فرانسه و ایتالیا اولین شرکای اروپایی پسابرجام
روحانی چه قراردادهایی با غربی‌ها امضا کرد؟
چند روز بعد از آنکه محمد‌جواد ظریف در کنار موگرینی ایستاد و بیانیه اجرایی شدن برجام را خواند، حسن روحانی سفر به تعویق افتاده اروپایی‌اش را به دو کشور ایتالیا و فرانسه انجام داد؛ سفری که قبل از آنکه جنبه سیاست خارجی‌اش مهم باشد، جنبه اقتصادی‌اش به چشم آمده است، یک سفر با قراردادهای متعدد.
ایتالیا؛ شریک اول
سفر روحانی به اروپا از ایتالیا آغاز شد. او در این سفر قراردادهای سنگینی منعقد کرد. واقعیت این است که ایتالیا جزو چهار کشور صنعتی اروپا به‌ویژه در حوزه ماشین‌آلات مکانیکی، محصولات فلزی و تجهیزات خودرو محسوب می‌شود. در اتحادیه اروپا 20 درصد ساخت ماشین‌آلات در اختیار ایتالیایی‌هاست و 40 هزار نفر در رشته ماشین‌آلات و 950 هزار نفر در زمینه محصولات فلزی کار می‌کنند. در عین حال بازار بزرگ روسیه و آمریکای جنوبی در این حوزه در اختیار ایتالیاست. در این سفر، هشت توافق بین‌دولتی و 9 توافق بخش خصوصی با شرکت‌های ایتالیایی شامل سایپم، فیکانتیری و آنسالدو انرژیا در مراسمی به امضا رسیدند. توافق‌هایی شامل توافق با شرکت مخابرات ایتالیا و گروه صنعتی گاویو در دست بررسی هستند. البته دسکالزی در ماه دسامبر اظهار کرده بود که ممکن است «انی» که بزرگترین تولیدکننده نفت ایتالیاست، در سال 2016 مجددا فعالیت خود را در ایران آغاز کند زیرا این شرکت برای بازگشت به ایران پس از برداشته شدن تحریم‌ها ابراز تمایل کرده است. مدیرعامل فیات هم در نوامبر اظهار کرده بود این شرکت خودروسازی فرصت‌هایی را در ایران می‌بیند. یکی از خبرگزاری‌های داخلی حدود
دو ماه قبل به نقل از محمدرضا نعمت‌زاده، وزیر صنعت، معدن و تجارت گزارش داده بود این خودروساز ایتالیایی- آمریکایی مذاکراتی برای ساخت کامیون‌های سبک و اتوبوس در ایران داشته است. در مورد یکی از قراردادها که در ایتالیا در حوزه پوشش بیمه‌ای بسته شده، باید گفت که شرکت بیمه‌ای «ساچه» در سفر خود به ایران به توافقاتی رسیده بود و قرار بود تا 5 میلیون یورو قراردادهای ایران را پوشش بیمه‌ای دهد، اما در سفر رئیس‌جمهور سطح مذاکرات به جایی رسید که «ساچه» عملا خرید 118 فروند ایرباس ایران را هم پوشش داد. در این سفر 14 قرارداد به ارزش 18 میلیارد دلار با بخش دولتی ایران و 3 قرارداد به ارزش 3 میلیارد دلار با بخش خصوصی به امضا رسید.
قرارداد دومیلیارد دلاری بین ایمیدرو و دنیلی ایتالیا
قراردادی به ارزش دومیلیارد دلار بین سازمان توسعه و نوسازی معادن ایران (ایمیدرو) با شرکت معدنی ایتالیا با نام دنیلی به امضا رسید و قرار است شرکتی با نام پرشین متالیک به‌عنوان یک شرکت مادر تخصصی در چابهار تأسیس شود که 40 درصد سرمایه‌گذاری مشترک آن برعهده ایمیدرو و 60 درصد برعهده طرف ایتالیایی است. همچنین قرار است دو طرف در حوزه طراحی، مهندسی و آموزشی با یکدیگر همکاری مشترکی داشته باشند.
همکاری مشترک ایران و ایتالیا در ساخت دارو
ساخت دارو یکی دیگر از سرفصل‌های مهم سفر طرف ایرانی به ایتالیا بوده و به گفته رئیس اتاق مشترک ایران و ایتالیا، طی قراردادی قرار است یک سری از داروها که به‌طور مشخص و با برند بین‌المللی پیش از این در ایتالیا تولید می‌شده است، در ایران تولید شود و 30 درصد از محصول نهایی از ایران صادر شود.
قرارداد شرکت ایتالیایی برای بهینه‌سازی
پالایشگاه‌ها
قراردادی با شرکت سایپم ایتالیا منعقد شد که قرار است در زمینه خطوط نفت و گاز و بالا‌بردن راندمان پالایشگاه‌های تبریز و شیراز و همچنین توسعه میدان گازی ـ نفتی پارسیان، ایتالیایی‌ها وارد عمل شوند.
سفر به قلب فرانسه
اما سفر روحانی به فرانسه با قراردادهای سنگین‌تری همراه بود. در سفر رئیس‌جمهور به فرانسه، دکتر روحانی در مراسمی در کاخ الیزه که با حضور همتا‌ی فرانسوی‌اش - فرانسوا اولاند - برگزار شد، قراردادهایی به ارزش حدود 30 میلیارد یورو (33 میلیارد دلار) امضا کرد که شامل توافق‌های همکاری با شرکت‌های پژوسیتروئن، ایرباس و توتال بود.
بازگشت پژو
مهمترین این قراردادها با پژو منعقد شده است. ایران‌خودرو و پژو پس از ماه‌ها مذاکره، بالاخره قرارداد خود را با یکدیگر امضا کردند تا پس از سه سال قطع رابطه، شراکتی جدید را از سر بگیرند؛ شراکتی که باتوجه به جزئیات قرارداد مربوطه، نشان از تفاوت رفتار دو طرف در قبال هم دارد.
سیستم چرخشی در شرکت مشترک
بدون‌شک یکی از تفاوت‌های اصلی قرارداد جدید ایران‌خودرو و پژو، «جوینت ونچر» بودن آن است؛ به‌نحوی‌که دو طرف قصد دارند شرکتی مشترک را با سهام برابر تاسیس و اجرای مفاد قرارداد را از آنجا مدیریت کنند. به‌عبارت بهتر، در این شرکت قرار است امور مربوط به پیگیری و اجرای مفاد قرارداد منعقد شده، انجام شود، تقریبا چیزی شبیه رنوپارس (شرکت مشترک میان خودروسازان ایرانی و رنوی فرانسه)، منتها متفاوت‌تر. یکی از نکات قابل‌توجه تشکیل این شرکت، چرخشی‌بودن مدیرعامل و هیات‌مدیره آن است، چه آنکه هر دو سال یک‌بار، مدیرعامل و اعضای هیات‌مدیره تغییر خواهند کرد. بر این اساس، برای دو سال، هیات‌مدیره در دست فرانسوی‌ها خواهد بود، اما مدیرعامل از ایران انتخاب می‌شود و در دوره دو ساله بعدی، ایرانی‌ها وارد هیات‌مدیره می‌شوند و مدیرعامل، فرانسوی است. این روند (تغییر چرخشی اعضای هیات‌مدیره و مدیرعامل) در طول اجرای قرارداد ایران‌خودرو و پژو، دنبال خواهد شد. با تشکیل این شرکت و باتوجه به اینکه قرارداد از نوع جوینت ونچر است، امکان انتقال فناوری و تکنولوژی پژو به ایران‌خودرو فراهم خواهد آمد.
عرضه مدل‌های ارتقا‌یافته پژو
پژو اما در حالی از عرضه سه محصول به نام‌های ۳۰۱، ۲۰۸ و ۲۰۰۸ در ایران خبر داده که برخی معتقدند این خودروها قدیمی بوده و باید مدل‌های جدیدتری در نظر گرفته می‌شد. با این حال، منابع آگاه تاکید می‌کنند که اگرچه این سه خودرو، به لحاظ سال طراحی و ساخت، محصولات جدیدی در سبد تولیدی پژو به‌‌شمار نمی‌روند، اما قرار نیست مدل‌های قدیمی و چند سال پیش آنها میهمان بازار کشور شوند. به‌عبارت بهتر، طبق توافق ایران‌خودرو و پژو، مدل‌های به روز و ارتقا‌یافته ۳۰۱ و ۲۰۸ و ۲۰۰۸ روانه بازار خودرو ایران می‌شوند نه آنها که سال‌ها پیش توسط پژو به تولید رسیده‌اند. منابع آگاه همچنین در واکنش به اینکه گفته می‌شود مدل ۳۰۱ مخصوص بازار چین بوده و به درد ایرانی‌ها نمی‌خورد، تاکید می‌کنند که پژو این محصول را برای بازارهای آسیایی و شمال آفریقا طراحی کرده است. به گفته آنها، پژو ۳۰۱ به دلیل قیمت نسبتا مناسب و طراحی مختص ذائقه آسیایی‌ها و ساکنان شمال آفریقا، مورد پسند مشتریان این مناطق (از جمله ایران) است.
اختیار ۲۰۶ و ۴۰۵ با ایران‌خودرو
اما در حالی که گمان می‌رفت پژویی‌ها با حضور دوباره در ایران، به بهبود کیفی مدل‌های ۴۰۵ و ۲۰۶ بپردازند، جزئیات جدید از قرارداد ایران‌خودرو و پژو نشان می‌دهد این شرکت برنامه‌ای در مورد خودروهای مذکور ندارد. بر این اساس، پژو تمرکز خود را روی تولید محصولات جدید در ایران خواهد گذاشت و اینکه ۲۰۶ و ۴۰۵ بمانند یا بروند، بستگی به میل ایران‌خودرو داشته و این آبی‌های جاده مخصوص هستند که در مورد سرنوشت آنها (۴۰۵ و ۲۰۶) تصمیم خواهند گرفت. ۴۰۵ نزدیک به سه دهه است که در ایران‌خودرو به تولید می‌رسد و پیش‌تر گفته شده تیراژ آن از سال ۹۶ به‌تدریج پایین آمده و این خودرو در نهایت با جاده مخصوص وداع خواهد کرد.
در مورد پژو ۲۰۶ اما اوضاع فرق می‌کند، چه آنکه این محصول در مقایسه با ۴۰۵ دیرتر وارد بازار ایران شده و بعید به‌نظر می‌رسد ایران‌خودرو به این زودی‌ها قید آن را بزند. هرچه هست، ظاهرا پژو اختیار ۲۰۶ و ۴۰۵ را به ایران‌خودرویی‌ها داده و با این حساب نباید منتظر اتفاق کیفی و ظاهری خیلی خاصی در این دو خودرو باشیم.
ساخت کارخانه جدید فعلا منتفی است
منابع آگاه اما با اشاره به توافق ایران‌خودرو و پژو برای استفاده از ظرفیت‌های تولیدی این شرکت (ایران‌خودرو)، تاکید می‌کنند که قرار نیست فعلا کارخانه جدیدی در ایران (برای تولید محصولات پژو) ساخته شود. به گفته آنها، دو طرف توافق کرده‌اند تا فعلا از ظرفیت خطوط تولید موجود استفاده کرده و بعدها اگر نیازی بود، کارخانه جدیدی احداث شود. بر این اساس، اگر حجم تولید و همچنین صادرات به حدی افزایش بیابد که نیاز به ساخت کارخانه‌ای جدید باشد، این اتفاق در زمان مناسب خود رخ خواهد داد. به‌نظر می‌رسد ایران‌خودرو قصد دارد از ظرفیت سایت‌های شهرستانی خود برای تولید محصولات جدید پژو استفاده کرده و به اصطلاح هزینه اجاره این سایت‌ها به پژو را از شرکت فرانسوی دریافت کند.
لوگوی ایران‌خودرو یا لوگوی پژو؟
اما یکی از مسائل دیگری که ایران‌خودرو و پژو بر سر آن در آینده توافق خواهند کرد، لوگوی خودروهای تولیدی است. پرسشی که هم‌اکنون مطرح می‌شود این است که خودروهای تولیدی پژو در ایران، با لوگوی این شرکت عرضه خواهند شد یا با آرم ایران‌خودرو. آن طور که منابع آگاه می‌گویند، این مساله در آینده و پس از تشکیل شرکت مشترک، مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد و آن زمان مشخص خواهد شد محصولات موردنظر با چه لوگویی عرضه خواهند شد. این در حالی است که ظاهرا ایران‌خودرویی‌ها چندان بدشان نمی‌آید محصولات جدید با لوگوی پژو عرضه شوند؛ زیرا این کار سبب می‌شود خودروهای موردنظر اقبال بیشتری در بازارهای صادراتی داشته باشند.
ورود ایرباس
اما یکی از پرحاشیه‌ترین این قراردادها با ایرباس منعقد شده است. ماجرا از این قرار است که قرارداد خرید 118 فروند هواپیمای ایرباس بین شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران و ایرباس فرانسه امضا شده است.با توافق طرف فرانسوی قرار شد تا سال 2024 یعنی 8 سال آینده 110 فروند انواع هواپیمای ایرباس به ناوگان هوایی هما افزوده شود. با بررسی‌های کارشناسی صورت گرفته، چهار مدل از انواع هواپیماهای ایرباس خریداری شده که باتوجه به جدول زمان‌بندی تعیین‌شده به مرور به ناوگان ایران ایر اضافه می‌شوند. در مجموع 118 فروند هواپیما شامل 45 فروند ایرباس 320، 45 فروند ایرباس از سری 330 و 16 فروند ایرباس 350 و همچنین 12 فروند ایرباس 380 خریداری شد. خرید هواپیماها به‌صورت اجاره به‌شرط تملیک است که کشورمان متعهد می‌شود در مدت 10سال پول هواپیماها را پرداخت کند.
جزئیات قرارداد 5/10 میلیارد دلاری خرید
118 ایرباس
مدیرعامل شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی درباره جزئیات قرارداد 5/10میلیارد دلاری خرید 118 فروند هواپیمای ایرباس گفته است: «این مبلغ در طول چند سال باید به نسبت پرداخت شود که بخش اعظم آن از طریق فاینانس تامین می‌شود.» فرهاد پرورش افزوده است: «از گذشته مذاکرات خود را با تعدادی از کارخانجات سازنده هواپیما از جمله ایرباس انجام داده بودیم تا بعد از اجرای برجام و لغو تحریم‌ها فرصت زیادی را برای مذاکرات از دست ندهیم و وارد مذاکرات نهایی برای خرید شویم. ایرباس نیز برای فروش هواپیما به ایران اظهار تمایل کرده بود.»مدیرعامل شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی (هما) گفت: «هواپیماهایی که در قرارداد اولیه منظور شد در مجموع 118فروند هواپیما ایرباس است که 45 فروند هواپیما از خانواده ایرباس 320 (اعم از 320 و 321) هستند که این حق انتخاب با ایران است که چه تعداد از این 45 فروند 320 و چه تعداد نیز ایرباس 321 باشد و تعیین آن با نظر تخصصی کارشناسان شرکت هواپیمایی هما و نیاز بازار مشخص خواهد شد. هواپیماهای ایرباس 320 و 321 بیشتر برای پروازهای داخلی و منطقه‌ای است؛ البته تعدادی از این تایپ هواپیماها در حال حاضر در ناوگان شرکت هواپیمایی
هما عملیاتی هستند. همچنین 45 فروند هواپیمای دیگر از نوع ایرباس 330 برای پروازهای میانبرد و هواپیماهای میانبرد نزدیک به دور برد است.» مدیرعامل شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی با بیان اینکه 16 فروند دیگر از نوع ایرباس 350 است، افزود: «این تایپ از هواپیماهای دوربرد محسوب می‌شوند و بسیار جدید و مدرن هستند که در منطقه تنها یکی دو ایرلاین از این تایپ از هواپیماها استفاده می‌کنند. این هواپیماها نیز از تایپ ایرباس 380 برای مسیرهای قاره‌پیما و دوربرد هستند که البته این تعداد بسته به نیاز کشور قابل تغییر است. تحویل هواپیماهای ایرباس 380 طی 4 تا 5 سال آینده پیش‌بینی شده اما تحویل این 12 فروند مشروط به فراهم‌شدن شرایط بازرگانی و توسعه زیرساخت‌های فرودگاهی کشور برای پذیرش هواپیماهای ایرباس 380 است چراکه این هواپیماها بسیار بزرگ و پهن‌پیکر هستند. ارزش این 118 فروند هواپیما رقمی بیش از 5/10 میلیارد دلار است که در طول چند سال باید به نسبت پرداخت شود که بخش اعظم آن از طریق فاینانس تامین می‌شود.»
ساخت ترمینال جدید فرودگاه امام
همزمان مذاکراتی با شرکت ا.د.پ (A.D.P) و بوی فرانسه برای فعالیت در فرودگاه‌‌امام خمینی(ره) نیز انجام شد که شامل سه بخش است. قرار شد در فرودگاه امام خمینی(ره) به سرعت و ظرف یک سال از شروع قرارداد ترمینالی بسازیم که بتواند 5/3میلیون نفر به جمعیت مسافران هوایی اضافه کند. شرکت ا.د.پ متعهد شده یک سال بعد از شروع قرارداد این ترمینال را به پایان برساند و بتوانیم از آن بهره‌برداری کنیم. برنامه دیگر بازسازی ترمینال موجود است و پروژه دیگر ترمینال جدیدی است که ظرفیت ۴۰ میلیون مسافر را داشته باشد. همه قراردادها به روش BOT انجام می‌شود و شرکت‌های ا.د.پ و بوی باید در طراحی مهندسی، ساخت و بهره‌برداری از نیروها و شرکت‌های ایرانی استفاده کنند. در بخش ساخت حداقل باید ۵۱ درصد به شرکت‌های داخلی داده شود. علاوه بر این همکاری ایران با این دو شرکت به صورت مشارکت خواهد بود که ۶۰ درصد آن سهم ایران و ۴۰ درصد سهم ایران است اما صددرصد هزینه را این شرکت‌ها تامین خواهند کرد و به تدریج از سود پروژه برداشت می‌کنند.
در بخش بهره‌برداری یک شرکت بین شرکت ا.د.پ و شرکت شهر فرودگاهی با نسبت سهم ۵۰درصد تاسیس می‌شود و بهره‌برداری بر عهده آن شرکت واسط خواهد بود و به تدریج بهره‌برداری به ایرانی‌ها منتقل می‌شود. شبیه همین کار با شرکت ونسی فرانسه برای دو شهر مشهد و اصفهان نیز انجام شده است. سه ماه با شرکت‌های ا.د.پ و ونسی زمان در نظر گرفته شده است که نقشه‌های مهندسی را آماده کنیم و مناقصه‌ها را برگزار کنیم و درباره قیمت به نتیجه مشخصی برسیم. بعد از سه ماه اختیار با ایران است و به هر دلیلی احساس کردیم قیمت مناسب نیست یا شرایط مطابق با خواسته ما نبود می‌توانیم بدون تعهد و خسارت جدا شویم، البته هدف اصلی ما این است که در این سه ماه ساختاری بسازیم که از لحاظ حقوقی، اقتصادی و شرایط کشور مناسب باشد.
از توتال تا راه‌آهن
در این سفر غول نفتی توتال تفاهم‌نامه‌ای برای خرید نفت از ایران به‌ویژه برای پالایشگاه‌های فرانسوی و اروپایی امضا کرد. این شرکت همچنین به بررسی پتانسیل‌های صنعت نفت ایران برای ارزیابی حضور گسترده‌تر خواهد پرداخت. شرکت راه‌آهن دولتی فرانسه (SNCF) نیز با شرکت راه‌آهن ایران قرارداد امضا کرد. مانوئل والاس - نخست‌وزیر فرانسه - اظهار کرده است در بخش‌های سلامت، کشاورزی و محیط زیست هم قراردادهایی به امضا رسیده است. شرکت خط کانتینر فرانسوی CMA CGM برای همکاری در زمینه کشتیرانی و توسعه پایانه‌های بندری توافق کرد. شرکت سوئز که در زمینه محیط‌زیست فعالیت دارد، برای تصفیه آب و شرکت سانوفی برای محصولات پزشکی با ایران قرارداد امضا کردند.
دیدگاه تان را بنویسید