سناتور منندز:توافق جامع مشروط به حل ابهامات احتمالی توانمندی هسته ای نظامی است

سناتور باب ممندز در جلسه سنای آمریکا: توافق جامع فقط در صورتی می تواند حاصل شود که به ابهامات مربوط به توانمندی هسته ای نظامی احتمالی به درستی پرداخته شود و این مسئله باید یک شرط روشن برای رسیدن به توافق جامع نهایی باشد.

کمیته روابط خارجی سنای آمریکا شب گذشته جلسه ای برای بررسی مذاکرات هسته ای برگزار کرد. عنوان این جلسه عبارت بود از «توافقنامه موفق به چه صورتی است؟ مولفه های اصلی توافق جامع هسته ای چگونه ارزیابی می شوند؟» در این جلسه استماع سه نفر از کارشناسان برجسته آمریکایی به نامهای دکتر دیوید آلبرایت رئیس موسسه علوم و امنیت بین الملل آمریکا و دکتر ری تکیه کارشناس ارشد شورای روابط خارجی آمریکا و
جیم والش دستیار محقق برنامه مطالعات اوراق بهادار در موسسه فناوری ماساچوست در جایگاه شاهد و کارشناس جلسه حضور داشتند.
سناتور باب منندز در این جلسه گفت:« من می خواهم درباره چند نکته سوال بپرسم و امیدوارم شما همکاری کنید تا ببینیم چقدر می توانیم این مسئله را روشن کنیم. سوال مطرح این است که آیا با توافق جامع هسته ای وضع ما بهتر می شود؟ می خواهم به بخشهایی از مطالبی اشاره کنم که آقای آلبرایت به آن پرداخته است و ببینیم آیا نظر شما تغییر کرده است. شما در مطالب خود به موضوع افزایش سوخت هسته ای(ایران) اشاره کرده اید که بیست درصد افزایش یافته است. شما در بخش دیگری از مطالب خود گفته اید که براساس گزارش آژانس بین المللی انرژی اتمی به کشورهای عضو، تولید اکسید اورانیوم باید مشخص باشد اما دولت آمریکا تصمیم گرفت این مسئله را برجسته نکند. اساسا ایران توافق را نقض کرده است. به نظر برخی از ما این مسئله مهم نیستند. این روند می تواند پیشینه ای خطرناک برای روند اعتمادسازی به منظور رسیدن به توافق هسته ای باشد. باتوجه به اینکه ایران درزمینه فنی شفافیتهای لازم را نداشته است آیا می توان راستی ازمایی های لازم را داشت. سوال من درباره موضوع دیگری است. سوال من درباره ابعاد نظامی احتمالی فعالیت های هسته ای ایران است. اقای آلبرایت شما گفته ایدکه باید تکلیف ابعاد نظامی احتمالی فعالیت های هسته ای ایران مشخص شود. این مسئله برای توافق نهایی بسیار مهم است. آیا شما هنوز هم این دیدگاه را دارید؟
دیوید آلبرایت گفت: پس از آنکه جان کری وزیر امورخارجه آمریکا سخنانی مطرح کرد دولت آمریکا سراغ من آمد و گفت موضعش تغییر نکرده است.
منندز: ما تلاش می کنیم درک کنیم موضع دولت چیست.
آلبرایت: موضع من همان است.
منندز: فرد دیگری یعنی اولی هاینونن معاون سابق مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی نیز گفته است بدون پرداختن به مسئله فوق یعنی ابعاد نظامی احتمالی فعالیتهای هسته ای ایران، دبیرخانه آژانس بین المللی انرژی اتمی نمی تواند با اطمینان خاطر بگوید همه مواد هسته ای ایران برای مقاصد صلح آمیز است. این کار برای اعتمادسازی جامعه بین المللی درباره برنامه هسته ای ایران ضروری است. توافق جامع فقط در صورتی می تواند حاصل شود که به ابهامات مربوط به توانمندی هسته ای نظامی احتمالی به درستی پرداخته شود و این مسئله باید یک شرط روشن برای رسیدن به توافق جامع نهایی باشد. اگر توافقی حاصل شود ما به شدت به آژانس بین المللی انرژی اتمی متکی هستیم تا کار راستی ازمایی را انجام بدهد و تکلیف موضوع مربوط به ابعاد نظامی احتمالی در فعالیتهای هسته ای ایران را روشن کند. آیا شما با این دیدگاه موافق هستید؟»
ری تکیه در پاسخ گفت: همانطور که در سخنانم اشاره کردم، حل و فصل موضوع ابعاد نظامی احتمالی فعالیتهای هسته ای ایران برای اعتبار و ارزش توافق هسته ای ضروری است.
منندز پرسید: وقتی توافق چارچوب کلی را مطالعه می کردم می دیدیم که ایران کد اصلاح شده 3.1 را در کنار توافقهای پادمانی آژانس بین المللی انرژی اتمی و پروتکل الحاقی اجرا خواهد کرد. اما باید توجه داشت که ایران ملزم خواهد شد که به پروتکل الحاقی پایبند باشد و نه اینکه پروتکل الحاقی را تصویب کند. این مسئله برای من مشکل ساز است زیرا ایران تنها کشور امضاء کننده ان پی تی است که در گذشته عمل به این سازوکارها را به حال تعلیق درآورده است. آیا ما باید توافقی را بپذیریم که براساس آن ایران ملزم نشده است کد اصلاح شده یا پروتکل الحاقی را تصویب کند؟
دیوید آلبرایت: به نظرمن ایران ملزم خواهد شد این اسناد را تصویب کند.
منندز: این تصور شما است. اما آنچه تاکنون دیده ایم ناظر بر این بوده است که ایران باید به این اسناد پایبند باشد. آیا توافق نهایی نباید بگوید که ایران این اسناد را تصویب کند؟
آلبرایت: به نظرم، ایران باید این اسناد را تصویب کند.
ری تکیه: یکی از معاونان تیم مذاکره کننده هسته ای ایران یعنی عباس عراقچی گفته است پایبندی به پروتکل الحاقی فقط زمانی خواهد بود که این پروتکل تصویب شود. اگر پروتکل الحاقی تصویب نشود، ایران به موضع قبلی یعنی اجرایی کردن پروتکل الحاقی بدون تصویب آن بازخواهد گشت. من نمی دانم پارلمان ایران پروتکل الحاقی را تصویب خواهد کرد یا خیر. به هرحال، پایبندی کامل به پروتکل الحاقی منوط به تصویب آن است.
منندز پرسید: آیا پایبندی به این (پروتکل الحاقی) به نظر ما باید به معنای تصویب آن باشد؟
آلبرایت: بله.
منندز :« سوال دیگر مطرح این است که آیا با این توافق ما دربلندمدت در وضع بهتری قرار خواهیم داشت. اخیرا پنج مشاور نزدیک باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا درباره مسائل ایران، نامه ای منتشر کرده اند. آنها در نامه خود به اوباما گفته اند دقیقا به علت اینکه ایران در وضع کشوری قرار خواهد گرفت که در آستانه هسته ای شدن قرار خواهد داشت و گزینه تبدیل شدن به کشور دارنده تسلیحات هسته ای را برای خودش حفظ خواهد کرد، ایالات متحده باید به صراحت اعلام کند که از همه ابزارهای لازم ازجمله گزینه نظامی برای جلوگیری از تحقق این مسئله (دستیابی ایران به این توان) استفاده خواهد کرد. آیا ضروری نیست گفته شود حتی پس از پایان بازه زمانی اجرای توافق با ایران، این کشور نباید اجازه داشته باشد سوخت هسته ای به اندازه ای داشته باشد که یک سلاح (هسته ای) بسازد؟»
آلبرایت: به نظرم این نکته بسیار مهم است. در طرح توافق جامع هسته ای بندی آمده است که درباره برنامه هسته ای ایران باید براساس اصل، نیازهای عملیاتی قضاوت شود. به نظرمن، به این مسئله در کل مذاکرات توجهی نشده است. اما این مسئله، اساسی است. ایران به برنامه سانتریفیوژ نیازی ندارد. ایران امروز به این برنامه نیاز ندارد. بسیار بعید است که ایران در پانزده سال آینده نیز به این برنامه نیاز داشته باشد. اگر ایران نشان بدهد به این برنامه نیاز دارد مشکلی نیست اما اگر ایران نتواند این کار را انجام بدهد، این برنامه نباید پذیرفته شود. ایالات متحده باید به صراحت بگوید که چنین مسئله ای را نخواهد پذیرفت.
سناتور منندز: من دقیقا نگران این مسئله هستم. ما در کل این مسائل به چه سمت و سویی در توافق نهایی می رویم. بعد از مشخص شدن این مسائل می توانیم بگوییم آیا در وضع بهتری قرار گرفته ایم. اینکه در این اثنا گفته شود ما مانع پیشرفت ایران شده ایم و درنتیجه وضع ما بهتر شده است و ما زمان خریده ایم، درست نیست. باید دید در بلندمدت وضعیت به چه صورتی خواهد شد. به نظر می رسد ما مشکل را حل نمی کنیم بلکه مشکل را به تاخیر می اندازیم. این آرزوی ما است که رژیم ایران در یک دهه آینده ذهنیت خودش را تغییر بدهد و در جهتی کاملا متفاوت حرکت کند. نگرانی دیگر من این است که در ژانویه دو هزار و سیزده، گروه علوم دفاعی دولت آمریکا گزارش بسیار صریحی منتشر کرد که عنوان آن عبارت بود از ارزیابی فناوری های پایش و راستی ازمایی. نتیجه گیری این گزارش برای من بسیار تکان دهنده بود. در این گزارش اینطور نتیجه گیری شده بود که ابزارهای دولت آمریکا کافی نیست یا اینکه درغالب موارد برای رسیدگی به چالشهای جاری یا چالشهای ناشی از توافق هسته ای با ایران ، وجود ندارد. نمی دانیم آیا شما این گزارش را خوانده اید یا خیر. باتوجه به تجربه حرفه ای شما، آیا ما این ظرفیت را داریم تا به همه بخشهای مدنظر در توافق هسته ای با ایران بپردازیم تا اطمینان حاصل کنیم؟
دیوید آلبرایت: به نظرمن، همواره در فعالیتهای اطلاعاتی محدودیتهایی وجود دارد. در موارد متعددی شاهد این مسئله بوده ایم. نمی توان به اطلاعات متکی بود تا اینکه مسائل به صورت به هنگام شناسایی شوند.به همین علت است که مردم این کشور و سراسر جهان تا این اندازه روی آژانس بین المللی انرژی اتمی حساب می کنند و آن را توانمند می کنند تا اطلاعاتی را به دست بیاورد که موارد نقض را شناسایی کند. آژانس بین المللی انرژی اتمی این توانایی خود را بارها و بارها ثابت کرده است. به نظرمن، در توافق هسته ای نیز این مسئله بسیار حائز اهمیت است. بی تردید، آژانس بین المللی انرژی اتمی با سازمانهای اطلاعاتی کشورهای عضو آژانس همکاری می کند. سازمانهای اطلاعاتی از کارهای آژانس بین المللی انرژی اتمی بسیار سود برده است. اما سخن من این است که نمی توان به نهادهای اطلاعاتی متکی بود تا این توافق را راستی آزمایی کنند. دستگاههای اطلاعاتی آمریکا عملکرد بسیار فوق العاده ای در کشف برنامه هسته ای مخفی ایران داشته اند. آژانس بین المللی انرژی اتمی توانست از این اطلاعات استفاده کند. برخی از این اطلاعات را گروههای فراری از ایران منتشر کردند. آژانس براساس این اطلاعات توانست بر ایران فشار وارد کند تا فعالیتهای مخفی خودش را علنی کند و این فعالیتها را متوقف کند. اگر اطلاعات ناقص بود آژانس بین المللی انرژی اتمی نمی توانست حرکت ایران را در مسیر رو به جلو در حرکت برنامه ای هسته ای اش متوقف کند. آژانس بین المللی انرژی اتمی توانست در سال دو هزار و سه از این اطلاعات مکرر استفاده کند و این اطلاعات، ابزار بسیار قدرتمندی بود. ما برای راستی آزمایی اجرای این توافق هسته ای نیز به این ابزارها نیاز داریم.
منندز: به هرحال، اگر گزارش مذکور را مطالعه کنید می بینید که تا چه اندازه نگرانی های زیادی درباره توافق نهایی وجود دارد.