چرا نقش معاون اول در دولت یازدهم پررنگ شده است؟
معاون اول قدرتمند
جهانگیری در کنار خود مشاوران و معاونانی را قرار داده است که هر کدام به حد و اندازه خود دارای وزن سیاسی بالایی هستند. دایره این افراد نیز گسترده است. از رستم قاسمی گرفته تا عیسی کلانتری.
حوزه معاونت اولی در دولتها اگرچه از اهمیت بسیاری بالایی برخوردار است، اما این اهمیت در دولت یازدهم بیشتر از گذشته به چشم میآید. تا پیش از آیتالله هاشمی که در سال 68 به ریاستجمهوری رسید، معاونت اولی وجود نداشت. از آن مقطع به بعد سه رئیسجمهور به مدت هشت سال ایران را اداره کردند که در مجموع هفت معاون اول در آنها فعالیت کردند، اما هیچکدام به اندازه جهانگیری از چنین وزن سیاسی برخوردار نبود. در دوران احمدینژاد نه داوودی و نه رحیمی در اندازهای نبودند که همچون وزنهای سنگین در کنار رئیسجمهور دیده شوند. اگرچه رحیمی در آخرین ساعات ثبتنام انتخابات ریاستجمهوری تلاش کرد در وزارت کشور ثبتنام کند، اما همانطور که بعدها خودش هم گفته بود این کار را برای نشاندادن مخالفتش با احمدینژاد انجام داد. اقدامی که احمدینژاد آن را ابتر کرد و با فرمان «ایست» به او اجازه ثبتنام و رقابت با مشایی نداد. پیش از او نیز نه عارف و نه حسن حبیبی که سه دوره به عنوان معاون اول فعالیت کرده بودند، به اندازه جهانگیری مورد توجه قرار نداشتند. همینجاست که در مقایسه با این افراد که عموما معاونت اولی آنها چندان دارای اهمیت نبود، جهانگیری وزنی ویژهتر پیدا میکند.
تیمی که در کنار جهانگیری کار میکند
جهانگیری در کنار خود مشاوران و معاونانی را قرار داده است که هر کدام به حد و اندازه خود دارای وزن سیاسی بالایی هستند. دایره این افراد نیز گسترده است. از رستم قاسمی گرفته تا عیسی کلانتری. او همچنین افرادی چون ویسه و موذنزاده را نیز بهعنوان معاون و مشاور در کنار خود دارد. ترکیبی که وجهه اقتصادی و سیاسی آنها بیشتر به چشم میآید. رستم قاسمی فرمانده قرارگاه خاتمالانبیا بود که در دولت دوم احمدینژاد به وزارت نفت رفت. بعد از پایان دولت احمدینژاد قاسم در حکمی به مشاوره جهانگیری منصوب شد اما در متن حکم مواردی گنجانده شده است که به خودی خود نیز جالب است. او از سوی جهانگیری یک وظیفه مشخص نیز دارد. جهانگیری رستم قاسمی را مامور کرده تا روابط اقتصادی و تجاری ایران و عراق را گسترش داده و در این جهت فعالیت کند. او در متن حکم قاسمی نوشت: «با عنایت به اولویت دولت در توسعه روابط اقتصادی دو کشور دوست و برادر جمهوری اسلامی ایران و جمهوری عراق لازم است با بهرهگیری از مجموعهتوانمندیهای دو کشور، در جهت رفع موانع و گسترش روابط اقتصادی دو کشور و اعتلای این روابط با همکاری بخشهای دولتی و خصوصی اقدام کرده و با رعایت اصول
قانونمداری، اعتدالگرایی و منشور اخلاقی دولت تدبیر و امید، منشا تحولات و خدمات بیشتری باشید.» عیسی کلانتری نیز از دیگر مشاوران معاون اول است. او از سوی جهانگیری به سمت «مشاور معاوناول در امور آب، کشاورزی و محیط زیست» منصوب شد. کلانتری در دولت خاتمی وزیر کشاورزی بود و در میان اصلاحطلبان فردی فعال و شناخته شده است. او در جریان انتخابات سال 88 ضمن دفاع از میرحسین موسوی در اظهارنظری عجیب گفته بود که اگر 13 میلیون آذری به او رای دهند انتخابات را برنده خواهد شد، در غیر اینصورت باید با «چادر» کشور را ترک کنند. اگرچه دولت پست محیط زیست را به ابتکار سپرد اما توجه دولت به مسائل زیست محیطی و همچنین وعدههای انتخاباتی رئیسجمهور در مورد مسائلی چون خشک شدن دریاچه ارومیه باعث شد در این زمینه بیشتر فعالیت کند. به علاوه حضور چند وزیر که در جناح خود از درجه اهمیت زیادی برخوردار بودند در کنار جهانگیری او را بیشتر مورد توجه قرار داده است. ویسه یکی دیگر از افرادی است که در کنار جهانگیری فعالیت میکند. او در جریان ارائه فهرست وزرای پیشنهادی دولت یازدهم به مجلس جزو گزینههای وزارت صنعت، معدن و تجارت بود.
اما بعدها از سوی اسحاق جهانگیری بهعنوان معاون هماهنگی و نظارت معاون اول رئیسجمهوری منصوب شده است. ویسه بین سالهای 1380 تا 1384 و در دوره حضور جهانگیری در وزارت صنایع و معادن، ریاست هیات عامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) را بر عهده داشت. وی بعد از بازنشستگی زودرس در دولت نهم با ایجاد یک شرکت خصوصی مهندسی و مشاور صنعتی فعالیت خود را در بخش خصوصی آغاز کرد. عضویت هیاتمدیره ایران خودرو و مدیریت پروژه پیکان 1600 در سال 1370، تاسیس شرکت ساپکو و بر عهده گرفتن مدیرعاملی این شرکت در سال 1372 و قائم مقامی ایران خودرو در سال 1378 نیز بخش دیگری از سوابق و کارنامه کاری ویسه هستند. علاوه بر ویسه موذنزاده نیز بهعنوان مشاور جهانگیری فعالیت میکند.
او برخلاف ویسه در حوزه معدن و صنایع معدنی کار کرده و در دوره وزارت جهانگیری رئیس هیات عامل سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو) بوده است. از دیگر سوابق موذنزاده میتوان به مدیرعاملی شرکت ملی صنایع مس ایران و مدیرعاملی شرکت ملی فولاد ایران اشاره کرد. وی در حال حاضر در بخش خصوصی مشغول به فعالیت است و یکی از اعضای شورای مرکز نظام مهندسی معدن ایران نیز هست. موذنزاده در سال 84 و همزمان با بازنشستگی او را بهعنوان مشاور خود انتخاب کرده بود. یک خبر مهم اسحاق جهانگیری را به مهمترین شخصیت هفته گذشته بدل کرد. تغییرات در کابینه روحانی رفتهرفته قطعی شده و در این میان گفته میشود که جهانگیری فردی است که این تغییرات را در پشت پرده هدایت میکند. برای شروع نیز دو وزیر در دستورکار قرار دارند. اگرچه خبر تغییر وزیر صنعت و معدن و ورزش به صورت غیررسمی تکذیب شد، اما با این حال نمیتوان از نقش غیرقابل انکار جهانگیری در پشتپرده اداره کابینه به راحتی عبور کرد. او این روزها به مهمترین و تصمیمسازترین چهره کابینه دولت یازدهم بدل شده است. سایت انتخاب که مشی نزدیک به آیتالله هاشمی رفسنجانی و حمایت از دولت
دارد در خبر ویژهای مدعی شد دو نفر از وزرا در «لیست سیاه» معاون اول قرار گرفتهاند. گزارش «انتخاب» مدعی بود که جهانگیری تلاش گستردهای را برای حذف این دو وزیر آغاز کرده است.
انتخاب نوشته بود: «منتقدان این دو وزیر معتقدند، از یک سو وزیر صنعت به دلیل کبرسن، برخی اشکالات مدیریتی دیگر و حواشی مرتبط با وی، مورد نقد جدی وی است و از دیگر سو، وزیر ورزش نیز ماههاست مورد اعتراض اهالی ورزش و ورزش دوستان قرار دارد.» براساس ادعای «انتخاب» جهانگیری نه تنها بهدنبال عزل این وزراست، بلکه گزینههای دیگری نیز در نظر دارد و گزینهها را اینگونه معرفی میکند: رضا ویسه را برای وزارت صنعت پیشنهاد داده که هماکنون «معاون هماهنگی و نظارت معاون اول رئیسجمهور» است. همچنین گزینه جهانگیری برای وزارت ورزش، محمود اسلامیان است که چندی پیش، با پیشنهاد خود، مدیرعامل صندوق بازنشستگی کشوری شده است. در این میان، «اسلامیان» تمایلی برای پذیرفتن پست وزارت ورزش ندارد و «وزارت صنعت» را ترجیح میدهد. این خبر اگرچه از سوی نوبخت تکذیب شد، اما با این حال اهمیت نقش جهانگیری در کابینه روحانی بیش از پیش نمایان شد.گفته میشود رابطه اصلی جناح اصلاحطلب دولت روحانی را او اداره میکند. آیا میتوان نقشی برتر از یک معاون اول برای جهانگیری قائل شد؟ این سوالی است که سالهای آینده میتوان به راحتی به آن پاسخ داد. براساس
قانون اساسی در صورتی که رئیسجمهور بنابه هر دلیلی از مسئولیتش کنار برود یا کنار گذاشته شود، این معاون اول است که با تایید رهبری به صورت موقت اداره کشور را برعهده میگیرد. جهانگیری همزمان علاوه بر حزب کارگزاران در بنیاد باران متعلق به سیدمحمد خاتمی نیز عضویت دارد و جزو حلقه مشاوران وی است. ارتباطی که او را به این بخش از اصلاحطلبان نزدیک میکند. اما جهانگیری کیست؟
عضو حلقه کرمان کارگزاران
او یکی از مردان اقتصادی و مهم برای اصلاحطلبان است. آنقدر مهم که حتی زمزمههای کاندیداتوریاش در سال 92 شنیده شد. جهانگیری از اعضای حزب کارگزاران است؛ از جمله کسانی که این حزب را در دولت هاشمیرفسنجانی ساختند. او را میتوان از جمله کارگزاران دانست که تکنوکرات بوده و در دولتهای مختلف حضور داشته از دولت هاشمی گرفته تا خاتمی و روحانی. با پیروزی حسن روحانی در انتخابات او بهعنوان معاون اول رئیسجمهور منصوب شد؛ پست مهمی که در دولت خاتمی به عارف اختصاص داشت و در دولت احمدینژاد فردی چون رحیمی آن را اداره میکرد. جهانگیری دو دوره حضور در مجلس را تجربه کرده است. بار اول در سال 63 و از حوزه انتخابیه جیرفت به مجلس راه پیدا کرد و در دور بعد نیز در مجلس سوم حضور داشت. تحول اساسی و نزدیکی او به اصلاحطلبان و به ویژه مدیران دولتی هاشمیرفسنجانی از جایی آغاز شد که غلامحسین کرباسچی از استانداری اصفهان به تهران آمد تا کلید پایتخت را در دست بگیرد. اسحاق جهانگیری همان موقع به جای کرباسچی به استانداری اصفهان منصوب شد. جهانگیری نقش مهمی در لابیها و گفتوگوهای پشتپرده دارد. اواخر مجس ششم و در جریان تحصن، او به همراه
زنگنه و محمد شریعتمداری مامور شدند تا از طرف دولت با متحصنین مجلس به گفتوگو بنشینند. سه نفری که حالا در دولت روحانی نیز حضور دارند. سالها بعد و پس از اتفاقات 88 درحالی که شرایط برای فعالیت اصلاحطلبان چندان مساعد نبود، او به همراه مجید انصاری و موسویلاری به دیدار مقاممعظمرهبری رفت. در آستانه انتخابات او یکی از گزینههای مطرح اصلاحطلبان برای ریاستجمهوری بود و آنچنان که خودش گفته بود قرار بود «اصلاحطلبانه بیاید». با این حال ورود هاشمیرفسنجانی شرایط را برای او تغییر داد. تا دقایق آخر انتخابات حتی خبرهایی منتشر شد مبنی بر اینکه هاشمیرفسنجانی در انتخابات شرکت نمیکند و اسحاق جهانگیری راهی وزارت کشور شده است. اما او به میدان فاطمی نرفت و به جای او هاشمی درحالی که کمتر کسی فکرش را میکرد در دقایق پایانی ثبتنام کرد. با آمدن هاشمی او به سمت رئیس ستاد انتخاباتی و سخنگوی وی تعیین و شروع به فعالیت کرد. بعد از ردصلاحیت هاشمی او به ستاد حسن روحانی رفت. گفته شد که او از بنیانگذاران و اعضای شورای مرکزی حزب کارگزاران است. او همچنان رابطهاش را با کارگزاران حفظ کرده است. از سوی دیگر او که روزگاری وزیر صنعت و
معدن دولت خاتمی بود، بعدها با راهاندازی هفتهنامهای برخی از اصلاحطلبان را گرد خود جمع کرد؛ اصلاحطلبانی که وجهه اقتصادی داشتند. سردبیری این نشریه را امیر حسین مهدوی، سام غفارزاده و سجاد سالک بر عهده داشتند. سالک کسی که به جهانگیری بسیار نزدیک بود و حالا عضو شورای مرکزی تشکل جدید اصلاحطلبان «ندا» است.
برادران شهید
جهانگیری برادر دو شهید است. اما یک برادر دیگر او مهدی هنوز در قید حیات است و به کارهای اقتصادی مشغول است. مهدی جهانگیری در آخرین انتخابات اتاق بازرگانی ایران توانست از سوی فعالان اقتصادی برای عضویت در این اتاق انتخاب شود. اماخود جهانگیری درباره دو برادر شهیدش میگوید: «اوایل جنگ، برادرم به منطقه هویزه رفت و همراه شهید چمران در جنگهای نامنظم شرکت کرد و در نهایت در آبان سال 59 و در منطقه سوسنگرد به شهادت رسید. من آن موقع مسئول جهاد جیرفت بودم. وقتی خبر شهادت ایشان را به من دادند، بلافاصله به کرمان آمدم، اما جنازه ایشان به کرمان نیامد و درنهایت بعد از 400 روز که سوسنگرد آزاد شد، پیکر محمد برگشت. برادر دیگرم یعقوب نام داشت که در سپاه پاسداران بافق کار میکرد و در عملیات بدر به درجه شهادت نائل شد.» جهانگیری همفکری خود با برادران را اینگونه توصیف میکند: «آن موقع همه ما یک طرز فکر داشتیم و مباحث سیاسی مطرح نبود. هر سه نفر ما از اعضای ثابت جلسات مذهبی و انقلابی بودیم و در یک جهت حرکت میکردیم.» جهانگیری همچنین بعدها توصیهای که حاجقاسم سلیمانی به او در زمان جنگ کرد را بازگو کرد: «من زمانی که در جهاد
کرمان بودم، مسئول جنگ جهاد کرمان بودم و مرتب به جبهه میرفتم. مادرم یک مقدار نگران بود که بعد از یعقوب و محمد، من به شهادت نرسم اما پدرم تحمل زیادی داشت. برادر عزیزم حاج قاسم سلیمانی چند بار به من گفت که خانواده شما به اندازه کافی داغدار شده است و شما دیگر نباید در جنگ شرکت کنید.»
مسئول جهاد سازندگی جیرفت
اسحاق جهانگیری بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1358 بهعنوان مسئول جهاد سازندگی شهرستان جیرفت مشغول کار شد. جهانگیری در مورد مسئولیتهایش بعد از انقلاب میگوید: «بعد از پیروزی انقلاب، من یک دانشجوی 21 ساله بودم. من در آن دوران به دلیل اینکه درد و رنج روستاها را حس کرده بودم، به روستاهای کرمان و بم رفتیم و از آنجا کارهایمان را آغاز کردیم و بعد از اینکه امام(ره) دستور تشکیل جهاد سازندگی را صادر کردند، وارد جهاد سازندگی شدم و از یکی از دهستانهای مرزی سیستان و بلوچستان کارم را شروع کردم. بعد هم مسئول جهاد سازندگی شهر جیرفت شدم. در این مرحله زیاد فرق نداشت چه کسی مسئول است و همه در حد توان خود کار میکردند تا کارها بهتر پیش برود.»
پیوند با حلقه یاران هاشمی
جهانگیری تا اواسط سال 1363 در جهاد کشاورزی کرمان فعالیت کرد. سپس در دومین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی توانست به نمایندگی از مردم جیرفت وارد مجلس شود. این نمایندگی در دوره سوم مجلس هم تداوم یافت. دورانی که ریاست مجلس را علیاکبر هاشمیرفسنجانی برعهده داشت و نایبرئیس در مقطعی حسن روحانی بود. از همینجا بود که او به تیم هاشمی رفسنجانی نزدیک شد. او در مورد دوران نمایندگی خود میگوید: «من تا سال 63 هم مسئول جهاد کرمان بودم و در نهایت هم با رای مردم جیرفت در دوره دوم و سوم مجلس شورای اسلامی، افتخار نمایندگی داشتم. من فکر میکنم مجلس جایی است که اگر افراد توانمند باشند، قدرت دسترسی به اطلاعات کشور را دارند و براساس استعدادی که دارند میتوانند توانمندی خود را بروز دهند. همزمان با مجلس، چند کار موازی دیگر هم داشتم.
از طرف نمایندگان مجلس برای شرکت در کمیته تخصیص ارز انتخابشده بودم و در جلسات این کمیته شرکت میکردم. از طرفی در سازمان اقتصادی بنیاد شهید هم حضور داشتم.» سابقه آشنایی او با حلقه یاران هاشمی و همچنین کرمانی بودنش باعث شد تا بعدها به تیم دولت هاشمی بپیوندد. او در سال 71 جایگزین کرباسچی در استانداری اصفهان شد. کسی که اصفهان را رها کرد تا پایتخت را برای آیتالله اداره کند. او بعدها به همراه تنی چند از یاران آیتالله هاشمی حزب کارگزاران سازندگی را راهاندازی کردند. بعد از روی کار آمدن دولت اصلاحات، مهندس جهانگیری بهعنوان وزیر صنایع و معادن به مجلس پنجم معرفی و موفق به کسب رای اعتماد شد. وی در هر دو دوره ریاستجمهوری خاتمی وزیر صنایع و معادن بود. در دوره دولت اصلاحات، دولت سیدمحمد خاتمی، ابتدا بهعنوان وزیر معادن و فلزات به مجلس پنجم معرفی و پس از ادغام وزارتخانهها نیز مسئولیت وزارت صنایع و معادن را عهدهدار شد. جهانگیری در این دوران ارتباط خوبی با اصلاحطلبان، خصوصا طیفی از اصلاحطلبان که فعالیتهای اقتصادی و صنعتی داشتند، برقرار کرد. همین موضوع سبب شد تا اهمیت او در میان آنها روز به روز بیشتر شود.
سالهای حساس پس از انتخابات 88
جهانگیری در دوران تبلیغات ریاستجمهوری 88 به نفع میرحسین موسوی تبلیغ میکرد. اما بعد از شروع وقایع اعتراضات او از ورود به این جریانات خودداری کرد. تنها یک گزارش از حضور او در جمع سبزها منتشر شد. مردادماه 89 سایت مشرق گزارش داد که او در مراسم افطاری عبدالله نوری که در آن حدود 100 نفر از چهرههای سبز چون بهزاد نبوی، حبیبالله پیمان، حمیدرضا جلاییپور، غلامحسین کرباسچی، محمدعلی ابطحی، علیرضا علویتبار، سعید حجاریان، محمد نوریزاد، محمدخاتمی، مهدی کروبی، محمد موسوی خوئینیها و... حضور داشتند،شرکت کرده است. پیوند جهانگیری با عبدالله نوری از زمان تشکیل کارگزاران و انتخابات مجلس پنجم بیشتر شده بود. مشرق گزارش داد که این مراسم دارای حواشی بود که باعث بروز شکافهای جدید در میان گروههای سبز شد و این درحالی بود که به برخی افراد گفته شده بود قرار است در این جلسه درباره چگونگی برگزاری مراسم روز قدس بحث و بررسی شود اما شعلهور شدن اعتراضات و طرح اتهامات علیه یکدیگر باعث شد این مراسم ناتمام به پایان برسد. جهانگیری یک سال بعد از آن یعنی در مرداد ماه سال 90، در مراسم ضیافت افطاری محمد خاتمی، رئیس بنیاد باران شرکت کرد.
این مراسم با حضور چهرههای اصلاحطلب چون حجتالاسلام سیدحسن خمینی، موسویخوئینیها، محمدرضا خاتمی، مجید انصاری، محمدعلی ابطحی، معصومه ابتکار و برخی محکومان فتنه 88 به همراه خانواده خود در دفتر حفظ و نشر آثار امام خمینی(ره) برگزار شد.
دیدار با رهبری
بعد از وقایع 88 رابطه اصلاحطلبان و نظام دچار تنش شدید شد. انتظار از اصلاحطلبان این بود که در کنار نظام با آشوب مقابله کرده و اعتراضشان را از مراجع قانون پیگیری کنند. با نزدیکشدن به انتخابات ریاستجمهوری دوره یازدهم، سه تن از اصلاحطلبان توانستند با رهبری ملاقات مهمیرا انجام دهند. اینجا بود که نقش جهانگیری اهمیت بیشتری پیدا کرد، چرا که او به همراه موسوی لاری و مجید انصاری به دیدار با رهبری رفتند.
او بعدها درباره این دیدار گفته بود: «ما برای دیدار با رهبری درخواست کردیم و ایشان با بزرگواری قبول کردند و ما رفتیم و صحبت کردیم.» او در ادامه مهمترین توصیه رهبری به اصلاحطلبان در آن دیدار را بیان کرد: «من تا الان هیچ جملهای از این دیدار را مطرح نکردهام. ایشان راجع به مطالبی که ما عنوان کردیم، نظراتی داشتند. تاکید ویژهای که ایشان داشتند این بود که کسانی که جمهوری اسلامی را قبول ندارند را از خودتان دور کنید.»
نقش جهانگیری در تشکیل کابینه
همزمان با تحلیف رئیسجمهور در مجلس، روحانی کابینه خود را نیز به مجلس معرفی کرد. کابینهای که در چیدمان آن جهانگیری نقش مهمی ایفا کرده بود. از همین رو بود که او بعدها در جریان رایاعتماد مجلس به وزرا از آنها حمایت کرد. جهانگیری گفت که این وزرا بعد از بررسی پیشنهادهایی که کارگروههای مختلف ارائه کردند، صورت گرفته است. او اگرچه گفت که انتخابها توسط رئیسجمهور صورت گرفته اما توضیح داد که روحانی از میان لیستی که به او ارائه شده بود این انتخابها را صورت داده است: «مجموعهای از لیستهای پیشنهادی در اختیار ایشان قرار گرفت و تاکید ایشان این بود که یک کابینه اعتدالی تشکیل شود و ما در شرایطی قرار گرفتیم که فرصت اشتباه نداریم و دولت نمیتواند با خطا کشور را اداره کند...»
حالا و پس از گذشت دو سال از عمر دولت، در حالی که این دولت فکر میکند پایههای آن سفتتر شده است، تصمیم به ترمیم کابینه گرفته است. در این میان عدهای از اصلاحطلبان خواهان ترمیم کابینه به نفع خود هستند و برای این کار بهترین فردی که در دست دارند، اسحاق جهانگیری است. یکی از نقاط مهمی که جهانگیری در انتخاب آن تاثیرگذار بود، انتخاب معاون سیاسی وزیر کشور بود. معاونتی که قریب 10 ماه با سرپرست اداره شد و اصلاحطلبان تلاش زیادی کردند تا فرد نزدیک به خود را به این پست روانه کنند. اینکه جهانگیری تا چه اندازه میتواند در ترمیم کابینه رضایت اصلاحطلبان را جلب کند به ماههای آینده بستگی دارد، اما آنچه مسلم است او یکی از پایههای کلیدی تغییرات در کابینه روحانی خواهد بود.
دیدگاه تان را بنویسید