مثلث خوانی ؛
امان‌الله قرایی مقدم، استاد جامعه‌شناسی دانشگاه خوارزمی : دچار دگرگونی اجتماعی آرام شده ایم
هفته نامه مثلث با امان‌الله قرایی مقدم، استاد جامعه‌شناسی دانشگاه خوارزمی گفت و گو کرده است.
در این گفت‌وگو می‌خواهیم به بررسی این مساله بپردازیم که علت افزایش قابل‌توجه تعداد داوطلبان برای حضور در انتخابات مجلس چیست؟ شما در این رابطه چه نظری دارید؟ آیا می‌توانیم بگوییم که این اتفاق حرکتی از سنتی بودن به سوی مدرن شدن است؟
جامعه ایران در حال حرکت به سوی عقلانی شدن و در حال گذر از مرحله سنتی محافظه‌کارانه به سمت یک جامعه عقل‌گرایانه است؛ البته این حرکت با شتاب خیلی تند نیست. من این مساله را دگرگونی اجتماعی آرام تعبیر می‌کنم و معتقدم که جامعه در حال تجربه کردن دگرگونی‌های بنیادین و درونی است. این دگرگونی‌ها را می‌توان شکستن وضعیت محافظه‌کارانه و حرکت به سوی جامعه بازتر دانست و مردم می‌خواهند بگویند که ما در انتخابات شرکت می‌کنیم و مطالبات‌مان را پای صندوق‌های رای مطرح می‌کنیم. تعداد قابل‌توجه ثبت‌نام‌کنندگان نشان می‌دهد که جامعه در حال تحول است و در سال‌های اخیر نوعی دگرگونی در آن صورت گرفته است؛ جامعه می‌خواهد خودی نشان بدهد. البته ممکن است بسیاری از این افراد از فیلتر نظارت عبور نکنند و نباید در انتخابات شرکت می‌کردند اما حرکتی بنیادین است که در جامعه صورت گرفته است که افراد زیادی اعم از هنرمند، ورزشکار و فعالان اجتماعی به خود اجازه داده‌اند که در انتخابات شرکت کنند. براساس نظریه وبر، جامعه در یکی از وضعیت‌های سنتی، کاریزماتیک و عقلانی به سر می‌برد که به نظر من جامعه در حال گذار به سوی یک جامعه عقلانی است. جامعه ما به این
فکر می‌کند که بنیان‌ها را دگرگون کند و جریان و چهره‌های جدیدی را به مجلس بفرستد. جامعه با رفتار‌های عاقلانه به سوی عقلانیت حرکت می‌کند و این مساله می‌تواند به تغییری تاریخی منجر شود.
یکی از ویژگی‌های جوامع مدرن، احساس مسئولیت در قبال سرنوشت اجتماعی است. آیا این اتفاق می‌تواند نشانه‌ای از همبستگی اجتماعی و گذار به یک جامعه مدرن باشد؟
نوعی حرکت توده‌ای و انسجام اجتماعی در جامعه ایجاد شده است و بیانگر این است که مردم می‌خواهند بگویند که در جامعه تاثیرگذار هستند. به عبارت دیگر، جامعه در حال تغییر از وضعیت سنتی و محافظه‌کارانه به سوی مدرن شدن است. دیوید رایسمن می‌گوید که جامعه سنتی به سمت جامعه خودمختار می‌رود. رایسمن سه نوع جامعه را مطرح کرده است؛ جامعه دنباله‌رو و سنتی، جامعه خودمختار و جامعه رادیکال که ما معتقدیم که جامعه ما از وضعیت محافظه‌کارانه و سنتی در حال حرکت به سوی جامعه خودمختار است. در خصوص انسجام اجتماعی نیز باید به نظریه یک جامعه‌شناس فرانسوی اشاره کنم. او دو نوع همبستگی را مطرح می‌کند؛ یکی همبستگی مکانیکی و دیگری همبستگی ارگانیک که ما همبستگی ارگانیک را با توسعه‌یافتگی مرتبط می‌دانیم. در کشورهای توسعه‌یافته، همبستگی میان مردم و دولت، ارگانیکی است. اعضای بدن انسان ارگانیک است و اگر یک عضو دچار مشکل و ناراحتی شود، همه بدن به کمک او می‌روند. یعنی همه بدن درد را احساس می‌کند اما اجزای ماشین با هم کار می‌کنند و متوجه نمی‌شوند که چه کاری انجام می‌دهند؛ یعنی به یکدیگر وابسته نیستند.
در مقابل دیدگاه شما، نگاه دیگری وجود دارد که بیان می‌کند ما همچنان نشانه‌های یک جامعه سنتی را داریم که در آن تقسیم‌کار صورت نگرفته و افرادی وارد این حوزه شده‌اند که تخصصی در امر قانونگذاری و تصدی نمایندگی مردم ندارند. تا چه حدی با این ایده موافقید؟
من با این نظر موافقم. وقتی از داوطلبان سوال می‌شود که چرا در انتخابات شرکت کردید پاسخی ندارند، از تعداد نمایندگان بی‌خبرند و می‌گویند نمایندگی مردم را در دوره حضور در مجلس یاد می‌گیرند! جامعه یک‌شبه تغییر نمی‌کند. من حرکت جامعه ایران را پاندولی می‌بینم که میان گذشته و آینده در نوسان است. براساس تئوری ژورژ گورویچ جامعه‌شناس فرانسوی، ما هشت نوع حرکت برای جوامع در نظر می‌گیریم که من به مهمترین آنها اشاره می‌کنم؛ حرکت بلندمدت کندگذر که در جوامع ابتدایی دیده می‌شود، حرکت متاخر بر متقدم که در حال حرکت است اما از عقب‌ماندگی رنج می‌برد، جامعه متقدم بر متاخر که حرکت سریع‌تری در تغییر دارد و زمان پاندولی. زمان پاندولی، زمان لحظه‌ای است که در آن، متغیرها بسیار شدید تغییر می‌کنند. مشخص است که جامعه همچنان در حال گذر است و نمی‌توان انتظار داشت که به یک‌باره تغییر کند. در هر جامعه‌ای وضعیت سنتی، کاریزماتیک و بوروکراتیک وجود دارد اما نظر من این است که حرکت به سمت عقلانیت است. البته صد سال دیگر هم نمی‌توان گفت که ما سنت‌ها را برهم زده‌ایم اما جامعه در حال آزمایش این مساله است که انتخابش درست و عقلانی باشد و افراد
کارآزموده و باکفایت را انتخاب کند. اگر از مردم کوچه و خیابان بپرسید که چه کسی را می‌خواهند انتخاب کنند، پاسخ می‌دهند کسی را می‌خواهیم که خدمت کند. در جامعه آمریکا، انگلستان و خصوصا هندوستان سنتی‌ها و محافظه‌کاران حضور دارند اما دگرگونی در این جوامع جریان دارد. من به تغییر تدریجی و آرام در جامعه ایران معتقدم و فکر می‌کنم که هیچ جامعه‌ای به یک‌باره سنت‌ها را دور نمی‌ریزد. هر دوره‌ای که سپری می‌شود، جامعه بیشتر طعم عقل‌گرایی را می‌چشد و آن را در تصمیمات خود لحاظ می‌کند؛ دیگر محذورات طیفی، قبیله‌ای و خویشاوندی کمتر در اتخاذ تصمیم‌های اجتماعی دخالت می‌کند.
دیدگاه تان را بنویسید