گفت‌وگوی مثلث با فواد ایزدی، استاد دانشگاه تهران
اختصاصی مثلث /هدف آمریکا تغییر رژیم است
اقدامات اخیر آمریکا مانند تصویب طرح ضد‌ایرانی درباره ویزا، تلاش برای اعمال تحریم‌های جدید به بهانه آزمایش موشک توسط ایران و غیره در آستانه اجرای برجام، در راستای چه هدفی انجام می‌گیرد؟
زمانی که طرح محدودیت ویزا مطرح شد نه تنها جمهوریخواهان بلکه دموکرات‌ها به صراحت از این طرح حمایت کردند. این ادبیات که دوستان در دولت اعلام می‌کنند که برخی تندروها در کنگره موافق این طرح بودند ظاهرا به دلیل ناآشنایی با سیاست آمریکا‌ست. حتی دولت باراک اوباما رئیس‌جمهوری این کشور به‌عنوان قوه مجریه حامی این طرح بود و در نهایت اوباما این طرح را امضا کرد و تبدیل به قانون شد. درباره ساختمان بنیاد علوی و پول بلوکه شده متعلق به ایران در آمریکا، اوباما در راس دموکرات‌ها جلوتر از جمهوریخواه‌ها علیه ایران وارد عمل شده است.
چرا با وجود تصویب برجام میان ایران و 1+5، اکنون شاهد اقداماتی از سوی آمریکا در راستای نقض توافق هسته‌ای هستیم؟
چون با انجام توافق هسته‌ای دشمنی آمریکا با جمهوری اسلامی ایران از بین نرفته است. در واقع تلقی واشنگتن از برجام این است که توافقی برای مدیریت هسته‌ای ایران انجام گرفته است. آمریکا بعد از برجام، در تلاش است ایران را در حوزه‌های دیگر مانند حوزه موشکی نیز مدیریت کند. بر همین اساس طرح اعمال تحریم‌های جدید علیه ایران به دلیل آزمایش موشک عماد را مطرح کرده است. اما همه این اتفاقات اخیر قابل پیش‌بینی بود و من پیش از تصویب برجام این دوران پسابرجام را پیش‌بینی کرده بودم. چون خود مقامات آمریکایی چه در کاخ‌سفید و چه در کنگره پیش از دستیابی به توافق هسته‌ای مطرح می‌کردند که حتی پس از برجام نیز ایران را در حوزه‌های دیگر تحریم کرده و تحت فشار قرار خواهند داد. متاسفانه دوستان ما در دولت ایران در آن زمان اعلام می‌کردند که این اظهارات مقامات آمریکایی تنها مصرف داخلی دارد و در آینده به واقعیت تبدیل نخواهد شد، اما اینگونه نشد.
بر همین اساس می‌توان گفت که سیاست‌های دولت بر پایه واقعیت نبوده و بلکه براساس تفکرات مجذوب شده به غرب است که در ذهن برخی مسئولان وجود دارد. اکنون مشخص شده که عدم‌آشنایی با طرح‌های طرف مقابل، باعث بروز چنین شرایطی می‌شود. کاش آن زمان که ما این وضعیت را پیش‌بینی کرده بودیم، به جای اینکه ما را به بی‌سوادی متهم کنند، به حرف‌هایمان گوش می‌کردند.
به اعتقاد شما، ایران در برابر این اقدامات آمریکایی‌ها چه واکنشی باید نشان دهد؟
در جمهوری اسلامی مرجع قانون‌گذاری مجلس شورای اسلامی است که در این باره قانونی را تصویب کرده است که براساس بند سوم آن، اگر طرف مقابل برجام را نقض کند، در این صورت ادامه انجام تعهدات براساس این توافق باید متوقف شود، اما متاسفانه دولت حسن روحانی کوچکترین توجهی به قانون مجلس درباره برجام ندارد و حتی برعکس عمل می‌کند. در واقع زمانی که قانون بر توقف اجرای برجام دستور می‌دهد، دولت بر روند اجرای برجام سرعت می‌بخشد. در حالیکه مقام معظم رهبری در نامه‌ای اعلام کرده بودند که اورانیوم غنی شده به تدریج و در دفعات مختلف انتقال یابد، دولت به سرعت این اورانیوم را خارج کرد. به نظر می‌رسد دلیل گام‌های سریع دولت در اجرای مفاد برجام، در راستای تبلیغات انتخاباتی است. دولت می‌خواهد پیش از برگزاری انتخابات مجلس شورای اسلامی در اسفند ماه سال جاری، تحریم‌ها تعلیق شود و بتواند از این امر بهره‌برداری انتخاباتی کند. اما به‌طورکلی اینگونه عملکرد شتابزده دولت و نقض آشکار قوانین وضع شده توسط قوه‌مقننه درباره برجام هیچ توجیهی در راستای منافع ملی کشور ندارد.
آیا آمریکایی‌ها نگران این نیستند که اقدامات اخیر آنها از سوی دیگر کشورهای عضو ١+٥ مورد اعتراض قرار گیرد و این اقدامات را کارشکنی آمریکا در مسیر اجرای برجام بدانند؟
اگر اعتراضی هم از سوی دیگر اعضای گروه ١+٥ انجام گیرد، باز هم تغییری در مواضع واشنگتن انجام نمی‌شود، مگر کشورهای اروپایی نسبت به طرح اعمال محدودیت در حوزه روادید علیه ایران اعتراض نکردند، آمریکا به این اعتراضات اعتنایی نمی‌کند. حتی در داخل این کشور تظاهراتی در اعتراض به این قانون برگزار شد، آمریکا به حرف‌های معترضان گوش نکرد و در آینده نیز به حرف هیچ کسی گوش نخواهد کرد. برجام به‌گونه‌ای تنظیم شده که در آن آمریکا برای انجام اقدامی علیه ایران نیازی به آرای دیگر اعضای ١+ ٥ ندارد، همچنین هیچ راهکاری لحاظ نشده که ایران بتواند طرف مقابل خود را ملزم به اجرای تعهداتش در برجام بکند و این مساله یکی از نقص‌های این توافق است.
در حالیکه کمتر از یک سال به پایان دوره ریاست‌جمهوری‌باراک‌اوباما رئیس‌جمهوری آمریکا باقی مانده و در نوامبر سال ٢٠١٦ انتخابات ریاست‌جمهوری این کشور برگزار می‌شود، باتوجه به روند تحولات کنونی آینده اجرای برجام را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
سرنوشت برجام در دوره آتی ریاست‌جمهوری آمریکا بستگی به این مساله دارد که چه کسی رئیس‌جمهور آمریکا شود. کاندیداهای حزب جمهوریخواه آشکارا اعلام کرده‌اند که در صورت دستیابی به قدرت، برجام را لغو خواهند کرد، در مقابل هیلاری کلینتون نامزد پیشتاز حزب دموکرات اعلام کرده است که برجام را مشروط پذیرفته است. به عبارت دیگر، وی برجام را به‌عنوان بخشی از یک بسته بزرگتر برای اعمال فشار بیشتر علیه ایران پذیرفته است. در واقع نکته‌ای که دولتمردان ایران متوجه نشده‌اند، این است که دولت آمریکا به‌دنبال سرنگونی نظام جمهوری اسلامی ایران است. طرف مقابل به‌دنبال سرنگونی حکومت ماست و دوستان در دولت تصور می‌کنند که آنها به‌دنبال تعامل با کشور ما هستند. این تصور ناشی از عدم‌آشنایی با طرح طرف مقابل است. این گونه تصورات در آینده باعث بروز مشکلات جدی در کشور خواهد شد.
در همین راستا در صورتی‌که دونالد‌ترامپ نامزد پیشتاز جمهوریخواهان که به مواضع جنجالی خود در مسائل مختلف به‌خصوص علیه مسلمانان مشهور است، بتواند پیروز انتخابات آتی آمریکا شود، سرنوشت برجام به چه شکل خواهد بود؟
وی به‌طور حتم برجام را لغو خواهد کرد، همان‌طور که در اظهاراتش در کمپین‌های انتخاباتی‌اش به این موضوع اشاره کرده است.
به‌طور کلی آینده اجرای برجام را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ چگونه می‌توان اجرای آن را تضمین کرد؟
شروط لازم برای اجرای برجام از سوی مقام معظم رهبری ارائه شد اما دولتمردان کشورمان این شروط را اجرا نکردند، اولین شرط این بود که باراک اوباما رئیس‌جمهور آمریکا در نامه‌ای این تعهد را بدهد که در صورت اجرای تعهدات از سوی ایران، آمریکا تحریم‌ها را لغو کند. اما این نامه تاکنون نوشته نشده است. شرط دوم این بود که اگر طرف مقابل به هر بهانه‌ای مفاد گنجانده شده در برجام را لغو کرد، اجرای برجام متوقف شود. شرط سوم درباره پی.ام‌‌دی بود که این پرونده می‌بایست به‌طور کامل بسته می‌شد، اما مشاهده کردیم که این پرونده به‌طور کامل بسته نشده است. شرط چهارم درباره کارخانه آب سنگین اراک بود، اما در قراردادی که محمد‌جواد ظریف، وزیرخارجه کشورمان امضا کرد، هیچ نامی از آب سنگین برده نشده است و شرط پنجم درباره انتقال اورانیوم غنی شده بود که می‌بایست به‌طور تدریجی و در دفعات مختلف انجام می‌گرفت اما این انتقال به صورت تدریجی انجام نگرفت. بر همین اساس بند‌بند نامه رهبری در این باره توسط دولت نقض شده است، این در حالی است که دولت باید برای اجرای برجام قوانین کشور وفرمایشات رهبری را مورد توجه قرار می‌داد.
دیدگاه تان را بنویسید