شناسایی رد پای اختلال وسواس فکری عملی (OCD) در کودکان؛ علائم و راه‌کارهای درمانی آن

وسواس فکری در همه سنین شایع است و متاسفانه حتی گریبان کودکان را هم می‌گیرد. در این بین، بسیاری از رفتارهای وسواس‌گونه کودک، به‌غلط به‌حساب رفتارهای دوران کودکی نوشته می‌شود بی‌خبر از آن که این رفتار‌ها در طول زمان، هم گام با کودک رشد کرده و شدید‌تر می‌شوند و تا آنجا پیش‌روی می‌کنند که زندگی عادی کودک نیز مختل خواهد شد.

شناخت بهتر رفتارهای وسواس‌گونه در کودکان به‌دلیل شرایط خاص دوران کودکی، نیازمند یک‌سری اطلاعات در این باره است. به‌همین واسطه، در ادامه این نوشته از درمانکده قصد بررسی راه‌های شناسایی ردپای اختلال وسواس فکری در کودکان، علائم و راهکارهای درمانی آن را داریم؛ پس تا انتها با ما همراه باشید.

وسواس فکری چیست؟

پیش از بررسی نشانه‌های اختلال وسواس فکری عملی در کودکان، بهتر است خود موضوع وسواس فکری عملی را قدری بررسی کنیم. وسواس فکری عملی از انواع اختلالات اضطرابی هستند که منجر به‌فکر‌های تکرار شونده و رفتارهای تکرار شونده می‌شوند. این موضوع، یک اختلال فکری است و متاسفانه مانند انواع دیگر اختلالات فکری پیشرونده بوده و همان‌طور که گفته شد، همگام با کودک رشد خواهد کرد و به‌همین جهت نباید از کنار انواع آن به‌سادگی عبور کرد. برخی از رایج‌ترین انواع وسواس‌های فکری عملی عبارت‌اند از:

• وسواس‌های نظافت

• وسواس‌های علمی

• وسواس‌های جنسی

• مذهبی

• وسواس‌های مرتبط با کمالگرایی

این موارد تنها بخش کوچکی از انواع وسواس‌ها بودند که خود دارای انواع مختلفی نیز هستند. بروز هر کدام از انواع وسواس در کودکان معمولا جدی گرفته نمی‌شود چرا که به‌صورت کلی، کودکان رفتارهای عجیب زیادی دارند. اما بدون شک رفتارهای وسواس‌گونه با رفتارهای کودکانه متفاوت بوده و باید حتما برای پیگیری این موارد به ‌بهترین روانپزشک تهران یا هر کجای دیگر که می‌شناسید مراجعه کنید.

البته منظور این نیست که هر رفتار غیر عادی و گذرا از کودکان را به‌عنوان وسواس فکری در نظر بگیرید و خودتان هم در این مورد به‌وسواس دچار شوید! بلکه باید یک‌سری رفتارهای غیر طبیعی شدید در هر زمینه بررسی شده و برای مدت زمانی زیر نظر گرفته شوند؛ برخی از رفتارها می‌توانند گذرا باشند.

دلایل بروز وسواس فکری عملی در کودکان

وسواس فکری عملی مانند بسیاری از اختلالات فکری رفتاری دیگر، هیچ دلیل مشخصی ندارد! برخی عوامل مانند وراثت یا شرایط محیطی و تاثیرات خانواده می‌تواند موثر باشد اما این تمام ماجرا نیست و ریشه وسواس فکری در کودکان، به‌مراتب عمیق‌تر و پیچیده‌تر است. (منبع: خبر آنلاین) به‌همین جهت، تنها راه پیشگیری از بروز اختلال وسواس فکری عملی در کودک جلوگیری از بروز رفتارهای وسواس‌گونه خود در مقابل آنها و پرهیز از سخت‌گیری بیش از حد در یک زمینه خاص به‌کودک است.

ردپای اختلال وسواس فکری عملی در کودک

چه در بزرگسالان و چه در کودکان، وسواس‌ها می‌توانند به‌شکل‌های مختلفی خود را به‌نمایش بگذارند. به‌عنوان مثال، فردی مبتلا به‌وسواس نظافت است اما تنها بر روی خاک حساسیت دارد و فرد دیگری که مبتلا به‌همین نوع وسواس است، به‌رطوبت و خیس بودن یک مکان یا شئی. از طرفی، با توجه به‌اینکه کودکان شناخت درستی از خود نداشته و به‌خوبی هم نمی‌توانند مشکلات را مطرح کنند، باید رفتارهای آنها به‌دقت زیر نظر گرفته شود تا علائم وسواس فکری را در آنها شناخت.

در این بین، یک‌سری علائم رایج برای وسواس فکری عملی کودکان وجود دارند که به‌شرح زیر هستند:

• خیال‌پردازی بیش از اندازه

• مشاهده بیش از اندازه خود در آینه

• فکر کردن مداوم به‌اینکه مریض هستند

• پافشاری بیش از اندازه روی یک موضوع

• حساسیت شدید نسبت میکروب و کثیفی

• حساسیت بیش از حد بر روی نظم و تقارن

• پیگیری بیش از اندازه اطلاعات غیر ضروری و جزئی

• عدم توانایی در پذیرش هر چیزی خارج از عقاید خود

• نگرانی بیش از اندازه در باره اتفاقاتی که وجود ندارند

• نشان دادن علاقه به‌خشونت و آسیب به‌دیگران با خود

• تفکر مداوم در باره رفتارهای جنسی و رفتارهای ممنوعه

• تردید بیش از حد بر روی موارد جزئی مانند باز یا بسته بودن درب

• تفکر بیش از حد

• رفتارهای پرخاش‌گرانه

اینکه کودکان نتوانند چیزی خارج از دایره اعتقادات خود را قبول کنند و یا روی یک موضوع پافشاری و لجبازی کنند، تا حدودی طبیعی است اما زمانی می‌توان چنین رفتارهایی را وسواس‌گونه دید که باعث آسیب و خطر برای کودک شده و هم‌چنین در یک مدت زمان طولانی و با صحبت کردن نتوان کودک را قانع کرد.

تشخیص اختلال وسواس فکری عملی در کودکان

تشخیص نوع و شدت اختلال وسواس فکری در کودکان توسط روانپزشک، کار سختی نیست. تنها نیاز به‌یک‌سری ارزیابی‌های فکری وجود دارد تا از طریق آن سنجید که کودک در چه شرایطی قرار دارد. این تشخیص‌ها تماما از روی بررسی‌های رفتاری است و در این بین، هیچ‌گونه آزمایش و عکس‌برداری‌ای وجود نخواهد داشت.

درمان اختلال وسواس فکری عملی در کودکان

درمان مشکل اختلال وسواس فکری عملی در کودکان به‌دو صورت رفتاری و دارویی صورت می‌گیرد که در ادامه هر دوی این موارد بررسی شده‌اند.

درمان‌های رفتار

در این روش به‌کودک کمک می‌شود که ترس خود را شناخته و درک کند. هم‌چنین در مورد مواردی که کودک بیش از اندازه روی آنها پافشاری دارد، باید شفاف سازی‌هایی صورت بگیرد؛ البته تحت روش‌های خاص. علاوه بر این‌ها، راهکارهای جدیدی برای مقابله با مشکلات و ترس‌ها و هم‌چنین دوری از افکار و رفتارهای وسواس‌گونه به‌کودک آموزش داده می‌شود که در روند درمان بسیار موثر خواهد بود.

خانواده درمانی

برای درمان وسواس فکری عملی در کودکان تنها نباید به‌کودک آموزش داد؛ بلکه خانواده کودک نیز باید بیاموزند که چگونه با کودک خود رفتار کنند. باید خانواده کودک بتوانند در مقابل رفتارهای وسواس‌گونه کودک، تصمیماتی درست گرفته و محیط را طوری تنظیم کنند که وسواس کودک تحریک نشود و آموزش تمام این موارد به‌عهده پزشک متخصص است.

دارو درمانی

برخی دارو‌ها می‌توانند روند درمان را کارساز‌تر و ساده‌تر کنند. این دارو‌ها حتما و حتما باید توسط پزشک تجویز شوند و به‌هیچ عنوان نباید از هیچ نوع دارویی، خودسرانه در جهت بهبود شرایط کودک استفاده کرد. برخی از رایج‌ترین داروهای مصرفی برای کودکان برای درمان وسواس فکری عملی عبارت‌اند از:

• برخی داروهای آرام‌بخش

• مهارکننده‌های انتخابی جذب مجدد سروتونین (SSRI)

• آنتی بیوتیک‌ها؛ در شرایط خاص و تحت تجویز دکتر اطفال یا روانپزشک

جمع بندی

بیماری وسواس، بیماری‌ای است که حتی بعد از درمان هم می‌تواند باز گردد و اگر چه به‌صورت مستقیم روی سلامتی جسمانی تاثیر خطرناکی ندارد، اما می‌تواند زندگی افراد را به‌صورت کامل مختل کند. این بیماری معمولا از دوران کودکی شروع می‌شود و به‌واسطه اینکه بسیار پیشرونده است، پا به‌پای کودک رشد کرده و در تمام مراحل زندگی همراه او خواهد بود. همه این‌ها دلایلی هستند که باید هرچه سریع‌تر برای درمان این مشکل در کودکان اقدام کرد.

تشخیص احتمال اولیه وجود وسواس به‌عهده والدین و نیازمند یک‌سری اطلاعات کلی در رابطه این بیماری است؛ به‌همین دلیل، ما در این نوشته تمام تلاش خود را به‌کار بستیم تا مهم‌ترین نکات در رابطه با اختلال وسواس فکری عملی در کودکان را با شما در میان بگذاریم.