در شرایط دشوارتری قرار داده است. اگر عربستان و قطر و ترکیه بخواهند مسیر همراهی و همگامی با گروههای تروریستی را در منطقه ادامه بدهند با افزایش تهدیدات این گروه واز بین رفتن قدرت بازدارندگی کشورهای مدرن و جهان اولی شاهد فشار بیشتر علیه حامیان اصلی آن یعنی عربستان و ترکیه از سوی کشورهای حتی همپیمان خواهیم بود و اگر ائتلاف عربی- ترکی مخالف نظام سوریه و ضد‌ایران و روسیه بخواهند قواعد بازی را درک کنند و به ناچار از حمایت‌های مالی و تسلیحاتی خویش دست بردارند این گزاره به مفهوم اثبات نا‌کار آمدی سیاست‌های منطقه‌ای و تبدیل‌شدن به بازیگر حاشیه‌ساز و قبول افزایش قدرت رقیب در معادلات منطقه خاورمیانه قلمداد می‌شود.
دیدگاه تان را بنویسید