گفت‌وگوی مثلث با محمدحسن آصفری
رفتار ما باید تغییرکند
آقای آصفری! این روزها اجرای برجام در چه مرحله‌ای است؟
در برهه فعلی، باید ضمانت‌های لازم از غربی‌ها گرفته شود و دولت و تیم مذاکره‌کننده به رهنمودهای رهبر معظم انقلاب عمل کنند تا جمهوری اسلامی ایران بتواند به تعهدات خود جامه عمل بپوشاند. به عبارت بهتر، مرحله فعلی، مرحله اخذ ضمانت‌های لازم است.
در این مرحله، طرفین ملزم به اجرای چه تعهداتی هستند؟ آیا غربی‌ها در چارچوب تعهداتی که به ایران داده‌اند، عمل می‌کنند؟
در برهه فعلی، در رابطه با تبادل اورانیوم، ما بخشی از اورانیوم اکسیدشده را از طرف غربی تحویل گرفته‌ایم که در مرحله تست و آزمایش قرار دارد و در انتظار تحویل بخش دیگری از اورانیومی هستیم که باید مورد معامله قرار بگیرد.
جمهوری اسلامی ایران در این مرحله چه تعهداتی دارد که باید به آنها عمل کند؟
برخی از اقداماتی که ما باید انجام می‌دادیم، شامل تحویل اورانیوم و جمع‌آوری سانتریفیوژها بوده است. براساس تعهداتی که ما به طرف مقابل داده‌ایم، باید تا سقف شش هزار سانتریفیوژ از سوی جمهوری اسلامی ایران جمع‌آوری و باقیمانده سانتریفیوژها از مدار خارج شود. از این تعداد، باید پنج‌هزار سانتریفیوژ سوخت‌گیری شده و هزار سانتریفیوژ دیگر در فردو به‌صورت عادی و بدون استفاده بچرخد. موضوع دیگر، درآوردن قلب ر‌اکتور اراک است که ایران باید در این مرحله این اقدام را انجام دهد.
تحریم‌ها در چه وضعیتی هستند؟ آیا تحریم‌ها بعد از اجرای این تعهدات لغو خواهند شد؟
اقدامی که طرف غربی در رابطه با تحریم‌ها انجام داد، این بود که پرونده ایران را در شورای حکام که چندین سال جنبه نظامی داشت، مختومه اعلام کردند و در قطعنامه این شورا، تاکید کردند که فعالیت‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران، در راستای فعالیت‌های صلح‌آمیز و غیرنظامی است. اینها مقدماتی است که غربی‌ها بخواهند تحریم‌های اعمال‌شده علیه ایران را رفع کنند.
مختومه اعلام کردن PMD از سوی غربی‌ها در چارچوب برجام است یا اقدامی‌است که برای متقاعد کردن ایران برای ادامه اجرای برجام صورت می‌گیرد؟
این اقدام کاملا در چارچوب تعهدات بوده است. قرار بر این بود که این موضوع از سوی آژانس و در چارچوب راستی‌آزمایی فعالیت‌های هسته‌ای ایران بررسی شود و آنها اعلام کنند که فعالیت‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران، در چارچوب غیرصلح‌آمیز نبوده است؛ بنابراین چنین اقدامی‌در چارچوب توافق جامع میان ایران و غرب بوده است.
آیا ممکن است برخی رفتارهای طرف مقابل
- به‌خصوص آمریکایی‌ها - منجر به نقض برجام یا بخشی از توافق شود؟
این اتفاق افتاده است. اقدامی‌که اخیرا کنگره آمریکا انجام داد و دولت ایالات‌متحده آن را تصویب کرد، نقض آشکار برجام است و می‌توان گفت نوعی تخلف بر سر راه توافقی است که میان ایران و گروه 1+5 صورت گرفته است. اقدام آمریکایی‌ها در راستای نقض و دور زدن برجام و نوعی فریبکاری است.
باتوجه به رفتارهایی که از سوی طرف مقابل انجام می‌شود، آیا ممکن است که رفتار ما نیز در قبال آنها تغییر کند؟
بایستی تغییر کند. ما باید اقداماتی را که انجام می‌دهیم تا زمان تغییر مصوبه جدید ایالات‌متحده و روشن شدن تکلیف آن، متوقف کنیم. به اعتقاد من، اقدامات اعتمادسازی همانند جمع‌آوری سانتریفیوژها، برداشتن قلب ر‌آکتور، تحویل اورانیوم و... که ما باید انجام می‌دادیم، باید امروز متوقف شود تا رفتارهای آنها تغییر کند.
علاوه بر تحریم‌هایی که دولت آمریکا و اروپا علیه ایران اعمال کرده بودند، تحریم‌هایی نیز وجود دارد که به تحریم‌های ایالتی موسوم است. در این مرحله تکلیف این تحریم‌ها چیست؟
ما با دو نوع تحریم مواجه بوده‌ایم؛ تحریم‌های اولیه و تحریم‌های ثانویه. تحریم‌های اولیه از ابتدا علیه نظام جمهوری اسلامی ایران وضع شده بود که هیچ اقدامی در قبال آنها صورت نگرفته است اما تحریم‌های ثانویه‌ای که بیشتر مرتبط با فعالیت‌های اتمی ایران و پرونده هسته‌ای جمهوری اسلامی بوده است، بایستی لغو شود و ما تعلیق این تحریم‌ها را نمی‌پذیریم.
آیا پیشنهاد طرف مقابل برای غنی‌سازی اورانیوم در خاک کشور ثالث همچنان به قوت خود باقی است؟
ما به‌هیچ‌وجه غنی‌سازی را در خاک کشور دیگری انجام نخواهیم داد و غنی‌سازی اورانیوم بایستی در خاک جمهوری اسلامی ایران انجام شود. قرار ما با غربی‌ها این بود که آن بخشی از اورانیوم غنی شده را که شامل اورانیوم غنی‌شده20 درصدی بود، تحویل دهیم و در مقابل، اورانیوم اکسیدشده را تحویل بگیریم. این مساله که جمهوری اسلامی ایران بخواهد غنی‌سازی را در خاک کشور دیگری انجام دهد، در هیچ‌یک از بندهای برجام نیامده است. قرار بر این است که سایت ما در نطنز، غنی‌سازی را در ادامه پنج‌هزار سانتریفیوژ انجام دهد و قرار بر تعطیلی یا توقف غنی‌سازی نیست اما قرار بر این است که غنی‌سازی ما محدود بشود.
شما فکر می‌کنید که رفع تحریم‌ها از چه زمانی تاثیر خود را نشان خواهد داد؟ در واقع از چه برهه‌ای می‌توان اثرات مثبت رفع‌تحریم‌ها را روی اقتصاد کشور و زندگی عامه مردم مشاهده کرد؟
البته این اعتقاد دولت است که با اجرای برجام، مسائل و مشکلات اقتصادی کشور حل خواهد شد. من اعتقاد دارم که همه مسائل اقتصادی کشور به تحریم‌ها گره نخورده و بخش مهمی‌از مسائل و مشکلات اقتصادی کشور به دلیل بی‌تدبیری و بی‌برنامگی در دستگاه‌های مسئول است. اگر تدبیر درستی اندیشیده شود و اقدامات صحیحی انجام دهند، فارغ از توافق یا عدم‌توافق، مشکلات اقتصادی ما رفع می‌شود. وقتی می‌بینیم که در یکی بازارهای اصفهان، طی سه‌سال، چهار هزار میلیارد تومان درآمد حاصل می‌شود و 50 میلیون تومان مالیات می‌دهند یا در بخشی از بازار آهن تهران، دو هزار میلیارد تومان درآمد حاصل می‌شود اما فقط دو و نیم میلیون تومان مالیات پرداخت می‌کنند، متوجه می‌شویم که این مسائل و مشکلات ارتباطی با برجام ندارد. در قبال سفرهای خارجی دولت و سفرهای شکلاتی که هزینه‌های سنگینی را به نظام تحمیل می‌کند نظارتی وجود ندارد و هزینه گزافی از سوی دولت و مجلس برای سفرهای خارجی صرف می‌شود، که اینها به تحریم‌ها مربوط نمی‌شود. متاسفانه در حال حاضر، میان کارمندان دولت و وزارتخانه‌ها، مسابقه‌ای برای سفرهای خارجی شکل گرفته است. مبالغی که بابت حق ماموریت به این افراد
پرداخت می‌شود، هزینه حمل‌ونقل، بلیت هواپیما، هزینه اقامت و... به مشکلات اقتصادی ما دامن زده است. کالای قاچاقی که به کشور وارد می‌شود و هشتاد درصد آن از مبادی گمرکات رسمی کشور است، ربطی به تحریم‌ها ندارد. ما امروز برای استحصال هزار تومان محصولات کشاورزی، سه هزار و سیصد و چهل لیتر آب مصرف می‌کنیم که ارتباطی با تحریم‌ها ندارد و نمی‌توان گفت که اگر تحریم‌ها برداشته شود، مشکلات حل خواهد شد. امروز میزان سپرده‌های مردم در بانک‌ها را بررسی کنید و ببینید بانک‌ها با آنها چه کار می‌کنند؟ سپرده‌های مردم به برج‌سازی و کارهایی از این دست در بانک‌ها تبدیل می‌شود و حاضر نیستند تسهیلات در اختیار تولیدکننده قرار دهند. این مسائل و مشکلات هیچ ارتباطی با برجام، توافق جامع و رفع‌تحریم‌ها ندارد. من معتقدم اگر توافق به درستی و روی ریل پیش‌بینی‌شده انجام شود اما ریخت‌وپاش‌ها و حیف و میل بیت‌المال در کشور ادامه یابد و جمع نشود، گره‌ای از مشکلات باز نخواهد شد. وقتی وزارت بهداشت و درمان پالایشگاه خون کشور را که در بهترین جای تهران قرار دارد به بخش خصوصی واگذار می‌کند و تنها یک قسط از آن را دریافت می‌کند و دولت پول پرداخت می‌کند که
پالایشگاه خون دیگری ساخته شود، چه ارتباطی می‌تواند با برجام داشته باشد؟ اینها بی‌تدبیری است که اگر حل شود، مشکلات اقتصادی کشور حل خواهد شد اما اگر برای آنها تدبیری اندیشیده نشود، حتی اگر توافق هم اجرایی شود، نمی‌توان امید چندانی داشت. دولت این شعار را سر داد که با توافق جامع و اجرای برجام، مشکلات اقتصادی کشور، حل خواهد شد و فشار بسیاری به مجلس، رسانه‌ها، نخبگان و جامعه وارد کرد تا به هر قیمتی این توافق را انجام دهد و عملیاتی کند. البته بعد از توافق، همه کسانی که درون دولت می‌گفتند که حل مشکلات اقتصادی کشور وابسته به اجرای برجام است، امروز عقب‌نشینی کرده‌اند و می‌گویند این‌گونه نیست.
دیدگاه تان را بنویسید