حق و وظیفه

سخنان مقام معظم رهبری در روز 19 دی محورهای مختلفی داشت که تاکید ایشان بر مشارکت حداکثری مردم از جمله مباحثی بود که به آن پرداخته شد، از این حیث معتقدم تاثیر رای مردم در تداوم نظام جمهوری اسلامی یکی از مولفه‌هایی است که از ابتدای پیروزی انقلاب به‌طور جدی بر آن تاکید بوده و این مولفه هم برگرفته از اندیشه سیاسی اسلام و تشیع است، یعنی حکومت دینی براساس این اندیشه با خواست مردم تأسیس می‌شود، با خواست مردم تداوم می‌یابد و با خواست اکثریت و غالبیت مردم می‌تواند تعطیل ‌شود. به همین خاطر ما فهمی ‌که از اندیشه سیاسی اسلام و شیعه به روایت حضرت امام داریم، این است که مشروعیت حکومت به واسطه قوانین الهی است اما تأسیس، تداوم و تعطیلی آن بستگی به خواست اکثریت غالب مردم جامعه دارد. به همین خاطر هر انتخاباتی که در کشور رخ می‌دهد ‌دو کار ویژه برایش متصور است؛ یکی آنکه آن انتخابات قاعدتا با هدف تعیین رئیس‌جمهور، نمایندگان مجلس، اعضای شورای شهر یا خبرگان انجام می‌شود. دیگری آنکه نشان دهنده رای اعتماد مردم به نظام جمهوری اسلامی ایران است و تداوم و تمایل مردم به تداوم و حکومت دینی را نشان می‌دهد. به همین خاطر اینکه مردم در انتخابات شرکت کنند نشان‌دهنده این است که آنها کماکان به تداوم حکومت دینی امیدوارند و به همین دلیل پای صندوق رای آمدند. این مشخصه به این صورت در سایر نقاط دنیا شاید مطرح نباشد چراکه در نظام‌های دموکراتیک مشروعیت نظام با خواست مردم است و حالا اینکه مردم در انتخابات شرکت کنند یا خیر یک حق برای آنهاست، یعنی می‌توانند شرکت کنند یا شرکت نکنند اما در نظام جمهوری اسلامی باتوجه به تعریفی که برای مشروعیت و تداوم، تأسیس و احیانا تعطیل آن شده، مشروعیت نظام الهی است اما این مشروعیت الهی در عالم واقعیت با رای مردم محقق می‌شود و به همین خاطر همیشه در نظام جمهوری اسلامی چه در زمان حضرت امام و چه در زمان رهبر معظم انقلاب، تاکید رهبران نظام و انقلاب به این بوده که مردم در انتخابات شرکت کنند و این یک تکلیف و وظیفه الهی است نه فقط یک حق. یعنی اگر مردم عمدا شرکت نکنند یک وظیفه الهی را انجام نداده‌اند و بابت این کار باید به خداوند متعال پاسخگو باشند. این نحوه نگرش در دنیای معاصر ‌بی‌نظیر است و برگرفته از تاثیرات اندیشه سیاسی اسلام و تشیع در ساختار نظام جمهوری اسلامی ایران است.
رهبر انقلاب در فراز دیگر‌ی یادآور شدند که «ممکن است بعضی‌ها مصداق ولی فقیه را قبول نداشته باشند اما اگر حکومت دینی را می‌خواهند در انتخابات شرکت کنند تا نشان‌دهنده رای اعتماد آنها به تداوم نظام جمهوری‌ اسلامی باشد.» البته یک بحث دیگر را هم مطرح کردند و آن اینکه «اگر کسی مسلمان هم نباشد یا مسلمان باشد و اصلا موافق حکومت دینی هم نباشد شرکت او در این انتخابات می‌تواند موجب ثبات و تداوم امنیت کشور شود.» چون در این شرایط فعلی هر‌گونه تغییر در ساختار سیاسی نظام قطعا موجب ناامنی و به هم ریختن ثبات و امنیت کشور خواهد شد «بنابراین اگر برای هر کس ایران مهم باشد و حتی حکومت دینی برایش مطلوب و مهم نباشد منطق ایجاب می‌کند در شرایط پیچیده فعلی به ثبات و امنیت کشور رای دهد و این تداوم رای، به ثبات و امنیت کشور می‌انجامد.»
تاکید ایشان بر انتخاب درست نیز حائز اهمیت است؛ نفس اینکه مردم در انتخابات حاضر می‌شوند فایده اول را دارد، یعنی نشان‌دهنده رای اعتماد مردم به نظام جمهوری اسلامی ایران است اما فایده دومی ‌که برای انتخابات متصوریم آن است که به‌هر‌حال انتخابات برگزار می‌شود تا افرادی در چارچوب چرخش نخبگان حذف و افراد جدید در ساختار قدرت وارد شوند. طبیعتا اگر این انتخاب دقیقی نباشد چرخش نخبگان مشکل‌ساز خواهد شد و نه‌تنها موجب حل مشکلات جامعه نمی‌شود، بلکه مشکلات جدید را با ورود افراد نامناسب به ساختار سیاسی فراهم می‌کند. به همین خاطر ممکن است بعضی به ذهن‌شان بیاید که در انتخابات شرکت می‌کنند و رای می‌دهند اما تاکید مقام معظم رهبری بر این محور استوار است که نفس شرکت درست است که لازم است اما کافی نیست این شرکت باید حضور آگاهانه با انتخاب دقیق نامزدها باشد تا وظیفه الهی به نحو احسن انجام گیرد.
همچنین در این سخنرانی مقام معظم رهبری اهمیت و جایگاه مجلس شورای اسلامی را نیز برشمردند‌. معتقدم میزان اهمیت مجلس به شخصیت کسانی گره می‌خورد که به‌عنوان نماینده وارد مجلس می‌شوند. یعنی هر ‌قدر کسانی که به‌عنوان نماینده وارد مجلس می‌شوند توانمندتر برای ایفای وظیفه نمایندگی باشند، جایگاه مجلس به همان میزان اعتلا پیدا می‌کند و مجلس به جایگاه خودش نزدیک‌تر می‌شود. حضرت امام تعبیری دارند و فرمودند «مجلس عصاره فضا‌یل ملت است»، اگر واقعا این گونه باشد یعنی کسانی که انتخاب می‌شوند چکیده و عصاره فضیلت‌ها، ارزش‌ها و توانمندی‌های جامعه و نظام جمهوری اسلامی باشند قاعدتا مجلس به تعبیر حضرت امام در رأس امور قرار می‌گیرد اما اگر انتخاب‌ها دقیق و ناشی از آگاهی نباشد، بلکه متأثر از حب و بغض‌های قبیله‌ای و جریانی، جناح بندی‌ها و بازی‌های سیاسی باشد، آن وقت قاعدتا کسانی به مجلس راه پیدا می‌کنند که سرآمد نیستند و همین باعث کاهش جایگاه، وزانت و موقعیت مجلس می‌شود.
علت اینکه رهبری معظم بر استقلال، شجاعت و آزاد بودن مجلس تاکید دارند این است که قاعدتا مجلس یکی از قوای سه‌گانه است و علاوه بر قانونگذاری، وظیفه نظارت بر قوه مجریه و سایر شئون کشور را هم بر عهده دارد. یعنی مجلس می‌تواند در همه امور کشور براساس قانون اساسی نظارت و ورود کند. این امکان و اختیار قانونی که در قانون اساسی پیش‌بینی شده است وقتی محقق می‌شود و مفید خواهد بود که نمایندگان شخصیت‌هایی داشته باشند که از این اختیار بتوانند استفاده کنند. یعنی اگر نماینده‌ای در حد خودش در عرصه دانش، خداترسی، کارآمدی و تعهد به نظام سرآمد نباشد، طبیعتا جایگاه مجلس می‌تواند جایگاهی باشد که آن نماینده به جای انجام وظا‌یف نظارتی و قانونگذاری مشغول دلالی و کاسبی و تحکیم خود و خانواده و جریان سیاسی نزدیک به خود‌ می‌شود، یعنی به همه امور می‌پردازد جز آنکه به وظیفه اصلی‌اش عمل کند.
فراز دیگر سخنان رهبر انقلاب درباره اهمیت مجلس خبرگان رهبری بود. مجلس خبرگان رهبری در واقع ضمانتی در تداوم رهبری و سلامت نظام جمهوری اسلامی است. نظام جمهوری اسلامی طوری طراحی شده که مشروعیتش وابستگی تام به ولایت فقیه دارد و اگر لحظه‌ای در مقوله ولایت فقیه و این نهاد سیاسی-دینی خللی ایجاد شود مشروعیت نظام از بین می‌رود، به همین خاطر مجلس خبرگان رهبری حکم ضمانتی بر تداوم مشروعیت و سلامت و صلابت نظام جمهوری اسلامی ایران است و این توصیف کافی است برای آنکه گوشزد شود ساختار حقوقی و علمی‌ مجلس خبرگان رهبری چقدر تاثیرگذار است برای انجام‌کار‌ویژه‌هایی که یاد شد. در واقع مشخصه مجلس خبرگان رهبری علمی و ‌تخصصی بودن آن در عرصه استنباط احکام الهی است، یعنی مجلسی نیست که براساس مسائل جریانی، جناحی، باندی، حب و بغض‌ها، عاطفه و امثالهم نماینده‌هایش انتخاب شوند. تمام کسانی که در مجلس خبرگان رهبری هستند باید از این ویژگی علمی-تخصصی (اجتهاد) به نحوی برخوردار باشند که بتوانند در موقع لزوم نقش خودشان را به‌عنوان نماینده مجلس خبرگان رهبری ایفا کنند، به همین خاطر این مشخصه شاید خبرگان را از دیگر ساختارهای نظام جمهوری اسلامی مجزا می‌کند چون دقیقا مثل یک کمیسیون پزشکی است با همان ‌طور که در کمیسیون تخصصی پزشکی افراد باید براساس قواعد علمی‌ سخن بگویند و نمی‌توانند رویکردهای جریانی، جناحی و باندی را بروز بدهند، در مجلس خبرگان رهبری هم همین طور است. در کمیسیون پزشکی مهم نیست افرادش جز‌و کدام جریان سیاسی هستند مهم این است که آن کمیسیون پزشکی براساس قواعد علم پزشکی استدلال کند و تصمیم بگیرد. خبرگان هم باید براساس قواعدی که بر فقه وجود دارد بتوانند تصمیم مقتضی را بگیرند به همین خاطر شرط لازم برای ورود به این مجلس آن است که صلاحیت علمی ‌فرد در حد اجتهاد مشخص شود. این ویژگی باعث شده که مجلس خبرگان از بقیه ساختارهای انتخاباتی کشور متفاوت شود.