گفتوگوی مثلث با محمدجواد حقشناس؛
عارف کاپیتان اصلاح طلبان می شود
حزب اعتماد ملی اکنون بزرگترین مدعی مخالفت با شورای مشورتی اصلاح طلبان است.
حزب اعتماد ملی اکنون بزرگترین مدعی مخالفت با شورای مشورتی اصلاح طلبان است. اعضای این حزب معتقدند این شورا نمی‌تواند جایگزین تشکیلات پیشین تصمیم گیری در جناح اصلاح طلب شود. محمد جواد حق شناس هم از افرادی است که نقدهایی به این شورا دارد. با این چهره اصلاح طلب درباره این موضوع و نیز مباحثی که پیرامون محمد رضا عارف مطرح شده گفت‌و‌گو کردیم.
هم‌اکنون در فضای سیاسی کشور موضوع ائتلاف اعتدالیون دو جناح مطرح می‌شود با این مفهوم که طیف آقای لاریجانی با حامیان دولت در انتخابات مجلس شورای اسلامی لیست مشترک دهند، برخی چنین ائتلافی را ناشدنی می‌خوانند در مقابل برخی آن را تنها راهکار تسلط میانه‌روها بر مجلس آینده می‌دانند. نظر شما چیست؟
جریان‌های سیاسی کشور باتوجه به خاستگاهی که دارند طبیعتا در موقعیت رقابت هستند، ائتلاف زمانی پیش می‌آید که جریانات سیاسی رقیب احساس کنند که رقیب دارند. بنابراین در زمانی که شریک نداشته باشند و تمامیت قدرت را بتوانند در اختیار بگیرند چنین احساسی نخواهند داشت اما وقتی برداشت شان این باشد که توان به دست آوردن کامل قدرت را ندارند و توسط یک دشمن و رقیب با ویژگی‌های به‌شدت متمایز موقعیت‌شان تهدید می‌شود در کوتاه مدت و تا زمان دفع خطر مشترک به هم نزدیک می‌شوند. معتقدم الگویی که در انتخابات ریاست‌جمهوری 92شکل گرفت نتیجه دو اتفاق بود، یک اینکه به هر حال جریان‌هایی که از آقای روحانی حمایت کردند معتقدند مشی و برنامه‌های آقای روحانی با دیدگاه‌های سیاسی آنها نزدیک است و می‌تواند نامزد مشترکی برای آنها باشد، گروه دیگر احساس کردند گزینه‌ای که در آن سمت وجود دارد به هر حال می‌تواند با اهداف آنها ناسازگار باشد یا موقعیت آنها را تهدید کند. این دو عامل باعث شد ما شاهد شکل‌گیری یک ائتلاف نانوشته باشیم که با محوریت جریان اصلاح‌طلب و رئیس دولت اصلاحات منجر به یک اقدام یکپارچه در حمایت جریان اصلاح‌طلب از آقای روحانی شد، به‌طوری که آقای عارف نامزد اصلاح‌طلبان از عرصه کاندیداتوری کنار کشید و فرصت را برای رای‌آوری آقای روحانی به‌عنوان یک شخصیت بالقوه اصلاح‌طلب فراهم کرد، همین طور آقای هاشمی‌رفسنجانی به‌عنوان محور جریان اعتدال و حتی بخشی از جریان روحانیت مبارز عملا در جریان این ائتلاف قرار گرفتند و حضور ادامه‌دار آقای ولایتی نیز به رقم خوردن چنین نتیجه‌ای کمک کرد یعنی این حضور او نقش تعیین‌کننده‌ای در عدم نتیجه‌گیری جریان اصولگرا داشت، عملا می‌توان گفت همانطور که کنار رفتن عارف در انتخاب روحانی موثر بود ماندن آقای ولایتی در رای آوردن آقای روحانی بسیار تاثیرگذار بود، این مدل به نظر می‌رسد همچنان مورد توجه جریان‌های سیاسی حامی آقای روحانی در انتخابات مجلس باشد اما به نظر می‌رسد شاید تفاوتی که وجود دارد این است که در انتخابات ریاست‌جمهوری باید روی حمایت از یک نفر همه به نتیجه می‌رسیدند اما در انتخابات مجلس فرصت رقابت بیشتری وجود دارد، بنابراین این ائتلاف طیف آقای لاریجانی با حامیان دولت بعید است الان بخواهد به‌طور عملیاتی شکل بگیرد و این بستگی به فضای سیاست داخلی ایران، وضعیت پرآشوب خاورمیانه به ویژه اوضاع کشورهای یمن، عراق، سوریه، ترکیه، افغانستان و مساله پرونده هسته‌ای دارد. قاعد‌تا تکلیف پرونده هسته‌ای باید تا تیرماه روشن شود که طبعا در نگاه مردم اثرگذار است. در آن مرحله است که دولت تصمیم می‌گیرد در فضای انتخاباتی 94 چه رویکردی داشته باشد و در عین حال به نظر می‌رسد این عملکردی که ما در دو جریان اصلی کشور یعنی جریان اصلاح‌طلب از یک سو و جریان اصولگرا از سوی دیگر داریم این هم جزو عوامل تاثیرگذار در شکل‌گیری هسته اولیه ائتلاف و رقابت‌های انتخابات مجلس باشد. فکر می‌کنم که ترجیح جناح‌های سیاسی این است که در فضای اولیه و مقدماتی به جای اینکه به یک ائتلاف نانوشته یا ائتلافی که تکلیفش خیلی روشن نیست برسند، ترجیح‌شان این است که در یک رقابتی که به‌نوعی وزن‌کشی محسوب می‌شود شرکت کنند، مگر اینکه خطر بالقوه بیرونی یا تحرک جناح تندرو که گفته شد جریان اعتدالی را تهدید کند که اینها قبل از موعد انتخاباتی و در یک فضایی که وارد رقابت‌های سیاسی می‌شود به جای رقابت به‌واگذاری بخشی از قدرت‌های خودشان در قالب یک قرارداد یا یک ائتلاف تن دهند و نوع همکاری خود را تنظیم کنند.
هم‌اکنون در جریان اصلاحات چه پروسه‌ای طی می‌شود. هیچ خبری درباره سازوکار اصلاح‌طلبان برای ورود به انتخابات مجلس دیده نمی‌شود. چرا؟
جریان اصلاح‌طلب به نظر می‌رسد الگوی رفتاری خود در انتخابات ریاست‌جمهوری سال 92 را همچنان در دستورکار خود قرار داده و سعی می‌کند با اشتباه کمتر و در عین حال با رویکردی مبتنی بر منافع ملی، حتی اگر در حوزه‌هایی منجر به قربانی شدن منافع شخصی و گروهی‌اش شود این مسیر را ادامه دهد. البته اکنون در یک فضای مناسب‌تر بر‌ویژگی‌ها و عملیاتی شدن خواسته‌های اصلاح‌طلبانه تاکید روشن دارد. جریان اصلاح‌طلب امروز ضمن آنکه حامی تمام عیار دولت آقای روحانی است در عین حال گلایه‌هایی دارد به‌خصوص در حوزه‌هایی که دولت نتوانسته در عرصه سیاست داخلی به وعده‌هایش عمل کند یا اتفاقاتی نظیر آنچه درباره سخنرانی علی مطهری در شیراز یا آن برخوردی که با خانم ابتکار شد یا بر هم زدن سخنرانی‌هایی که مربوط به شخصیت‌هایی همچون سید‌حسن خمینی و حذف چهره و مطالب رئیس دولت اصلاحات است اعلام نارضایتی دارد و در عین حال با آرامش و درک موقعیت دولت و همین طور در نظر گرفتن اولویت‌هایی که دولت در دستورکار قرار دارد، سعی می‌کند بتواند آرامش جامعه را حفظ کند و همچنان حمایت منطقی و مشروط خود را از دولت آقای روحانی داشته باشد. به هر حال با یک رویکردی که حمایت همراه با کمک و مساعدت برای عبور از این گردنه‌ها باشد می‌خواهد کشور از شرایط متأثر از ناکارآمدی دولت پیشین عبور کند و به یک فضای قابل‌اطمینان و با‌ثبات برسد.
با همه این تفاسیر نگفتید که اصلاح‌طلبان مکانیزم انتخاباتی خود را چگونه تعریف کردند؟
همان مکانیزم انتخابات ریاست‌جمهوری سال 92 را پیش گرفتند.
اختلافی میان طیف‌های درون جریان اصلاحات وجود دارد یا خیر؟
جریان اصلاح‌طلب با مشی‌ای که داشته ضمن آنکه در جریان‌های درونی یک رقابت منطقی را تعریف کرده اما استراتژی و راهبرد اصلی‌اش حرکت به سوی آینده‌ای است که در نقطه انتهایی به هر حال براساس محور وحدت، قانونگرایی و شاخص اصلاح‌طلبی بتواند نیروهای شایسته و توانمند را برای ارتقای جایگاه مجلس با تفکر اصلاح‌طلبی و حفظ منافع ملی و حمایت از دولت گزینش کند از این بابت مشکلات درون مجموعه اصلاح‌طلبان شاید اصلا قابل مقایسه با مشکلاتی که امروز اصولگرایان در درون خود دارند نباشد.
شورای مشورتی و شورای هماهنگی جبهه اصلاحات کدامیک تصمیم‌گیر هستند؛ برخی نقش‌محوری را به شورای مشورتی می‌دهند و برخی از محوریت شورای هماهنگی جبهه اصلاحات سخن می‌گویند، کدامیک صحیح است؟
کارکردهای این دو شورا متفاوت است؛ شورای هماهنگی جبهه اصلاحات و شورای هماهنگی اصلاح‌طلبان دو جریان اصلی هستند که احزاب اصلاح‌طلب را نمایندگی می‌کنند و شورای مشورتی اصلاح‌طلبان برگزیده رئیس دولت اصلاحات است که از چهره‌های حقیقی اصلاح‌طلب در آن جمعند. در واقع آقای خاتمی از آنها مشورت می‌گیرد و نهایتا رویکردی که وجود دارد باتوجه به جایگاهی که رئیس دولت اصلاحات در میان قاطبه مردم ایران و احزاب اصلاح‌طلب دارد قطعا با تدبیر او و با محوریت آقای عارف در انتخابات 94 جایگاه منطقی و معین خود را خواهد داشت و امورات پیش می‌رود و خیلی جای نگرانی نیست.
محور کار اصلاح‌طلبان برای ورود به انتخابات مجلس آقای خاتمی است یا آقای عارف؟
رأس کار آقای خاتمی است و همه اصلاح‌طلبان روی این مساله اتفاق نظر دارند آقای عارف هم نقش لیدر اصلاح‌طلبان را در جریان انتخابات مجلس ایفا می‌کند. در واقع نقش سرمربی را آقای خاتمی و نقش کاپیتان تیم را آقای عارف ایفا خواهد کرد.
اما همه طیف‌های اصلاح‌طلب این طور فکر نمی‌کنند. مثلا وقتی ما مصاحبه‌های اعضای حزب کارگزاران را با روزنامه‌های اصلاح‌طلب می‌بینیم قائل به نقش آفرینی محوری آقای عارف در انتخابات نیستند، مثلا آقا عطریانفر گفته ما لاریجانی را برای ریاست مجلس به عارف ترجیح می‌دهیم؟
نظرات کارگزاران را باید از آقایان مرعشی، جهانگیری و کرباسچی شنید. ضمن آنکه شاید جناحی از کارگزاران چنین تمایلی داشته باشند، ولی به نظر می‌رسد عملکرد جریان کارگزاران هم در نهایت تبعیت از آقای خاتمی است.
یعنی هرچه آقای خاتمی تصمیم بگیرد کارگزاران به آن تن می‌دهد؟
نهایتا بله، ممکن است نگاه‌شان را به آقای خاتمی منتقل کنند. ولی تصمیم‌گیری نهایی در این بخش برآیند اجماع نخبگان اعم از احزاب و چهره‌های شاخص اصلاح‌طلبی در استان‌هاست و آقای خاتمی نشان داده که نگاه مستبدانه‌ای ندارد و طبیعتا به عقل جمعی جریان اصلاح‌طلب تکیه می‌کند و بر‌آن اساس مساله دنبال می‌شود و اگر جایی نیاز به حضور و ورود برای رفع اختلاف نظری بود، ورود می‌کند و نظر او صائب خواهد بود.
مشکل طیف کارگزاران با آقای عارف چیست؟
من خودم مشکلی در این بخش ندیدم فکر می‌کنم اگر این مشکل احساس می‌شود خود دوستان کارگزاران این را در نظراتشان به صراحت بیان کنند و روی آن دست بگذارند. در واقع نیاز به صراحت بیشتری است. اگر دوستان کارگزارانی نظری دارند خیلی شفاف و علنی آن را بیان کنند.
شما به نقش محوری آقای عارف در جریان اصلاحات برای ورود به انتخابات مجلس اشاره کردید. آیا بعد از انتخابات نیز همچنان آقای عارف محوریت خواهد داشت، چون دو دیدگاه در جریان اصلاحات وجود دارد؛ یکی می‌گوید باید صبر کرد و دید ترکیب مجلس چطور خواهد بود اما دیدگاه دیگری معتقد است آقای عارف باید قبل از انتخابات تکلیف حمایت اصلاح‌طلبان از خود را برای کسب جایگاه ریاست مجلس قطعی کند و بعد وارد پروسه انتخابات شود؛ نظر شما چیست؟
خیر، این مبتنی بر یک واقعیت اجتماعی نیست. اصل، حضور در فعالیت و رقابت است و طبیعتا مشارکت همراه با رقابت است که می‌تواند وزن‌ها را مشخص کند و تعیین‌کننده باشد. آن زمان است که امیدواریم برای تعیین وزن دوستان اصولگرا متوسل به نهاد نظارتی و دوپینگ از آن سو نشوند و یک فرصتی فراهم شود که جریان اصلاح‌طلب و اصولگرا بتوانند در یک میدان برابر با هم رقابت کنند. اگر یک رقابت بدون آن دوپینگ اتفاق بیفتد فکر می‌کنم بعد از آنکه گرد و خاک انتخابات مجلس نشست 290 چهره سیاسی کشور با خط مشی‌هایی که دارند وارد می‌شوند و آنجاست که بحث ائتلاف، رقابت یا همکاری موقعیتش روشن می‌شود. مخصوصا آنکه مجلس آینده با اکثریت اصلاح‌طلب و اصولگرای خردگرا و یک اقلیت مربوط به جریان افراط‌گرایی می‌تواند مبتنی بر یک ائتلاف شکننده پایداری‌ها، ایثارگران و رهپویان و بخشی از جریان موتلفه باشد که بعد از فوت مرحوم عسگراولادی به نوعی در مسیر تندروی افتاده باشد.
یعنی هیچ تعیین‌کنندگی قبلی وجود ندارد که آقای عارف در آن فضا حتما کاندیدای اصلاح‌طلبان باشد؟
اگر فرض کنیم که رقابت به سمتی برود که شاهد یک رقابت واقعی باشیم، پیش‌بینی این است که جریان اصلاح‌طلب بتواند نصف به علاوه یک نمایندگان مجلس را در اختیار بگیرد. طبیعتا در آن مقطع نیازی به یک رابطه ائتلافی وجود ندارد و جریان اصلاح‌طلب تلاش می‌کند با منطق و رعایت حقوق مابقی جریانات جایگاه خود را برای اداره قوه مقننه تعیین کند اما اگر این اتفاق نیفتاد طبیعی است که دو اقلیت قابل توجه به تنهایی نمی‌توانند اداره مجلس را در اختیار داشته باشند. آن زمان براساس تعامل و لابی و شیوه‌هایی که در حوزه پارلمانی متصور است با هم کنار خواهند آمد و اجازه نمی‌دهند اقلیت افراطی و تندرو به حضور در انتخابات مجلس امید پیدا کرده و زمام امور را به دست بگیرند.
یعنی فقط در زمان ائتلاف با جریان آقای لاریجانی معنا پیدا می‌کند؟
طبیعتا چنین ائتلافی بعد از روشن شدن نتیجه انتخابات خواهد بود که البته اینجا به جای واژه ائتلاف از کلمه همکاری استفاده می‌کنم.
آنجا بین آقای عارف و لاریجانی یک نفر کاندیدای ریاست مجلس می‌شود؟
به نظر می‌رسد که ممکن است هر سه جریان برای حضور در فضای انتخاباتی در مرحله اول به رقابت بپردازند. آن زمان ممکن است جریان اصولگرا با دادن برخی امتیازات به سمت جبهه پایداری برود یا احساس کند در یک توافق و یک تقسیم منطقی از جایگاه اداره مجلس با جریان اصلاح‌طلب بتواند به یک نتیجه قابل قبول برسد.
یعنی در هر صورت جریان اصلاح‌طلب نامزد خود را برای ریاست مجلس آینده آقای عارف می‌داند؟
طبیعتا بله.
در واقع رای‌گیری اولیه انجام می‌شود و به تعبیر شما سه نامزد از هر سه طیف اصلاح‌طلبان، اصولگرایان معتدل و اصولگرایان تندرو می‌آیند و دو نفر برتر رقابت نهایی را انجام خواهند داد؟
شاید این سخنان الان کمی زود باشد ولی طبیعی است اگر در مجلس اصلاح‌طلبان بتوانند نصف به علاوه یک از نمایندگان را در اختیار داشته باشند دلیلی ندارد که فرصت اداره مجلس را در اختیار دیگر جریان‌ها بگذارند.
اصلاح‌طلبان چه زمانی وارد تعیین مصادیق می‌شوند؟
شوراهای استانی شکل گرفته و طبیعی است که امروز نیروهای شاخص حوزه‌ها سعی می‌کنند هم موقعیت خود را شناسایی کنند و هم با مردم ارتباط بگیرند. فکر می‌کنم روش نامزدهای اصلی فاز یک و فاز دو تا اوایل مهرماه روشن می‌شود.
تعیین نامزدهای فاز یک و فاز دو به چه معناست؟
طبیعتا جریان اصلاح‌طلب در میدان تلاش می‌کند که موقعیت نامزدهایش را روشن کند. ممکن است در یک حوزه انتخابیه 2 یا 3 نامزد اصلاح‌طلب احساس کنند که شانس دارند. طبیعتا رقابت‌های اولیه در جریان اصلاح‌طلبی شکل می‌گیرد بعد از دو یا سه ماه مقبولیت نامزد اصلی روشن می‌شود.
یعنی تعیین نامزد اصلی جریان اصلاحات در هر حوزه انتخاباتی قبل از ثبت‌نام نامزدها خواهد بود؟
فضای انتخاباتی در ایران این طور نیست که در 10 روز ثبت‌نام مقبولیت نامزدها روشن شود. باتوجه به مکانیزمی که انتخابات مجلس دارد آرای عمومی در هر حوزه انتخابیه تعیین کنندگی دارد. لازم است نامزدها در میدان بتوانند سوابق و برنامه‌های خود را عرضه کنند تا مشخص شود توانایی‌ها و اقبالی که نزد احزاب و چهره‌های محلی و شخصیت‌های اصلاح‌طلب منطقه‌ای دارند چه میزان است. در‌واقع در یک وزن‌کشی درونی نامزد اصلی در هر حوزه انتخابیه روشن خواهد شد.
آیا اصلاح‌طلبان برای تعیین نامزد اصلی صبر می‌کنند تا نتیجه تایید صلاحیت نامزدها اعلام شود؟
رویکردها قطعا به توانایی‌های نامزدها و اقبال عمومی بر‌می‌گردد که قبل از ثبت‌نام روشن می‌شود ولی بنا به هر دلیلی در ادامه راه نامزد اصلی نتوانست مسیر را ادامه دهد معنی‌اش کنار کشیدن جریان اصلاحات از امر انتخابات در آن حوزه انتخابیه نیست.
یعنی نامزد فاز دوم راه نامزد اصلی را ادامه می‌دهد؟
بله طبیعتا همین طور است.
تصمیم‌گیری در شورای مشورتی و شورای جبهه اصلاحات، کدامیک در تعیین مصادیق تصمیم نهایی را می‌گیرد؟
شورای مشورتی اعلام کرد که وارد تعیین مصادیق به هیچ‌وجه نمی‌شود و موضوع را به خود شوراهای استانی واگذار می‌کند.
شورای استانی زیر نظر شورای هماهنگی جبهه اصلاحات خواهد بود یا شورای مشورتی؟
شورای استانی مستقل است، ضمن آنکه تایید شورای مشورتی، شورای هماهنگی جبهه اصلاحات و شورای هماهنگی اصلاح‌طلبان را دارد.
شورای هر استان متشکل از چه افرادی هستند؟
نمایندگان احزاب اصلاح‌طلب در استان‌ها، چهره‌های اصلاح‌طلب استان همچون نمایندگان ادوار، مقامات مسئول در دولت اصلاحات اعم از استانداران، معاونان استاندار، فرمانداران و روحانیون سرشناسی که گرایش اصلاح‌طلبی داشتند این افراد در انتخاب نامزد برای هر حوزه انتخابیه خردجمعی را به کار می‌گیرند.
از مرکز برای شهرستان‌ها و استان‌ها تصمیم‌گیری نمی‌شود؟
نگاه اصلاح‌طلبان همواره همین طور بوده و نگاه آنها دستوری و از بالا به پایین نیست.
در تهران چطور، شورای هماهنگی جبهه اصلاحات تصمیم‌گیری می‌کند یا شورای مشورتی؟
در تهران، احزاب و جریان‌های سیاسی نامزدهای خود را معرفی می‌کنند. سعی می‌شود که در تهران کار آسانتر باشد چون روند انتخابات تهران همیشه لیستی بوده تا بتوانند به لیست واحد برسند. شورای هماهنگی نمایندگان احزاب نظرشان را می‌دهند، ویرایش اولیه آنجا شکل می‌گیرد طبیعتا نظر مشورتی چهره‌هایی مثل آقای عارف و آقای خاتمی و بقیه شخصیت‌های محوری اصلاح‌طلب آنجا اثرگذار خواهد بود.
در کل مصاحبه اسم آقای خاتمی و آقای عارف را مطرح کردید، اصلاح‌طلبان هیچ نقشی را برای آقای هاشمی قائل نیستند؟
حتما آقای هاشمی خودشان سعی می‌کنند در امر انتخابات دخالت نکنند. در واقع احزاب نزدیک به ایشان همچون کارگزاران، اعتدال و توسعه و حزب اسلامی‌کار نگاه آقای هاشمی را نمایندگی می‌کنند، ضمن آنکه چهره‌هایی مثل آقای عارف و آقای خاتمی هم نگاه‌شان به نگاه آقای هاشمی نزدیک است.
دیدگاه تان را بنویسید